XaPXyH

Зөвлөмж хүргүүлэх тухай

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачлан боловсруулж Улсын Их Хурал баталсан "Төрийн албаны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хууль" 2008 оны 6 дугаар сарын 03-ны өдрөөс хүчин төгөлдөр болсон билээ.

Зарим яам, агентлаг, аймгийн эрх бүхий албан тушаалтнууд Төрийн албаны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төрийн алба мэргэшсэн, тогтвортой байх болон төрийн алба улс төрийн аливаа нөлөөллөөс ангид байх зарчмуудыг зөрчин тангараг өргөсөн төрийн жинхэнэ албан хаагчдыг хууль зүйн үндэслэлгүй, дур мэдэн халж, төрийн албаны шалгалт, сонгон шалгаруулалтад хамрагдаагүй хүмүүсийг томилон ажиллуулж байгаа тухай мэдээлэл, өргөдөл, гомдол Төрийн албаны зөвлөлд ирэх нь элбэгшиж байна.

Үүнтэй холбогдуулан төрийн алба мэргэшсэн, тогтвортой байх зарчмыг хангах талаар Төрийн албаны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн үзэл баримтлалыг хэрэгжүүлэхийн тулд дараах зөвлөмжийг өгч байна. Үүнд:

1.Төрийн албаны тухай хуулийн 27.2.3-т "төрийн байгууллага өөрчлөн байгуулагдсан (нийлүүлэх, нэгтгэх, хуваах, тусгаарлах, өөрчлөх), эсхүл зохион байгуулалтын бүтэц нь өөрчлөгдсөн боловч төрийн албан хаагчийн албан тушаал (ажлын байр)-ын тодорхойлолтод заасан чиг үүрэг хэвээр хадгалагдан үлдсэн бол түүнийг уг албан тушаалд нь үргэлжлүүлэн ажиллуулах, хэрэв тухайн чиг үүргийг хэрэгжүүлэх албан тушаал (ажлын байр)-ын орон тоо цөөрсөн бол уг албан тушаалыг эрхэлж байсан албан хаагчийн үйл ажиллагааны үр дүн, мэргэшлийн түвшингийн үнэлгээ, мэдлэг, ур чадвар, ажлын дадлага, туршлага зэргийг нь харгалзан тухайн албан тушаалд тавигдах ерөнхий болон тусгай шаардлагыг хамгийн илүү хангаж байгаа албан хаагчийг томилох эрх бүхий албан тушаалтан нь шалгаруулж авах" гэж заасныг чанд баримтлан асуудлыг шийдвэрлэх,

2.Төрийн албаны тухай хуулийн 27.2.4-т "төрийн байгууллага татан буугдсан, өөрчлөн байгуулагдсан, эсхүл өөрөөс нь үл хамаарах шалтгаанаар албан тушаалын орон тоо нь хасагдсан тохиолдолд цалин хөлсөө бууруулахгүйгээр мэргэжил, мэргэшлийн дагуу өөр ажил, албан тушаалд шилжих буюу төрийн хөрөнгөөр 6 сар хүртэл хугацаагаар дахин мэргэшиж болох бөгөөд энэ хугацаанд урьд нь эрхэлж байсан албан тушаалынхаа цалин хөлсийг авч, хууль тогтоомжид заасан журмын дагуу ажлын байраар хангуулах, эсхүл 6 сарын цалинтай тэнцэх хэмжээний нэг удаагийн тэтгэлэг тухайн байгууллагаас олгох"-оор заасныг баримтлан ажиллах,

3.Төрийн албаны тухай хуулийн 27.2.1-д заасан ёсоор төрийн жинхэнэ албан хаагч нь төрийн албанаас халагдахгүй байх баталгаагаар хангагдах гэснийг болон мөн хуулийн 27.2.2-т зааснаар "Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгч, Засгийн газар, Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, Улсын ерөнхий прокурор, засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал, бүх шатны Засаг даргын бүрэн эрх дуусгавар болох, мөн энэ хуульд заасан улс төрийн албан тушаалтан уг албан тушаалаас өөрчлөгдөх нь төрийн жинхэнэ албан хаагчийг өөрчлөх үндэслэл болохгүй байх" гэж заасныг төрийн захиргааны төв, нутгийн захиргааны бүх шатны байгууллагын хэмжээнд дагаж мөрдөх.

Төрийн албаны тухай хуулийн дээр дурдсан заалтуудыг агуулгын дагуу нэг мөр ойлгож хэрэгжүүлэх нь төрийн албыг хуулийн хүрээнд ажиллуулахад нэн чухал ач холбогдолтой болохыг анхаарна уу.

Read More......

На церемонии вручения премий Грэмми недостатка в звездных участниках не было – от Стиви Уандера и Уитни Хьюстон до U2 и Пола Маккартни


Роберт Плант и Элисон Краусс
Объявления победителей сменялись выступлениями исполнителей, в числе которых были Джастин Тимберлейк и Кейти Перри.

Рекордного количества призовых граммофонов удостоился дуэт Роберта Планта и Элисон Краусс. Бывший участник группы Led Zeppelin и легенда музыки «блуграсс» получили премии в пяти категориях, в том числе за лучшую запись года и лучший альбом года Raising Sand. Кстати, теперь Краусс – обладательница 26 наград Грэмми.

Самым эмоциональным моментом церемонии стало вручение премии Дженнифер Хадсон за лучший альбом в стиле R&B. Получая золотой граммофон, певица поблагодарила за помощь и поддержку свою семью – на земле и на небесах. Осенью минувшего года мать, брат и племянник Хадсон были убиты.

В категории «Дебют года» премию получила британская певица Адель.



Лил Уэйн удостоился престижной награды в категории «Лучший альбом в стиле рэп».

Британская группа Coldplay взяла три Грэмми, в том числе и за лучшую песню года.

Одного не произошло на церемонии – беременная на последнем месяце рэп-исполнительница М.И.А. не родила на сцене, хотя и грозилась, что это произойдет. М.И.А, Джей-Зи, Лил Уэйн и Канье Уэст мастерски исполнили квартет.

И, конечно, не обошлось без скандала. Музыканты и по совместительству влюбленная пара Рианна и Крис Браун не смогли участвовать в церемонии. Незадолго до начала шоу Браун добровольно сдался полиции – как утверждают источники, он избил свою звездную подругу. Read More......

Хүнсний гол нэрийн барааны үнэ, 2009 оны
1-р сарын 30-ны байдлаар

2009 оны 1-р сарын 30-ны байдлаар хүнсний гол нэрийн барааны үнийг дүнгээр нь өмнөх 12 дугаар сарын дундаж үнэтэй харьцуулахад 1.4 хувиар, өмнөх долоо хоногтой харьцуулахад 0.9 хувиар тус тус өссөн байна.

Махны дундаж үнэ: 2008 оны 12 дугаар сарын дундаж үнэтэй харьцуулахад хонины ястай махны үнэ 1.65 хувь, үхрийн ястай махны үнэ 2.9, адууны махны үнэ 1.2 хувиар өсч, харин хонины цул махны үнэ 1.4 хувь, үхрийн цул махны үнэ 1.6 хувиар буурсан байна.
Харин өмнөх долоо хоногтой харьцуулахад үхрийн махны үнэ 3.4 хувь, хонины ястай махны үнэ 0.4 хувь , хонины цул махны үнэ 0.5 хувиар өсч, үхрийн цул махны үнэ 0.3 хувь, адууны махны үнэ 0.5 хувиар тус тус буурчээ.

2009 оны 1 дүгээр сар 30-ны байдлаар 1 кг хонины ястай мах дунджаар 2722 төгрөг, үхрийн ястай мах – 3078 төгрөг, адууны ястай мах – 2338 төгрөг, хонины цул мах – 2786 төгрөг, үхрийн цул мах – 3567 төгрөгний үнэтэй байна

Гурил, талхны дундаж үнэ: 2008 оны 12 дугаар сарын үнэтэй харьцуулахад “Алтан тариа” ХК-ийн задгай болон савалсан дээд гурилын үнэ 3.4-3.5 хувиар өсч, бусад гурилын үнэ 0.2-5.7 хувиар буурчээ. Мөн орос дээд болон 1-р зэргийн гурилын үнэ 1.7-1.9 хувиар тус тус буурсан байна. Харин хятад дээд гурилын үнэ харьцангуй тогтвортой байв.
Харин 2009 оны 1 дүгээр сарын 30-ны байдлаар өмнөх долоо хоногийнхоос “Алтан тариа” ХХК-ийн 1-р зэргийн гурилын үнэ 1.2 хувиар өссөн бол, савласан дээд гурилын үнэ 0.6, задгай дээд гурилын үнэ 0.3 хувиар тус тус буурсан байхад бусад гурилын үнэ харьцангуй тогтвортой байна. Харин “Атар” талхны үнэ 1.0 хувиар буюу 6.0 төгрөгөөр нэмэгдэж 616 төгрөг болсон байна

Будаа, элсэн чихрийн дундаж үнэ: 2008 оны 12 дугаар сарын дундаж үнэтэй харьцуулахад шар будааны үнэ 1.7 хувиар өсч цагаан будааны үнэ 1.1 хувь, элсэн чихрийн үнэ 1.7 хувиар тус тус буурсан байна.
Харин 2009 оны 1 дүгээр сарын 30-ны байдлаар эдгээр бүтээгдэхүүний үнэ харьцангуй тогтвортой байна.
Төмс, хүнсний ногооны дундаж үнэ: 2008 оны 12 дугаар сарын дундаж үнэтэй харьцуулахад монгол төмсний үнэ 3.8 хувь, монгол луувангийн үнэ 1.9 хувь, манжингийн үнэ 3.9 хувь, хятад сонгины үнэ 0.6 хувь, байцааны үнэ 2.0 хувиар тус тус өссөн байна.
Харин 2009 оны 1 дүгээр сарын 30-ны байдлаар өмнөх долоо хоногийнхоос луувангийн үнэ 1.3 хувь, байцааны үнэ 2.9 хувиар өсч, манжингийн үнэ 1.1 хувиар буурсан байхад сонгины үнэ, дотоодын төмсний үнэ тогтвортой байлаа.

Сүү, өндөг, ургамлын тос, цөцгийн тосны дундаж үнэ: 2008 оны 12 дугаар сарын дундаж үнэтэй харьцуулахад шингэн сүүний үнэ 3.3 хувь, цөцгийн тосны үнэ 0.5 хувь, орос өндөгний үнэ 5.3 хувиар өсч ургамлын тосны үнэ 1.9 хувиар буурсан байна.
Харин 2009 оны 1 дүгээр сарын 30-ны байдлаар өмнөх долоо хоногийнхоос орос өндөгний үнэ 3.3 хувь өссөн бол ургамлын тосны үнэ 0.9 хувиар буурч цөцгийн тос, сүүний үнэ тогтвортой байлаа.
Хэвийн боов, ууцны дундаж үнэ: 2009 оны 1 дүгээр сарын 30-ны байдлаар нийслэлийн томоохон зах, дэлгүүрүүдэд нэг ширхэг хэвийн боовны үнэ 850-1200 төгрөг байна. Хонины ууцны үнэ хэмжээнээсээ хамаарч 65000-200000 төгрөгийн хооронд Баянзүрх, Хархорин, Хүчит шонхор захууд дээр зарагдаж байна.

Хүнсний гол нэрийн барааны үнэ, аймгаар

Аймгийн төвүүдэд 7 хоногийн үнийн судалгаанд гурил, хонь, үхрийн мах, талх, цагаан будаа, шингэн сүү, элсэн чихрийн үнийг судалж байна (Хавсралт хүснэгт 3).
Гурилын үнэ: 2009 оны 1 дүгээр сарын 30-ны байдлаар аймгийн төвүүдийн хүнсний зах дэлгүүрт өргөн хэрэглэгддэг 1-р зэргийн гурилын үнэ 630-1000 төгрөгийн хооронд зарагдаж байна. Гурилын үнийг өмнөх 1 дүгээр сарын 23-ны дундаж үнэтэй харьцуулахад Дундговь аймагт 0.6 хувь, Завхан аймагт 11.1 хувиар тус тус өсч, Булган аймагт 4.0 хувь, Өмнөговь аймагт 5.3 хувь, Говь-Сүмбэр аймагт 2.8 хувиар тус тус буурчээ. Бусад аймагт гурилын үнэ харьцангуй тогтвортой байв.
Баян-Өлгий аймагт I зэргийн гурилын үнэ хамгийн хямд буюу 630 төгрөг байхад, Завхан аймагт 1000 төгрөг байгаа нь хамгийн өндөр үнэ юм.
Талхны үнэ: 2009 оны 1 дүгээр сарын 30-ны байдлаар талхны үнэ Увс аймагт 15.0 хувиар буюу 100 төгрөгөөр буурч бусад аймгуудад тогтвортой байв. Талхны үнэ Хэнтий аймагт хамгийн өндөр буюу 800 төгрөг байна.
Махны үнэ: 2009 оны 1 дүгээр сарын 30-ны байдлаар аймгийн төвүүдийн хүнсний зах, дэлгүүрүүдэд зарагдаж байгаа хонины махны үнийг өмнөх 7 хоногийн дундаж үнэтэй харьцуулахад Дундговь, Ховд, Дархан-Уул аймгуудад 67-100 төгрөгөөр өсч, Архангай, Дорнод, Увс аймгуудад 100-200 төгрөгөөр буурсан байна. Бусад аймагт хонины махны үнэ тогтвортой байв. Хонины махны үнэ Увс аймагт хамгийн хямд буюу 1800 төгрөг байхад, Дархан- уул аймагт 2800 төгрөг байгаа нь хамгийн өндөр байна.
Үхрийн махны хувьд Увс аймагт 1800 төгрөг буюу хамгийн хямд үнэтэй байхад, Дорноговь аймагт 3300 төгрөгөөр буюу хамгийн өндөр үнэтэй байна.
Малын сүүний үнэ: 2009 оны 1-р сарын 30-ны байдлаар малын сүү 1000-1850 төгрөгийн хооронд худалдаалагдаж байна. Сүүний үнэ Дорноговь аймагт хамгийн өндөр буюу 1850 төгрөг байхад, Дорнод, Сэлэнгэ, Дархан-Уул аймагт хамгийн хямд буюу 1000 төгрөг байна.


Эх сурвалж: Үндэсний статистикийн төв хороо Read More......

"Дэлхийн эдийн засгийн хямрал манайд хамаагvй, манай эдийн засаг хєгжєєд л байна", "Манайх жижиг эдийн засагтай учир дэлхийн эдийн засгийн хямрал нэг их нєлєєлєхгvй, хурдан гарна", "Манай улс дэлхийн санхvvгийн сvлжээнд тэгтлээ ороогvй учир хямрал нєлєєлєхгvй" гэсэн манай

удирдагчдын мэргэн vгс худал болж хямрал манай тэр "жижигхэн" эдийн засгийг нємєрчихлєє. Єнгєрсєн хавраас л ноолуурын vнэ унаад эхэлсэн нь л нэг юм хэлээд, єнєєх чинь эхэлж байна шvv гэж сануулаад байж. Даанч манай улстєрчид, эрх баригчид харин ч ноолуурын vнэ унах нь сонгуульд амлалт єгєх нэг далим гараад ирлээ гээд баярласан болохоос биш яагаад байна аа гэх ухаан байсангvй.
Гэтэл єнєєдєр дэлхийн эдийн засагт нvvрлээд байгаа хямрал инфляц, дифляц гэсэн хоёр хэлбэрээрээ улам гvнзгийрч эхэллээ.

ИНФЛЯЦ
Манай эдийн засгийг єнгєрсєн жилээс идэж эхэлсэн инфляц манай мэргэн эрх баригчдад бvр гvйцэгдэхээ болив. Єнгєрсєн 2008 оны мєнгєний бодлого баталж байхдаа нэг оронтой тоонд багтаана хэмээн хєєрцєглєж, 9.5 байвал нэг оронтой гэх vv, хоёр оронтой гэх vv хэмээн тоглоом шоглоом болгож байж баталсан инфляц нь 36 хувьтай болж он дуусгасан. Дэлхийн эдийн засгийн хямрал гэж яриад улс орнууд баргар ирээдvйгээ хэдийнэ олоод харчихсан байхад манайхан мєн л мєнгєний бодлогоо батлахдаа бас л "Ёстой тэр хямрал гэж юу юм. Бидний хувьд сахлын будаа" гэх нь халгvй байгаад оны тєгсгєл гэхэд 12 хувьтай болгочихно" гэсэн нь одоо хаа байхав. Монгол тєгрєгийн vнэ цэнэ, ханш улам л унаад байна. Оны эхэнд 1200 тєгрєг хvрэхтэй vгvйтэй байсан ам.доллар єнєєдєр 1550 болчихлоо. Монголбанк валютын ханш єсч эхлэхэд валютын ченжvvдийг буруутгаж "Тэд л ханшийг єсгєєд байна" гэж чичилж байсан. Валютаар тєлбєр vйлчилгээ явуулж байгаагаас болж байна, тэднийг л хамхиад єгвєл монгол тєгрєгийн ханш суга єснє гээд шалгаад л хянаад л, валютаар vйлчилгээ хийж байгаа газрыг мэдэгдэнэ vv гээд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр зарлаад байсан нь хаа байхав.

Евро 2000-ын босго давж, ам.доллар 1600 хvрэх гэж байна. Vvнийгээ дагаад гадаад тєлбєр хийдэг, гадаадаас бараа оруулж ирдэг бvхий л аж ахуйн нэгж байгууллагын бараа, ажил vйлчилгээний vнэ тэнгэрт хадлаа. Єнгєрсєн оны эцэстэй харьцуулахад бараа vйлчилгээний, ялангуяа єргєн хэрэглээний барааны vнэ улам єссєєр л байна. Хэрэглээний сагсан дахь бараа буюу, хvн амын єдєр тутмын хэрэгцээт зvйлийн vнэ яг vнэндээ єдєр бvр л нэмэгдэж байна.

Монголчуудын халаасаа тэмтэрдэг цагаан сарын ємнє жил бvр л ингэж нэмэгддэг хэмээн эрх баригчид тайвшруулах гэж оролдсоор байгаа ч энэ нь баяр єнгєрсєн ч хэвээр vргэлжилж инфляц манай эрх баригчдад хазаарлуулахгvй нь ойлгомжтой боллоо. Монголбанкны ерєнхийлєгчєєр томилогдох гэж байхдаа эрхэм Л.Пvрэвдорж ажлаа ч авчихвал энэ бvхнийг дор нь зохицуулна гээд байсан нь хаа байхав. Одоо бvр таг чиг болоод ичээндээ орчихлоо. Єргєс авсан юм шиг нэг хоёр єдєр, долоо хоногийн дотор бvхнийг сайжруулчихна гэж байхгvй нь vнэн ч юу хийж, ямар арга хэмжээ авч байгаа нь мэдэгдэхгvй єнєє хvрч байна. Валютаар тєлбєр тооцоо хийж байгаа газруудыг мэдээл гэсэн зараас єєр хийж байгаа ажил тvvнд vнэндээ vгvй бололтой.

ДИФЛЯЦ
Энэ хямралын дэлхий дахинаа илэрч байгаа хамгийн тод хэлбэр болох хvмvvсийн гар дээрх мєнгє хомсдож худалдан авах чадвар бууран бараа бvтээгдэхvvний гvйлгээ эрс багасах vзэгдэл манайд мєн л хvчтэй илэрч байна. Банкууд зээлийн vйлчилгээгээ нэгэн зэрэг хэсэг хугацаанд зогсоож, одоо дахин эхлvvлсэн ч тодорхой хязгаартай єгч байгаагаас иргэд гар дээрээ мєнгєгvйдэн ялангуяа тансаг хэрэглээний бараа бvтээгдэхvvнээс татгалзахад хvрлээ. Мєнгєгvйдсэн иргэд юун орон сууц, машин худалдан авах, єдєр тутмынхаа хоол, талх, гурил махны vнээ яая гэж байна. Зах зээл дээр автомашины vнэ 3000-5000 ам.доллараар хямдарсан бол тансаг хэрэглээний бараа бvтээгдэхvvн зардаг томоохон дэлгvvрvvд 20-50 хувийн хямдрал зарлаж байна. Зарим нь нэг бараа авбал бас нэгийг vнэгvй дагалдуулан єгнє гэж байна. "Нарантуул" зах дээр наймаа хийдэг худалдаачид ашиг унагах нь байтугай улирлын чанартай хувцасаа алдагдалтай ч гэсэн зарж дуусгахаас аргагvй боллоо гэцгээн халаглаж сууна. Онцын шаардлага гарахгvй бол иргэд нааш цааш зорчихоо больж, энэ нь тємєр зам, агаарын тээврийнхнийг хvнд байдалд оруулж эхэллээ. Байгаа бараа бvтээгдэхvvн нь гvйхээ больсон болохоор нэмж бараа татах нь vндсэндээ зогсч ачаа тээвэр хумигдав. Vvнтэй зэрэгцээд хил гаалийн, ер нь татвар эрс буурав.

Ийнхvv бараа бvтээгдэхvvний борлуулалт эрс муудаж лангуу тvгжсэнээс, аж ахуйн нэгж байгууллагуудад мєнгєний эргэлт буурч тэд зардлаа бууруулах арга эрэлхийлж эхэллээ. Vvний хамгийн эхний арга нь ажиллагсдаа цомхотгох. Томоохон аж ахуйн нэгжvvдэд цомхотгол хэдийнэ эхэлчихсэн.

Ийнхvv манайд иргэдийн худалдан авах чадвар бууран тансаг хэрэглээний бараа бvтээгдэхvvний vнэ хямдарч дифляц болж байхад, нєгєє талд нь єргєн хэрэглээний бараа, ажил vйлчилгээний vнэ єсєн инфляц газар авч байна. Машингvй, орон сууцгvй бол хvн амьдарч болоод байх атал, гурилгvй, махгvй бол яах билээ. Зах зээл vvнийг аль хэдийнэ мэдэрч зохицуулаад монголчуудыг хоёр талаас нь шахаж эхэллээ.
Харин манай эрх баригчид "Манай жижиг эдийн засаг хямралаас маш хурдан гарчихна" гээд л амар тайван сууж байна.

Эх сурвалж: www.olloo.mn Read More......

Read More......

Авторы доклада считают, что 2009 год может стать самым летальным для журналистов. 10 работников СМИ уже погибли в январе.

Ежегодный доклад Международной федерации журналистов был обнародован в среду. В нем отмечается, что 2008 год был значительно менее опасным для журналистов, чем 2007, когда были убиты 175 работников СМИ. Однако большое число убитых в первый месяц года подрывает надежду на дальнейшее улучшение ситуации.

Наиболее опасным местом для журналистов по-прежнему остается Ирак. Немного отстают от него Мексика и Индия.

Авторы доклада призывают правительства всех стран сделать все возможное, чтобы не допускать убийства журналистов, и обвиняют политиков в тотальном безразличии к угрозам в адрес работников СМИ. Read More......

Єрсєлдєєн их учраас єєрийн сонирхсон, єсєж дэвжих боломж бvхий албан тушаал олох нь тун ч амаргvй. Цv буюу хувийн танилцуулга тань уншихад хичнээн мундаг байж болно.

Гэхдээ ажил хайх процессын хамгийн чухал vе шат нь ярилцлага байдаг. Ажилд орохоор єрсєлдєх vед ярилцлага л бvгдийг шийддэг. Ярилцлагад бэлтгэх нь бусад оронд бараг урлаг болтлоо хєгжчихсєн байдаг. Нэр хvнд бvхий компанид єєрийн тань хvсэж мєрєєдєж байсан ажилд хэдэн арван хvн, магадгvй хэдэн зуун хvн ч єрсєлдєж магад. Харин тэднээс хэрхэн ялгарч сонгогдох вэ?

Тус болох vvднээс Канадын Викториягийн их сургуулиас гаргасан анхаарах зvйлсээс дор товчлон хvргэе. Ирж мэдэх асуултуудыг тааварла. Ярилцлагын зарчим бол ердєє л ажил олгогч эрхэмд єєрт байгаа бvх сайн сайхан юмаа харуулахад бэлтгэгдсэн байх явдал юм. Таны ирээдvйн босс зан араншин, туршлага, ирээдvйн зорилго, гvйцэтгэх ажил vvрэг, хариуцлагаа хэр ур чадвартайгаар биелvvлэх, бусад ажилтнуудтай нийцтэй ажиллаж чадах уу, компанид маань ирээдvйд хэр их амжилт гаргах вэ, ажлынхаа талаар мэдлэгтэй юу зэрэг зvйлсийг ярилцлагаар мэдэхийг хичээдэг. Дээр нь таны бие даан ажиллах, ажлын ачаалал даах, багаар ажиллах чадвар, vйлчлvvлэгчидтэй сайн харилцах, удирдан зохион байгуулах гэх мэтийг хардаг.

Харин таны зорилго бол єєрийн боловсрол, туршлага, карьерын зорилго, хувийн давуу тал зэргийг ажил олгогчид сайнаар харуулаад тухайн албан тушаалд єєрийгєє тохирно гэдэгт итгvvлэх явдал. Ингэхийн тулд та бэлтгэх шаардлагатай. Бэлтгэл хийх хамгийн энгийн арга бол ирж мэдэх асуултыг тааварлаад тохирох хариултыг бэлтгэх явдал юм. Vvний тулд ажил олгогч болоод албан тушаалаа судлах, єєрийн давуу болон сул талууд, хvсэл эрмэлзэл, хvндэтгэдэг vнэт зvйлсээ шударгаар дvгнэж vзэх хэрэгтэй. Компанийг нь судалсанд ажил олгогч ч сэтгэл хангалуун байх бєгєєд танд єндєр очков єгєх болно. Мєн та тухайн байгууллагын харьяалагдах салбарын зорилт ямар байгаа, холбогдох хууль тогтоомжийг мэдэх нь их чухал. Хамгийн чухал есєн зєвлєгєє Викториагийн их сургуулийнхан бас хvний нєєцийн мэргэжилтэн болоод компанийн захирал болох 100 хvнээс авсан судалгаагаар есєн хамгийн чухал зєвлєгєєг ингэж гаргажээ.

1.Ярилцлага авч байгаа хvмvvс хувцаслалтад их анхаарал хандуулдаг. Иймд нямбай, цэвэрхэн, зохистой хувцас ємсвєл таатай сэтгэгдэл тєрvvлнэ.
2.Маш их урам зоригтой, хариуцлагатай хvмvvст ажил олгогч дуртай байдаг. Ярилцлагын vеэр хайхрамжгvй, анхааралгvй, идэвхгvй байх юм бол цаашид ч ийм байх юм байна гэсэн сэтгэгдлийг тєрvvлдэг.
З.Тухайн ажлыг маш их сонирхож байгаа хvнийг нухацтай хvн гэж тооцдог. Тийм болохоор сонирхож байна гэдгээ харуулахын тулд єєрєє асуулт тавихад буруудахгvй.
4.Ярилцлагын эхэнд цалин, бусад хангамжийн талаар шууд асуух хэрэггvй. Ингэх юм бол єєрийнхєє сайныг харуулахаасаа ємнє тухайн компани чамд ямар ашигтай вэ гэсэн сонирхол байна гэж ойлгогддог.
5.Энэ ажил чамд хичнээн чухал байж болно, тиймээс бvр цєхрєнгєє барж байсан ч тvvнийгээ бvv харуул. Ажил олгогч хvнийг єрєвдєх vvднээс ажилд авдаггvй, туршлага ур, чадвар, хандлагыг тань л харна шvv дээ.
6. Єєрийн ур чадвар, амжилтыг хэт дєвийлгєн ярих хэрэггvй. Энэ нь ажилд орох шансыг тань багасгадаг.
7. Ярилцлага авч байгаа хvн нvд рvv харж ярьдаг хvмvvст дуртай байдаг. Харц буруулах нь ямар нэг зvйл нууж байгаа, єєртєє итгэлгvй байна гэсэн сэтгэгдэл тєрvvлдэг.
8.Тухайн компанийн талаар мэдэхгvй байх нь сайхан сэтгэгдэл тєрvvлдэггvй. Тийм болохоор ярилцлагад орохоосоо ємнє сайн судал.
9. Хэт єєртєє итгэлтэй, онгироо сагсуу хvнд ажил олгогч дургvй байдаг.

Бусад зvйлс:
-Цаг: Хэдхэн минутын ємнє ирээд єєрийгєє тайвшруулаад бодлоо цэгцлэх хэрэгтэй.
-Гадаад тєрх: Нямбай даруу, тєлєв маягаар хувцасла.
-Биеэ авч яваа байдал: Ээлжээ хvлээх vед болон ярилцлага єгч байхдаа эелдэг бай. Наад зах нь суу гэж хэлээгvй байхад нь сууж болохгvй.
-Анхааралтай сонс: Ойлгоогvй асуултаа дахин хэлж єгєхийг хvс.
-Шударга бай: Єєрийнхєєрєє бай. Хуурамч дvр эсгэх хэрэггvй. Єєрийн давуу талууд дээр тєвлєрч ярь. Хэрвээ сул тал, дутагдлын чинь талаар дурьдвал бусдыг буруутгах, уучлал эрэхийн оронд яагаад тийм зvйл болсон талаарх нєхцєл байдлыг тайлбарлах хэрэгтэй.
-Хєдєлгєєн: Єєртэй итгэлтэй байгааг мэдрvvлэхийн тулд мэндэлж буй хvнийхээ гарыг чангавтар атгах, гар хєл салганахгvй тайван байх, ярилцагчийн зvг ялимгvй мэхийн суух, нvд рvv нь харж ярих гэхдээ гєлрєхгvй байх хэрэгтэй. Харин гараа зєрvvлэн барих, нvvр амаа оролдох, сандал дээр хойш налж суух, ярилцагчийн ширээн дээрх юмаар оролдох, бохь зажлах, хумсаа мэрэх, гар хуруугаараа оролдох хэрэггvй. Ярилцлагын дараа ч гэсэн та єєртєє дvгнэлт хийх хэрэгтэй. Ингэснээр єєрийгєє илvv боловсруулах талаар юу хийх хэрэгтэйгээ мэднэ. Read More......

XYI зуунаас эхлэн vvсэж тэр vед маш ихээр хєгжсєн оператта, буффа зэрэг болон хэрмэл жvжигчид ч цэнгээний урлагийг ихээр тоглож байсан юм.

Vvнд бvжиг, хєгжим, дуу, цирк, драм, уран зохиол зэрэг багтаж байсан ба том театрын хэмжээнд удалгvй хvрч, бvр явсаар мюзикхоллын биеэ даасан чанарыг XYIII зуун гэхэд нэгэнтээ олж чадсан байна. Тэр тусмаа баруун европын Франц, Англи, Герман, Итал болон Амерк зэрэг орнуудад оргилдоо хvрч, одоог хvртэл гайхалтай хєгжсєн хэвээр байна. Баруун Европын соёл болон урлагийн тєв нь тухайн vед Франц улсын нийслэл Парис хот байлаа. Парист урлагийн бараг бvх тєрєл энэ vед хэлбэржиж, гадаад олон улсууд Франц руу хошуурч, баян тансаг бvхэн тэнд оршиж байсан бєгєєд vvнийг дагаж цэнгээний урлаг маш ихээр хєгжиж чадсан байна. Vvний vр дvнд тvvгээр орлого олох, худалдах vйл явц vvсч яваандаа бvр єргєжиж XX зууны эхэн vед зєвхєн баячууд тєдийгvй нийгмийн бvхий л давхрагыг хамарч чадсан байна. Аажмаар Европт болон Амеркийг хамарсан шоу урлаг буй болж, хоорондоо ч олон зvйлvvд нь нэвтэрч нэгдэн, бvхэлдээ нэг зvйл болсноор эстрад урлаг vvсэх нєхцлийг бvрдvvлсэн гэж хэлж болох юм.

Энэ урлаг нь Европоор тархан Европын жижиг улс орнуудаар дамжин Орос оронд эстрад урлагийн чиглэл орж ирсэн. 1917 оны Октябрийн хувьсгал гарч цаашдаа социалист нийгэм бvрэлдсэнээр социалист орнуудад эстрад урлаг жигд тархсан. Тухайн vед Орос оронд энэ урлаг хєгжих тусам манай Монгол оронд эстрад урлагийн суурь тавигдаж тухайн vеийн залуус ихээр сонирхох болсон байна. Мєн тухайн vед хєнгєн хєгжмийн аянд бvжиглэж, дуулж, кинонд дуу оруулан янз бvрийн стилээр тоглодог байжээ. Мєн ЗХУ-ын мэргэжилтнvvд Монголд орж ирснээр Монголын эстрадын урлагийн vvсэл хєгжилд маш их тvлхэц єгсєн. 1960-аад оны сvvл, 1970-аад оны эхэн vеэс эхлэн дэлхий нийтийн хєнгєн хєгжим, “эсрад” урлагт єєрчлєлт гарсан. 1950-аад оны сvvл, 1960-аад оны эхэн vед Эльвис Пресли гарч ирснээр тухайн vеийн эстрад хєгжимд єєрчлєлт гарсан. (Роккен Ролл) Vvний дараагаар Битлз гарч ирснээр дэлхий нийтийн эстрад урлагт маш их єєрчлєлт гарсан

МОНГОЛД “ЭСТРАД” УРЛАГ VVСЧ ХЄГЖСЄН НЬ
1921 оны 7-р сард “Ардын ордон” байгуулж 1922 оны 4-р сарын эхэнд бvх цэргийн жанжин Д.Сvхбаатар Голын Цагаан хуаран дээр байрлаж байсан 1-р морин бригадын тэргvvн хороон дээр ирж цэрэг Т.Балданцэрэн, М.Даваа, Н.Дашзэвэг, Мишиг зэрэг хvмvvсийг тэнцvvлэн авч цэргийн хєгжмийг байгуулж, хєгжмийн багшаар А.Кольцовыг ажиллуулсан байна. Цэргийн гуулин хєгжмийн хамтлаг нь “Шивээ хиагт”, “Улаан туг”, “Ган тємєр”, “Дєрвєн цаг”, “Зуун лангийн жороо луус” гэх мэт дууг хєгжимдєн сурч Октябрийн хувьсгалын 5 жилийн ойн баяраар “Коммунист” намын дуу, “Интернациональ” –ыг цог жавхлантай эгшиглvvлснээр тус найрал хєгжмийн хамтлагын тvvх эхэлжээ.

1940 оны эхний хагаст байгуулагдсан Циркийн сургуулийн дэргэдэх дагшаа найрал хєгжмийн хамтлаг, Залуучуудын ордны дагшаа,Барилгачдын соёлын ордны дагшаа, Радиогийн дэргэдэх “Баян Монгол” дагшаа найрал хєгжмийн хамтлагууд тєрєн гарсан юм. 1940 онд Циркийн сургуулийн хєгжмийн ангид мэргэжлийн хєгжимчдийг элсvvлэн бэлтгэж, эстрад урлагийн хєгжvvлэн, нєхцєл боломжийг нь дээшлvvлэхээр жаз хєгжмийн анхны багаж хэрэгслийг мэргэжилтэнА.М.Волошин, С.Гальперин нар хуучин ЗХУ-аас авчирсан байна

Хєгжмийн анхны хамтлагийг хоёр vндсэн чиглэлээр бvрдvvлсэн байна. Vvнд:
1. Жаз хєгжмийн анхны хамтлагийг байгуулахад суралцах хvмvvсийг єєрсдийн саналаар элсvvлэх
2. Цэрэг, бусад албан байгууллагаас хєгжимчдийг шилжvvлэх журмаар гvйцэтгэжээ

Монгол дахь поп урлагийн vvсэл
Монголын рок, поп, жаз хєгжмийн тvvхийн эхлэлийг 1940 онд байгуулагдан тоглож эхэлсэн Улсын циркийн дагшаа хєгжмийн чуулгатай холбон vзэх нь зvйтэй болов уу.
Тєрийн шагналт, ардын жvжигчин Мєрдоржоор удирдуулсан энэхvv дагшаа найрал хєгжмийн чуулгад УГЗ Т.Чимэддорж, АЖ, тєрийн шагналт С.Гончигсумлаа нар аккердеон, УГЖ, тєрийн шагналт Л.Цогзолмаа, Ло.Лувсанбалдан нар саксфон, АЗ, тєрийн шагналт Л.Намхайцэрэн, Ж.Аюуш нар хийл хєгжим, УГЖ Н.Даваг-Очир, С.Дэмбэрэл нар тробон тоглож байсны дээр банжо гитар хєгжмийг Жvрмэд гэдэг бvсгvй чадварлаг тоглодог байжээ. Мєн энэ чуулгын тоглолтонд Л.Цогзолмаа гуай монгол ардын дуу Ганди модыг Зєвлєлт Холбоот Улсаас ирж ажиллаж байсан багш С.Гальднерийн найруулгаар шинэ маягт оруулан тvргэн аяаар анх дуулсан нь тэр vеийн дуулаачийн урлагт хийсэн шинэчлэл болсон гэж vздэг.

Манай монголчууд 1980-аад оны дунд vе хvртэл рок, поп урлагийг эстрад гэж ярьж ирсэн уламжлалтай. Эстрад гэдэг нь тайзны урлаг гэсэн ерєнхийлсєн утгатай vг ажээ. Эстрадын тєрєл зvйлд тайзны бvх тєрлийн урлаг багтдаг. Тэгвэл хэдийнээс эстрад гэдэг vг нь монголын соёл урлагийн амьдралд орж ирснийг авч vзвэл сонирхолтой зvйлvvд их юм. Ийнхvv ухаж vзэх болсны учир нь чухам тэр л эстрад гэсэн нэр томъёоны доор монголын соёл урлагт эргэлт шинэчлэлт гарч, бидний судалж буй поп урлаг маань ч vvнээс vvдэлтэй байх явдал юм. 1945 оны 4-р сарын 7-ны єдєр БНМАУ-ын Сайд нарын Зєвлєл болон МАХН-ын Тєв Хорооны хамтарсан 23/20 дугаар хурлаар тус улсад Улсын эстрад концертын товчоо байгуулах тухай хэлэлцээд уг товчоог эмхлэн байгуулахыг уран сайхны хэргийг эрхлэх газарт даалгасан тогтоол гарган баталсан ажээ. Ингэж цоо шинэ vг монголд анх удаа нэвтрэн дуулдаж, хvн ардын оюуны хэрэгцээг судлан боловсруулж, дэлхийн тэргvvний сонгодог урлаг, Зєвлєлтийн ард тvмний урлаг соёлын жишээн дээр єєрийн орны урлагийн тєрєл зvйлийг баяжуулан хєгжvvлэх vндэс суурийг тавьсан байна.

1964 онд Л.Ванганы найруулгаар Барилгачдын соёлын ордонд монголын анхны эстрад концертыг тогложээ. Дуу хєгжим, хошин шог, бvжиг, илбийн vзvvлбэр оролцсон энэхvv концерт нь С.Мааяагийн хєгжим “Таксийн цоохор машин”, Т.Чимэддоржийн хєгжим, С.Дашдооровын vг “Зам дээр гээгдсэн цэцэг гэх зэрэг дуу анх дуулагдан олны дуртай дуу болон тvгсэн тvvхтэй. Тэртээ 1960-аад онд Монголын соёлын яам хvн ардынхаа оюуны хэрэгцээг ойлгон цэгнэж, гадаадын мэргэжлийн хамтлаг дуучдыг жил бvр авчран тоглуулдаг байжээ. Vvнд, тодруулж хэлбэл
-Чехийн Карл Дубагийн оркестр
-Польшийн радио телевизийн Биг – Бэнд
-Польшийн турбадур Бит хамтлаг
-Германы радиогийн дэргэдэх Венигбергийн Биг – Бэнд
-Куба, Болгар, Зєвлєлтийн хамтлаг, чуулга жил дараалан ирж монголын vзэгч олонд тоглолтоо толилуулдаг байжээ. Ингээд тэр vед энд тэнд тоглож байсан дагшаа найрал цєєхvvлvvдээс хvмvvсийг шилж аван 1968 оны 10-р сард Польшийн дагшаа хєгжмийн дэргэд 3 сарын дамжаанд явуулжээ.
Т.Чимэддоржоор удирдуулсан энэ хvмvvсийн бvрэлдэхvvнд Б.Даваа, А.Хишигдорж, Т.Уртнасан, нар орж явсан ба, Монголын радиогийн дагшаа найрал хєгжмийн энэ чуулга нь хожмын “Баян-Монгол” чуулгын эхлэл болсон тvvхтэй. Энэ vеийн байдлыг бvхэлд нь авч vзвэл монголын соёл урлагийн амьдралд нэгэн цоо шинэ хуудас нээгдсэн гэж vзэж болно. Тvvнээс хойш Монголын эстрад урлагийн тайзанд поп, рокийн алдартай шилдэг хамтлагууд ар араасаа цувран гарч ирж байлаа. Гэвч энэ бvхэн Монголын анхны эстрад буюу поп хамтлаг “Соёл-Эрдэнэ”-ийн vе залгамжлагч нар байсан юм.Єнєєдєр Монголд поп урлаг мэргэжлийн єндєр тvвшинд хvрсэн юм. Анхны поп дуучид болох Б.Нандинцэцэг, Уранчимэг, Ч.Насантогтох нарын халааг авсан поп хатагтай Б.Сарантуяа “Инээмсэглэл” хамтлагт анх дуулж эхэлснээр олны танил болсон билээ.

Хамтлагууд тєрєн гарахдаа єєр єєрийн шинэ шинэ урсгалыг нээж бий болгох зорилготой гарч ирдэг байна. Монголд єнєєдєр олны шvтээн болсон хамтлаг дуучид нэмэгдсээр байна. Одоогийн эстрад хамтлагуудын тоглож байгаа хэв маягаар нь дараах байдлаар ангилсан байна.
Поп рок – Соёл эрдэнэ
Диско – Харш
Прогрессив рок – Хонх
Жаз рок – Соёмбо
Софт рок – Чингис хаан
Арт роз – Никитон
Хард рок – Харанга
Треш метал рок – Маднес
Спид метал рок – Хурд
Кантри – Т.Бат-Оргил
Хэви метал рок – Аясын салхи
Гранж рок – Нисванис
Регги – Айзам
Поп техно – Сvнс
Техно реп – Хар сарнай
Энэхvv ангиллыг Чингис хаан хамтлагийн ахлагч Д.Жаргалсайхан 1996 онд хийсэн байна. Read More......

Дэлхийн тэр бумтануудын нэг, бидний сайн мэдэх "Apple" корпорацийн vvсгэн байгуулагч Steve Jobs-ын ажил амьдралдаа мєрдєн, дагаж явдаг зарчимуудаас хvргэе. Тэрээр анх 1955 оны 2-р сарын 24-нд АНУ-ийн Калифорни мужийн Сан Франциско хотод мэндэлсэн бєгєєд 1976 онд анх Apple-г vvсгэн байгуулж байжээ. Дашрамд дурдахад тэрээр хамгийн анхны PC буюу Desktop компьютерийг зохиосон билээ.

Би 23 насандаа ойролцоогоор 1 сая долларын хєрєнгєтєй байсан бєгєєд 24-тєйдєє 10 сая харин 25-тайдаа ойролцоогоор 100 сая-ын хєрєнгєтэй байсан ба гэхдээ энэ бvгд тийм ч их чухал байсангvй учир нь би энэ бvгдийг ердєє ч мєнгєний тєлєє хийгээгvй юм.

Миний ажил бол хvмvvсийг хєнгєн, сул чєлєєтэй байлгах бус харин тэднийг улам илvv сайн болгож хєгжvvлэх юм. Минийн ажил бол компаныхаа бvх талууд дээр ажил хэргийг эмхэлж, бvдэг байгаа замуудыг тодруулж, хамгийн чухал ажлын гол цємийг атгах явдал юм. єєрсдєнд байгаа сайн ажилчидыг улам илvv сайн ажиллахад нь тvлхэц єгч, байж болох бvх л эрчимтэй шинэлэг санаануудыг олох юм.

Агуу зvйл бvтээх ганц гол зам нь чи єєрийнхєє хйиж байгаа зvйлдээ дуртай байх явдал бєгєєд хэрвээ чи хараахан тvvнийгээ олоогvй байгаа бол эрсээр л байгаарай. Битгий бууж єгч зогсоорой, нэгэн єдєр л чи олох болно.

Чиний амьдралын хугацаа чинь хязгаартай учир єєр нэгний амьдралаар амьдрах гэж битгий vр, бусад хvмvvсийн бодлын vр дvнгийн ягшмал сургааль, онолд єєрийгєє битгий хvлvvл. Бусад хvмvvсийн бодол санааг єєрийн чинь дотоод дуу хоолойг живvvлхийн бvv зєвшєєр. Харин хамгийн гол нь чи єєрийнхєє зvрх сэтгэл болон зєн совингоо дагах зоригтой бай. Тэд чиний жинхнээсээ яг юу г хvсэж, юу болохыг ямар нэгэн байдлаар мэдэж болох ч, бvх зvйл бол хоёрдахь ч юм.

Ихэнхи хvмvvсийн vгийн санд нь, дизайн гэдэг бол зvгээр л нэг гаднах єнгє, хэлбэр гэсэн ойлголт байдаг. Энэ интерьер чимэглэл, зvгээр л нэг буйдангийн дээр байдаг зvvлттэй адил мэт байдаг. Харин гэхдээ миний хувьд бол дизайн гэдэгийн утгаас єєр илvv юу ч байхгvй. Дизайн бол аливаа бvтээгдэхvvн болон vйлчилгээ гаднах vе давхаргаараа амжилтыг илэрхийлсэн, хvнийн гараар бvтээгдсэн тухайн бvтээлийн гол сvнс нь юм.

Бараг бvх зvйлс - бvхий л єнгєцхєн итгэл найдвар , бахархал, айдас болон алдаа дутагдалын хvндрэл, энэ бvгд бvгдээрээ vхлийн ємнє нvvр тулах цагт нурах юм. Чи єєрийнхєє vхнэ гэдгээ мэдэж амьдрах нь, єєртєє байгаа ямар нэг зvйлээ алдах вий гэдэг айдсаас салж амьдрах хамгийн зєв арга юм. Чи энэ хорвоод ирэхдээ юу ч vгvй нvцгэн л ирсэн. Чи єєрийн зvрх сэтгэлээ дагахгvй байх ямар нэгэн шалтгаан vгvй билээ.

Энэ бvгдийг би шууд ойлгочихоогvй юм. Гэхдээ Apple-с халагддаг нь миний хувьд тохиолдсон хамгийн сайн зvйл болсон юм. Амжилттай байхын хvнд тал нь, дахин анхлан суралцагчын бvх зvйлийг сурч мэдхийн эрч хvчээр солигдсон юм. Энэ нь намайг миний амьдралын хамгийн бvтээлж vерvv минь орход чєлєєлсєн билээ.

Чи зvгээр л шууд vйлчлvvлэгч дээр очоод юу хvсэж байгааг нь асуугаад, тэгсэний дараа vйлчилнэ гэсэн зvйл байж болохгvй. Хэрэв тэгвэл тэд урьднийхаас арай илvv шинэлэг зvйл хvсэх болно.

Ямарваа нэгэн зvйлийг шинээр сэдэж хийнэ гэдэг бол vнэхээр хэцvv. Хvмvvс ихэнхидээ тэдэнд єєрсдєнд нь шинэ зvйлсийг харуулж, таниулахаас нааш єєрсдийнхєє яг юу хvсээд байгааг мэддэггvй.

Чанарын тэргvvн нь бай. Зарим хvмvvс сайн давуу тал хэрэгтэй байгаа газар яг тухайн зvйлийг бvрдvvлж чаддаггvй.

Би бодохдоо бид нар зvгээр л хєгжилдєж байгаа бєгєєд манайхаар vйлчлvvлэгчид бидний бvтээгдэхvvнд сэтгэл хангалуун байгаа ба бид vргэлж илvv сайн болгохыг хичээдэг

I want to put a ding in the universe. Одоо харин миний галзуу, орчинтойгоо зохицодоггvй, бослого гаргадаг, тєвєг уддаг хvмvvст хэлэх зvйлсийг сонс- та нар эдгээр хvмvvстэй санал нийлэхгvй эсвэл тэднийг магтаж, эсвэл тэднийг гутаан доромжилж болох ч харин тэднийг хэзээж vгvйсгэж чадахгvй юм. Учир нь тэд аливаа юмсыг єєрчилж, урагшилж чаддаг бєгєєд зарим нэг нь тэднийг галзуу гэж бодож болох ч харин бид, манай хамт олон нь тэднийг агуу нэгнээр хардаг билээ. Учир нь эдгээр галзуу нэгнvvд нь дэлхийг єєрчилж чадна гэж хангалттай галзуугаар сэтгэж чаддаг юм.

Эх сурвалж: www.caak.mn Read More......

Дэлхий нийтээр сэргээгдэх буюу альтернатив эрчим хүчний хөгжилд ихээхэн анхаарал тавих цаг болоод байгаа билээ. НҮБ-ын мянганы уулзалт, “их наймын” уулзалт зэрэгт альтернатив эрчим хүчний хөгжлийн нэгэн боломжит чиглэл бол эрчим хүчний салбарт ус төрөгч ашиглах явдал гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн байдаг.

Ус төрөгчийн эрчим хүч бол ус төрөгчийг эдийн засгийн салбарт нөөцлөх, тээвэрлэх, хэрэглэх зэргээр эрчим хүч үйлдвэрлэх хандлага юм. Ус төрөгч нь өнгөгүй хий ба байгальд өөр элементүүдтэй хамтран оршдог.
Жишээ нь: хүчил төрөгч (ус), нүүрс төрөгч (метан) болон төрөл бүрийн органик нэгдэлд оршдог.Ус төрөгчийн химийн идэвх өндөр тул байгальд дангаар орших нь нэн ховор. Ус төрөгчийг шатаахад хүчил төрөгчийн орчинд дулааны эрчим хүч ялгаран ус бий болдог. Иймээс ус төрөгчийг түлшний оронд ашиглахад байгаль орчны тэнцвэрт байдал алдагдахгүй, хортой зүйл ялгарахгүй давуу талтай. Дэлхий дээр ус болон органик биетэд орших ус төрөгчийн нөөц шавхагдашгүй билээ. Эдийн засгийн аль ч салбарт ус төрөгчийг ашиглаж болох бөгөөд тээврийн салбарт ихээхэн анхаарал татаж байна. Бусад эрчим хүчний эх үүсвэрүүдтэй харьцуулахад ус төрөгч нь уснаас ялгарах боломжтой. Мөн бусад төрлийн өндөр үр ашигтай түлш гаргаж авахад синтезийн үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд одоогийн дэд бүтцийг ус төрөгчийн түлш хэрэглэх, тээвэрлэхэд ашиглах бололцоотой.
Өнөө үед хамгтийн түгээмэл хэрэглэж байгаа арга нь метаныг уураар хувирган ус төрөгч ялгаж авах явдал. Энэхүү технологийн дагуу хий, химийн үйлдвэрт үйлдвэрийн устөрөгчийн 90 орчим хувийг гаргаж авч байна. Үйлдвэрийн явц 2 үе шатнаас бүтнэ. Эхний үе шатад 750-850 С халууны катализатортой орчинд метан болон усны уур нь устөрөгч, нүүрс төрөгчийн исэл болон задрана. Хоёрдугаар үе шатад 200-250 хэмийн дулаанд нүүрс төрөгчийн исэл, ус нь нүүрс төрөгчийн давхар исэл ба устөрөгч болон хувирдаг.
АНУ-ын Эрчим хүчний яамны судалгаагаар энэхүү дээрх аргыг ашиглан гаргаж авсан ус төрөгчийн үнэ 1 галлон Дж нь 7 доллар буюу 0.24 цент/ литр бензиний үнэтэй дүүхээр байна. Ус төрөгчийг тээврийн салбарт хэрэглэхэд хадгалах, тээвэрлэх, түгээх тодорхой дэд бүтэц шаардлагатай агаад машины хөдөлгүүрт тодорхой нэмэлт өөрчлөлт хийх хэрэгтэй. Одоогооор машинд зузаан хантай зэвэрдэггүй 35 МПа даралттай устөрөгчтэй баллон суурилуулж байгаа. Энэ нь ойролцоогоор 33 кг жинтэй. Ийм хэмжээний ус төрөгчөөр 200 км газар машин явах боломжтой бөгөөд гүйдлийг нь нэмэгдүүлэн 500 км болгохын тулд 70 МПа даралт хэрэгцээтэй боловч, өнөөгийн техникийн аюулгүй байдлын үүднээс хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй аж. Read More......

Мировой экономический кризис не щадит никого. Рынок информационных технологий не стал исключением. Из-за колоссальных убытков мелкие компании, производящие компьютерное оборудование или предоставляющие интернет-услуги, разоряются, а крупные вынуждены существенно сокращать штат и урезать расходы на зарплату.

Серьезные проблемы испытывает даже такой гигант, как Microsoft. На днях было объявлено, что компания в ближайшие полтора года планирует сократить около пяти тысяч сотрудников, причем 1400 из них уволят уже сейчас. Согласно финансовым отчетам, Microsoft получила $4,17 млрд прибыли за последние три месяца 2008 года. Это на 11% меньше, чем годом ранее. Компания объясняет снижение прибыли неблагоприятной ситуацией на рынке персональных компьютеров и постепенной популяризацией недорогих нетбуков.

"Насколько я знаю, у Microsoft никогда не было подобных спадов, и это сигнал о том, что времена меняются", – говорит аналитик компании Cross Research Ричард Уильямс. Нынешние масштабные увольнения – первые в истории компании. С момента основания Microsoft в 1975 г. несколько раз проводились незначительные сокращения штата, и, как правило, это было связано с приобретением других компаний.

От еще большего числа сотрудников вынуждена избавиться компания Intel – один из ведущих производителей микропроцессоров и комплектующих. Из-за резкого снижения спроса на компьютеры IT-гигант объявил о закрытии пяти заводов в США и Азии. В связи с этим от пяти до шести тысяч работников компании окажутся не у дел. "Несчастливый билет" вытянули работники заводов в калифорнийской Силиконовой долине и в штате Орегон, а также в Малайзии и на Филиппинах.

Неделю назад в Intel сообщили о падении прибыли за четвертый квартал прошлого года на 90%. Она составила всего $234 млн, в то время как в прошлом году компания за тот же период заработала $2,3 миллиарда. Представители Intel утверждают, что решение свернуть производственные мощности не повлияет на инвестиционную политику и компания по-прежнему будет вкладывать средства в свои наиболее современные предприятия.

Один из конкурентов Intel, Taiwan Semiconductor Manufacturing, также объявила, что несет потери из-за падения спроса на компьютеры и комплектующие для них. Она сообщила о падении прибыли за последний квартал на 64%. Еще один производитель процессоров, AMD, по слухам, в ближайшее время сократит штат на 9%, или 1100 человек.

Трудные времена и у крупнейших игроков интернет-рынка. Компания Yahoo! также вынуждена предпринимать ряд серьезных мер по преодолению кризиса. Представители портала, в прошлом году отказавшегося переходить во владение Microsoft, накануне объявили, что зарплаты всего персонала будут заморожены до конца года. В декабре были уволены полторы тысячи сотрудников Yahoo!, и сейчас на горизонте замаячила перспектива нового сокращения.

Похоже, только IBM надеется пережить этот год в плюсе. В минувший вторник она опубликовала отчет за четвертый квартал прошлого года и прогнозы на 2009 год. Чистая прибыль компании за три месяца составила $4,4 млрд, или $3,28 на акцию, что на 12% выше соответствующих показателей прошлого года. Это произошло, несмотря на снижение выручки на 6%. Секрет успеха IBM кроется в снижении издержек и переключении внимания на наиболее прибыльные виды деятельности, а также в том, что компания перестала зависеть исключительно от продаж оборудования, сделав акцент на программном обеспечении и обслуживании, считают аналитики. В 2009 г. IBM ожидает получить еще большую прибыль: не менее $9,20 на акцию. Read More......

Хэвлэлийн Хvрээлэнгийн “Хэвлэл мэдээлэл хэрэглэгчдийн судалгаа”-ны 2009 оны нэгдvгээр сарын тайлан хэрэглэгч байгууллагууддаа хvрч байна.

Энэ сарын судалгаагаар радио сонсогчдын зан vйлийн мэдээллийг тvлхvv судалж, радио долгионы зах зээлийг тодорхойлжээ.

Их Британийн радио долгионы судалгааны RAJAR байгууллага Англид єглєє 6-8 цагт, єдєр 12-14 цагт, орой 16-17 цагт радио сонсогчид хамгийн олон байдгийг тогтоосон бол Монголын Хэвлэлийн Хvрээлэнгийн “Хэвлэл Мэдээлэл Хэрэглэгчдийн Судалгаа”-гаар Улаанбаатар хотод єдєр 14-15 цагийн хооронд хамгийн олон хvн радио сонсож байгаа юм. Мэдээлэл авдаг тvгээмэл эх сурвалжийн нэг бол радио. Хамгийн сvvлд “Лавайн эгшиг 97,5”, “P-3 100,9” зэрэг радио бий болсноор нийслэлд богино долгионы 23 радио єрсєлдєж эхэллээ.
Судалгаагаар дээрх 23 радиогийн хvртээмж, сонсогчдын зан vйл болон FM радиогийн оргил цагийн хvрээ гэх мэт урьд нь судлаагvй олон хэрэгцээтэй асуудлыг судлажээ.

Даваа, Ням ер нь амралт, ажлын єдєр харгалзахгvй телевизийг олон хvн vздэг байхад радио сонсогчдын хувьд амралтын єдрvvдэд, ялангуяа 14 цагийн vед хамгийн их цаг заваа зарцуулдаг байна. “Life 104.0” болон “Hi Fi 98.9” радиог залуус илvv сонсож байгаа бол МVОНР, “Гэр бvлийн радио 104.5”-ыг дєчєєс дээш насныхан сонирхдог. Улаанбаатар хотын 12-оос дээш насны нийт хvн амын 87 хувь нь радиог ямар нэгэн байдлаар сонсдог ба єдєрт 35 орчим хувьд нь радио нэвтрvvлэг, дуу хєгжим хvрдэг байна. Эдгээр мэдээллийг Хэвлэлийн Хvрээлэнгийн “Хэвлэл мэдээлэл хэрэглэгчдийн судалгаа”-ны 2009 оны нэгдvгээр сарын тайлангаас дэлгэрvvлж мэдэх боломжтой юм. Read More......

Оросын шинжлэх ухааны академийн Москвагийн мэдээлэл дамжуулах асуудал эрхэлсэн хvрээлэнгийн мэргэжилтнvvд нэгэн сонирхолтой зорилт тавиад байгаа аж.

Энэ нь компьютер дэлхийн сvлжээнд байрлуулсан мэдээллийн утга агуулгыг ойлгодог болгох аж. Єєрєєр хэлбэл, эрдэмтэд компьютерийг хvний тавьсан асуултад vнэн зєв хариулдаг болгох гэнэ. Компьютерийн хэлний мэргэжилтнvvд эхийг анхны хэлбэрээс машинд ойлгомжтой зарим хийсвэр тєсєєллєєр єєрчилдєг ШАТ-3 системийг боловсруулжээ. Москвагийн мэдээлэл дамжуулах асуудал эрхэлсэн хvрээлэнгийн захирал, техникийн ухааны доктор Александр Кулешов хэлэхдээ, "Хамгийн гол нь сонгодог вэбийг энгийн хэлээр асуултад хариулж сургах хэрэгтэй байна. Ямар ч асуултад хариулахад мэдээлэл хангалттай байгаа. Интернэтийг асуултад хэрхэн оновчтой хариулдаг болгох вэ. Дэлхийн эрдэмтэд 2001 оноос энэ асуудлаар ажиллаж байна. Тэд єнєєгийн дэлхийн сvлжээнд семантик сvлжээ буюу утга агуулгатай давхар байгуулж байна" гэжээ. Компьютерийн хэлний лабораторийн ахлагч, профессор Игорь Богусловский: "Интернэтэд ашиглаж байгаа мэдээллvvдийг хvн ойлгох зориулалттай юм.

Компьютерээр интернэтээс мэдээ олж чадах ч, тvvнийг ойлгож, ангилж чаддаггvй. Интернэтэд байгаа мэдээ компьютерт ойлгох боломж олгож байгаа нэмэлт тусгай мэдээллээр хангахад семантик сvлжээний зорилго оршиж байна гэжээ. ШАТ-3 систем нь эхийг эсвэл єгсєн агуулгаар эхийн бvтцийг ойлгох шаардлагатай дурын ангиллын даалгаврыг шийдэх боломжтой. Эхээс мэдээлэл авах эсвэл эхийг машинаар хєрвvvлэх тухай энд яригдаж байгаа билээ. Ямар ч хэлээр системийг ашиглахаас гадна асуултыг тодруулах шаардлагатай нєхцєлд компьютер асуултад хариулахын тулд хэрэглэгчтэй харилцах боломжтой юм. Тус хvрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан Леонид Иомдин: "Тухайлбал, нэр утга тодорхойгvй єгvvлбэрийг харилцан ярьж, ангиллах боломжтой. Хэрэв єгvvлбэр хоёр утгатай бол хєрвvvлэх систем энэ мєчид зогсч, тухайн хvнээс юу , асууж байгааг нь тодруулна" гэжээ. Компьютер эхийг "ойлгоно" гэдэг тодорхой хэмжээний тєсєєлєл юм хэмээн академич Юрий Апресян хэлсэн байна.

Мєн тэрбээр, "Хvний" хэлэнд "халхлах", "гийгvvлэх", "зєн совин" гэсэн ойлголт байдаг. Хvний ойлголт нь эрэмбэ дараалалгvй, учир зvйд vл нийцэх байдлаар задардаг. Харин учир зvй нь гийгvvлэх, таамгаар ээлжилдэг. Хvний энэ чадвар их чухал... Компьютер ердєє "ухаантай" машин. Энэ машин зєвхєн эрэмбэ дарааллаар ажилладаг. Харин эрдэмтэд компьютерийг єнєєгийнхєєс илvv гvн гvнзгий эх материалыг ойлгох чадвартай болгож чадна. Vгсийн сангийн vйлдэл хийдэг аппарат энэ даалгаврыг шийдэхэд тусална. Vvнийг машинд шилжvvлж, vгсийн сан болон єгvvлбэр зvйн ижил бус утгыг танихад ашиглаж болно. Тэр vед компьютер илvv оновчтой, зєв сонголт хийнэ. Манай багийнхан дэлхийд анх удаа "Утгатай- эх" загварыг компьютерт єргєн хvрээнд хэрэгжvvлсэн. Бид компьютер эхийг нарийн ойлгох чадвартай болгохын тулд утга зvйн болон єгvvлбэр зvйн бvтцийг автоматаар бvтээх системийг боловсруулж байна. Гэхдээ хэсэг хугацаанд утга зvйн сvлжээ байгуулахад шийдвэрлэх эргэлт хийнэ гэж найдах хэрэггvй юм" гэжээ. Мэдлэгийг аажмаар хуримтлуулж, эцсийн дvндээ интернэтийн боломжийг нэлээд єєрчилнє. Эртний Грекийн домогт гардаг сvсэгтнvvдийн асуултад бурханы ємнєєс хариулдаг оракул шиг бvх vvргийг єєртєє хvлээхэд бэрх хэдий ч, 10 жилийн дараа єєр вэб хуудастай болох юм байна. Read More......

"Шинжлэх ухааны хялбаршуулсан дискурсыг танин мэдэхvйн хэл шинжлэлийн vvднээс зэрэгцvvлэн судлах нь" сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан,

БСШУЯ-ны улсын боловсролын vнэлгээний газрын шинжээч, Канадын боловсролын мэдээллийн тєвийн ерєнхийлєгч, Англи хэлний академийн захирал З.Ганчимэг зєвлєж байна.

- Англи хэл дээр сонсох чадвараа сайжруулах хамгийн шалгарсан арга бол ФМ радиогоор ББЦ-ийн нэвтрvvлгийг тогтмол сонсох. "ББЦ их хурдан ярих юм, ойлгохгvй байна" гэж ярих хvнтэй цєєнгvй тааралдсан. Хэт хурдан, ойлгохгvй байна гэдэг тийм ч муу биш л дээ. Машиндаа, гадаа гудамжинд явж байхдаа ч чихэвчний хєгжмєєр англи хэлний нэвтрvvлгийг байнга сонсоцгоо. Сонсголоо дасгахгvй, дадлага хийхгvйгээр амжилтад хvрэхгvй.

-Бид эх хэлээ сурсан шигээ англи хэлийг мєн тэгж vзэх хэрэгтэй. Эргэцvvлээд бодъё. Монгол хэлийг манцуйдаа, тэр ч бvv хэл бvр эхийн хэвлийд байхаасаа л чагнаж эхэлсэн билээ. Дараа нь бид ярьж, уншиж, хамгийн сvvлд бичиж сурсан биз дээ.

- 3аримдаа ойлгох гэж хэт хичээлгvй зvгээр л чагнах нь тустай байдаг. Улайрах нь ойлгох чадварыг хєгжvvлэхгvй саад болох, залхаах хандлага vvсгэдэг тал бий. Гэхдээ санаа бvv зов.
Сандраад хэрэггvй. Сонсож эхэлсэн анхны долоо хоногт амжилтын сууриа аажмаар тавь. Тэгвэл чихэнд англи хэлний хэмнэл, аялга хоногшиж, яваандаа мэддэг vг хэллэгээ барьж авч чадна. Ойлгох тусмаа, vг барих тусмаа урам зориг ордог.
Урсгал яриаг сонсоод барьж сурахад хамгийн чухал зvйл бол авиа ижилсэх, ондооших, гээгдэх гэх мэт авиан зvйн vзэгдлvvдийн тухай зохих мэдлэгтэй байх нь ач тустай. Эцэст нь цэвэрхэн дуудлагатай болоход чухал нєлєєтэй.

Одоо англиар сонсох чадвараа хєгжvvлэхээр зориг шулуудсан гэдэгт уншигчиддаа найдаж байна. Єнєєдрєєс эхлэн ФМ 106.6 долгионоор "Америкийн дуу хоолой" радио станцын тусгай англи хэлний цагийг алдалгvй сонсоорой. Єдєр бvр ФМ долгионоор 00.30-01.00, 15.30-16.00, 23.30-24.00 цагт олон улсын мэдээгээр эхэлж, 30 минутын турш Тантай хамт байх болно.


Англи хэл бие даан суралцахад туслах зарим вэб хаягууд:
1. www.englishpage.com дунд болон дээд шатны оюутнуудад зориулсан англи хэлний дvрмийн дасгал
2. www.englishlearner.com, www.long-man.com, www.geocities.com англи хэл суралцагсдад зориулсан.
3. owl.English.purdue.edu vнэгvй интерактив видео хичээл, асуулт хариулт, vгийн сvлжээ.
4. Англи хэлээ хэрхэн сайжруулах талаар vнэгvй онлайн зєвлєгєє авах, унших материал, vгийн сангийн баялгаа нэмэгдvvлэх, сонсох www.churchill-house.com/english, www.learning-eng-lish. com/learnonline Read More......

Гэр бvлийн амьдрал нууцлагдмал, далд байх ёстой. Амьдралын практикаас харахад найз хvvхнvvддээ итгэж, бvх нууцаа дэлгэдэг эмэгтэйчvvд зарим талаар хохирох нь бий.

Ялангуяа хvнтэй суух гэж байгаа эсвэл гэр бvлтэй эмэгтэйчvvд нэлээд хашир байх нь зvйтэй. Учир нь хувийн нандин харьцаа гэдэг бол маш эмзэг хэврэг зvйл юм. Єчvvхэн тєдий "сvvдэр" тусахад "хагарч бутрахдаа" амархан. Найз залуу болон нєхєртэйгээ харьцах харьцаанд асуудал vvсэх бvрт найз нєхєд болон гадны хэн нэгэнд зовлон тоочиж гvйх хэрэггvй. Хэрвээ vнэхээр ярих, гомдоллох шаардлага гарвал танд бяцхан зєвлєлгєєг єгье.
Гэр бvлийн амьдралд сэтгэл хангалуун, дутах зvйлгvй бол єчvvхэн тєдий зєрчил, маргааныг бvv дэвэргэ. Асуудалгvй гэр бvл байдаггvйг сана.
Асуудал тийм чухал эсэхийг тодорхойл. Хэрэв нєхєр чинь цалингаа бvтэн єгдєггvй эсвэл гэр орны ажилд тусалдаггvй бол vvнийг гэр бvлийн бус хvнд хэлэх хэрэггvй. Нэг мэдэхэд л харамч нєхєртэй гэсэн дэмий яриа хайртай хvний чинь сонорт хvрч асуудал хурцдана. Найз эмэгтэй чинь таныг тавлаж магадгvй. Иймд жижиг сажиг асуудлыг нєхєртэйгээ хэлэлцэж тохирсон нь дээр байдаг.

Нєхрийнхєє сексийн чадавхыг хэзээ ч бусадтай бvv хэлэлц. Хамгийн дотны найз бvсгvйдээ ч тэр. Ор хєнжлийн асуудлын тухай яриа бусдын саваагvй шохоорхлыг хєдєлгєдєг юм шvv.
Хадам эцэг, эхийн талаар дэлгэрэнгvй ярих хэрэггvй. Ярианы чинь 40 хувь магтаал, харин 20 хувь нь шvvмж байсайн ч найз бvсгvй чинь зєвхєн шvvмжийг єлгєж авна. Энэ нь эмэгтэй хvний онцлог гэх vv дээ. Ингээд л тэр шvvмж яриа тархаж, гомдож, баярлахдаа амархан настангуудын сонорт хvрнэ.

Гэр бvлийн тєсєв санхvvг бусадтай хэлэлцдэггvй. Ялангуяа бусдын атаархал тєрvvлэхvйц "Би тийм vнэтэй бєгж, шуба авсан", "тийм єртгєєр байрандаа засвар хийсэн" гэх мэтийн яриа бvv дэлгээрэй. Хvний хорсол, атаархал гэдэг юу ч бусниулж чаддаг хvчтэй хар энерги билээ.
Нєхрийнхєє зан ааш, дадал зуршлын онцлог, євєрмєц байдлын тухай ч ярих хэрэггvй. Хvн бvрт л бага сага сул тал байдаг шvv дээ. Та чухам тэр занд нь татагдаж, гэр бvл болсон биз ээ. Ер нь гэр бvлийн амьдрал нууцлагдмал, далд байхдаа гэмгvй байдгийг санаарай.

Эх сурвалж: www.olloo.mn Read More......

МАХН-ын Удирдах Зєвлєлийн санаачлагаар Монгол Улсын Ерєнхийлєгчийн Тамгын газар, УИХ-ын Тамгын газар, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар,

Шинжлэх ухааны академи, Сургалт судалгааны "Прогноз" академиас хамтран зохион байгуулсан "Дэлхийн санхvv, эдийн засгийн хямрал ба Монгол Улс" сэдэвт зєвлєлдєх уулзалтадтєрийн болон тєрийн бус байгууллагын тєлєєлєгчид, эрдэмтэн судлаачид, бодлого боловсруулагчид, бизнес эрхлэгчид, банк санхvvгийн болон олон улсын байгуулла¬гын тєлєєлєгчид оролцож, дэлхийн санхvv, эдийн засгийн хямралын Монгол Улсад илэрч байгаа шинж тэмдэг, нєлєєлєх хvчин зvйл, даван туулах боломж, арга замын талаар тавигдсан vндсэн болон хавсралт илтгэлvvдийг олон талаас нь єргєн хvрээтэйгээр хэлэлцлээ. Дэлхийн санхvv, эдийн засгийн хямралын нєлєє, манай орны эдийн засгийн єрєєсгєл бvтэц, бодлогын зарим алдаанаас улбаалан манай орны эдийн засагт хvндрэл бий болж тодорхой хугацаанд vргэлжлэх шинжтэй боллоо. Хямралт байдлыг богино хугацаанд даван туулж, улс орныхоо эдийн засгийг цаашид хєгжvvлэх талаар дараахь арга хэмжээг авч хэрэгжvvлэхийг зєвлєлдєх уулзалтад оролцогчдоос санал, зєвлємж болгож байна.

- Дэлхийн санхvv, эдийн засгийн хямралын нєлєєллийг Монгол Улс хохирол багатай даван туулах, урьдчилан сэргийлэх Vндэсний хєтєлбєр, арга хэмжээний тєлєвлєгєєг Засгийн газар яаралтай хэлэлцэн цаг алдалгvй хэрэгжvvлж эхлэх;

- Улсын Их Хурал, Засгийн газар, Vндэсний аюулгvй байдлын зєвлєлєєр санхvv, эдийн засгийн хямралын vр дагаварын асуудлыг єєр єєрийн чиг vvрэг, эрх хэмжээний хvрээнд нягтлан vзэж, улс орон даяар авах арга хэмжээг хэлэлцэн шийдвэрлэх;

- Учирч буй хvндрэлийг гэтлэн давах асуудлыг улс орны хэмжээнд тєрийн нэгдсэн бодлого, нэгдэл нягтралтайгаар, хамтын хvчин чармайлтаар, дэг журам, зохион байгуулалттайгаар шийдвэрлэх, vvний тулд Улсын Их Хурал, Засгийн газраас эхлээд тєр засаг, аж ахуйн бvх шатны байгууллага, иргэдийн vvрэг хариуцлагыг тодорхой болгох шаардлагатай байгааг анхаарах;

- Санхvv, эдийн засгийн хvндрэлийг даван туулахын тулд Монгол Улс юуны ємне дотоод нєєц бололцоогоо дээд зэргээр бvрэн дайчлан ашиглах. Дотоодын хєрєнгє нєєц хvрэлцэхгvй байгаа эдийн засгийн гол салбаруудад гадаадын зээл, тусламжийг авч ашиглах. Ингэхдээ гадаад єрийн дарамтад єртєхгvй байх зарчмыг чанд баримтлах;

- Банк, санхvvгийн салбарын vvрэг хариуцлагыг єндєржvvлж, тєрєєс тавих хяналтыг чангатгах. Иргэдээс банк, санхvvгийн салбарт итгэх итгэлийг хєсєрдvvлэхгvй байх, тэдний итгэл vнэмшилд vндэс-лэн хvндрэл бэрхшээлийг даван туулна гэдгийг онцгой анхаарах;

- Vндэсний мєнгєн тэмдэгт, тєгрєгийн ханшийг тогтвортой байлгах замаар иргэдээс банк, санхvvгийн системд итгэх итгэ¬лийг бэхжvvлэх арга хэмжээг дэс дараатай авч хэрэгжvvлэх;

- Гадаад валютын ханшийн єсєлт Монгол Улсын иргэд, бизнес эрхлэгчдийн vйл ажиллагаанд бэрхшээл учруулж байгааг анхаарч, ханшийг зохиомлоор хєєрєгдсєн аливаа vйлдлvvдтэй хатуу тэмцэж, дотоодод бvх гvйлгээг тєфєгєєр хийдэг болгох;

- 2008 онд бий болсон инфляцийг энэ онд давтан гаргахгvй байх талаар бvх та-лын арга хэмжээ авч ажиллах. Vнийн зохиомол єсєлт гаргаж иргэдийн амьдралыг хvндрvvлж байгаа зохисгvй vзэгдлvvдтэй тэмцэх, хууль эрх зvйн орчинг бvрдvvлэх;

- Хєгжлийн банк байгуулах асуудлыг боловсруулах;

- Арилжааны банкуудын vйл ажиллагааны зохистой харьцааг нийтэд мэдээлж байх;

- Засгийн газрын бондыг олон улсын санхvvгийн зах зээлд гаргах замаар дотоод, гадаадын зах зээлээс хєрєнгийн эх vvсвэр бий болгох;

- 2009 оны тєсвийн тодотголыг яаралтай хийж тєсвийн орлогыг нэмэгдvvлэх, бvх нєєц бололцоог дайчлах, vр ашиггvй зардлыг эрс багасгах замаар тєсвийн тэнцлийг сайжруулах;

- Засгийн газрын зvгээс санхvvгийн хямралыг даван туулахад шаардагдах хєнгєлєлттэй зээл, тусламж авах хvсэлтийг донор орнууд болон олон улсын байгууллагуудад тавьж, дэмжлэгтуслалцаа авах талаар зєвлєлдєх;

- "Монгол Улсын санхvv¬гийн орлого, зарлагын богино, дунд хугацааны тєсєєллийн нэгдсэн баланс" гаргаж санхvvгийн нэгдсэн бодлого боловсруулах, зохицуулах, хяналт тавихад хэрэглэх;

- Зарим бvтээгдэхvvний vнийн єсєлтєєс авах татварын хэмжээ, боегын тєвшингоновчтой тогтоож баримтлах;

- Нийгмийн халамжийг хэт хавтгайруулан олгох хандлагыг багасгаж, эмзэг бvлгийнхэнд тvлхvv анхаарах;
- Банк санхvvгийн байгууллага болон ХК-иудад эрсдлийн vнэлгээний чадавхи, чанарыг сайжруулах, нягтлан бодох бvртгэл, санхvvгийн тайлагналын олон улсын стандартыг бvрэн нэвтрvvлэх, аудитын vйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зєвшєєрлийн нєхцєл, шаардлагыг чангатгах, бизнесийн байгууллагын санхvvгийн тайлан, балансыг аудитаар баталгаажуулах арга зvйг олон улсын жишигт хvргэх;

- Шударга єрсєлдєєний хvрээнд vнийн хяналтыг тогтоох эрх зvйн орчинг бvрдvvлж, хяналтыг чангатгах;

- Бодит эдийн засгийн салбаруудыг дотоодын болон гадаадын хєрєнгє оруулалтаар дэмжих чиглэлийг тууштай баримтлах, ялангуяа уул уурхайн салбарын томоохон тєслvvдииг яаралтай эхлvvлэх, стратегийн хєрєнгє оруулагчидтай хийх гэрээ хэлэлцээрvvдийг шуурхай шийдэх;

- Тvvхий эдээс хамааралтай эдийн засгийн єрєєсгєл бvтцээс гарах бодлого, арга механизмыг боловсруулан хэрэгжvvлэх;

- Ажлын байрыг бий болгох санаачлага, хєдєлгєєнийг улс орон даяар єрнvvлж, ажлын байрыг хэвээр хадгалсан, нэмэгдvvлсэн аж ахуйн нэгжийг тєр засгийн бодлогоор дэмжих;

- Хямралыг даван туулахад vндэсний томоохон компаниудын vvрэг хариуцлагыг нэмэгдvvлж, тэдэнд бололцоотой бvх талын дэмжлэг vзvvлэх;

- Банкны зээлийн хvvг бууруулах, vндэсний vйлдвэрлэгчдэд бага хvvтэй зээл олгож улс орныхоо эдийн засгийг дэмжих;

- Экспортыг дэмжсэн болон импорт, ялангуяа тансаг хэрэглээ, хvн амын єдєр тутмын зайлшгvй хэрэгцээний бус бvтээгдэхvvний импортыг хязгаарлах бодлогыг хэрэгжvvлэх;

- Импортыг орлох бvтээг¬дэхvvний vйлдвэрлэлийг нэ¬мэгдvvлэх, тvvнийг бvх талаар урамшуулах, тvvхий эдийн боловеруулалтын тєвшинг дээшлvvлэх;

-Даатгалын нэр тєрлийг олшруулж, хvрээг нь нэмэг¬дvvлэх, тvvхий эдийн vнийн хэлбэлзлийн даатгал, эрсдлийн сан байгуулах, даатгалын тогтолцоог хєгжvvлэх;

- Эдийн засгийн єрсєлдєх чадварыг дээшлvvлэхийн тулд шинэ дэвшилтэт технологийг нутагшуулах, шинэ мэдлэгийг дамжуулах, аж vйлдвэрийн хvрээнд инновацийг дэмжихэд гадаад харилцаа, гадаадын хєрєнгє оруулалтыг чиглvvлэх;

- Гадаадын хєрєнгє оруулалтын хууль эрх зvйн тогтвортой орчинг хадгалан улам боловсронгуй болгож, хєгжлийн тэргvvлэх салбаруудад гадаа¬дын хєрєнге оруулалтыг тvлхvv татах;

- "Атрын III аян"-ыг vргэлжлvvлэх замаар хvнсний аюулгvй байдлыг хангах;

- Дотоодын vйлдвэрлэгчдийн бараа бvтээгдэхvvн, ажил vйлчилгээг тєр засгийн байгууллага, улсын vйлдвэрийн газрууд эн тэргvvнд авдаг болох, хориг саадыг арилгах;

- Стратегийн ач холбогдолтой нефть шатахуун, мах, сvv, гурил зэрэг бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл, борлуулалтад тавих хяналт, зохицуулалтыг дээшлvvлэх, терийн оролцоог бий болгох;

- Нефть импортлогч компаниудын нийгмийн хариуцлагыг дээшлvvлж, єрсєлдєєний орчныг бий болгох, тєрийн оролцоотой нефть импортлогч компани бий болгох асуудлыг судалж vзэх;

§ Монгол Улсын Ерєнхий сайдын дэргэд Эдийн засгийн зєвлєлдєх комиссыг холбогдох албан тушаалтан, бизнес эрхлэгчид, эрдэмтэн судлаачдын бvрэлдэхvvнтэй байгуулах, Эдийн засаг, санхvvгийн асуудлуудыг бие даан судлах vvрэг бvхий Эдийн засгийн хvрээлэнг байгуулах, улс орны хєгжлийн замыг тодорхойлдог ирээдvй судлал хєгжлийн ухааныг бий болгож дэмжих;

- Тєрийн албан хаагчид, ялангуяа удирдах тєвшний мэргэжлийн ур чадвар суларсан нь хямралыг гэтлэн давахад саад учруулж буйг онцгой анхаарах;

- Дэлхийд нvvрлэсэн санхvv, эдийн засгийн хямралын сєрєг нєлєєллийг Монгол Улс гэтлэн давахад иргэн бvрийн ухамсартай vйл ажиллагаа, идэвхтэй оролцоо нэн чухал болохыг анхаарч бvх нийтийн хэмнэлтийн горимд шилжих, эх орныхоо vйлдвэрийн бvтээгдэхvvнийг худалдан авах, тэдэнд дэмжлэг vзvvлэх эх оронч санаачлагыг єрнvvлэх;

- Монгол Улсын тєр засаг, улстєрийн нам, иргэний хєдєлгєєн, тєрийн бус байгууллага, хувийн хэвшлийн бvх байгууллагын нэгдмэл vйл ажиллагаа чухал байгааг онцгой анхаарах;

- Хvндрэл бэрхшээлийг даван туулах зорилтыг vр дvнтэй хэрэгжvvлэхэд хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын оролцоо нэн чухал болохыг анхаарч, тэдэнтэй бvх талаар хамтран ажиллаж, тэдэнд дэмжлэг vзvvлэх. Олон нийтэд vнэн зєв, бодитой мэдээллийг шуурхай хvргэх;

Эх сурвалж: www.olloo.mn Read More......

Дэлхийн Шилдэг зоосыг жил бүр 10 төрлөөр нэр дэвшүүлэн сонгодог юм байна. Өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сарын 17-нд эдгээр 10 зоосыг нэрлэжээ. Харин эцсийн шалгаруулалт энэ сарын 12-ны өдөр болсон байна. Шилдэг арван зоост АНУ-ын гурав, Беларусын хоёр, Австри, Итали, Дани, Британи, Монголоос тус бүр нэг зоос орсон байна.

Шилдэг Мөнгөн Зоос төрөлд нэгдүгээр байрт орсон Монгол зоос хамгийн шилдэг зоосоор шалгарчээ.

Алмаазан нүдтэй мазаалайг дүрсэлсэн 500 төгрөгний зоос нь ан амьтныг хамгаалах утгатай аж.

Энэхүү зоос нь 2007 онд үйлдвэрлэгджээ. Шилдэг зоосны үзэсгэлэн ирэх сарын 7-нд Герман улсын Берлин хотноо болох бөгөөд энэ үеэр шилдэг зоосны шагналыг гардуулах юм байна.

Сонирхуулахад, өнгөрсөн жилийн шилдгийн шилдгээр Унгар улсын хувьсгалын 50 жилийн ойдоо зориулсан зоосон тэмдэгт шалгарч байжээ.

Эх сурвалж: www.gogo.mn Read More......

Монгол улсын нийгэм эдийн засгийн байдал 2008 оны арванхоёрдугаар сарын байдлаарУлсын нэгдсэн төсөв
Улсын нэгдсэн төсвийн нийт орлого, тусламжийн дүн 2008 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 2156.4 тэрбум төгрөг, нийт зарлага ба эргэж төлөгдөх цэвэр зээл 2462.0 тэрбум төгрөг болж, нэгдсэн төсвийн алдагдал 305.7 тэрбум төгрөг болсон байна...

Улсын нэгдсэн төсвийн нийт орлого, тусламжийн дүн 2008 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр ДНБ-ий 35.2 хувь, нийт зарлага, эргэж төлөгдөх цэвэр зээл 40.2 хувь, нэгдсэн төсвийн алдагдал 5.0 хувийг тус тус эзэлж байна.

Төсвийн урсгал орлого 2136.1 тэрбум төгрөг, урсгал зардал 1749.5 тэрбум төгрөг болж, урсгал тэнцэл 386.6 тэрбум төгрөгийн ашигтай гарлаа. ДНБ-д төсвийн урсгал ашгийн хэмжээ 2008 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 6.3 хувь болж 2007 оныхоос 4.3 пунктээр буурчээ.

Татварын нийт орлого 2007 оныхоос 386.6 тэрбум төгрөг буюу 25.7 хувь, үүнээс гадаад худалдааны татварын орлого 48.4 тэрбум төгрөг буюу 47.2 хувь, онцгой албан татварынх 44.7 тэрбум төгрөг буюу 33.4 хувь, нэмэгдсэн өртгийн албан татварынх 90.0 тэрбум төгрөг буюу 33.9 хувиар тус тус нэмэгдэв.

Улсын нэгдсэн төсвийн нийт зарлага, эргэж төлөгдөх цэвэр зээлийн дүнд урсгал зардал 71.1 хувь, хөрөнгийн зардал 25.4 хувь, эргэж төлөгдөх цэвэр зээл 3.6 хувийг эзэлж байгаа нь 2007 оныхоос урсгал зардлын эзлэх хувийн жин 7.2 пункт, эргэж төлөгдөх цэвэр зээл 1.0 пунктээр тус тус буурч, хөрөнгийн зардлын эзлэх хувийн жин 8.2 хувиар өссөн байна.

ДНБ-д хөрөнгийн зардлын эзлэх хувь 2008 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 10.2 хувь болж 2007 оныхоос 3.7 пунктээр нэмэгдсэн байна.

Мөнгө, зээл, үнэт цаасны зах зээл
Mонголбанкны мэдээгээр мөнгөний нийлүүлэлт (M2) 2008 оны 12 дугаар сарын эцэст 2341.4 тэрбум төгрөгт хүрсэн нь өмнөх сарынхаас 99.6 тэрбум төгрөгөөр буюу 4.4 хувиар өссөн боловч 2007 оныхтой харьцуулахад 59.9 тэрбум төгрөгөөр буюу 2.5 хувиар буурсан байна.

Гүйлгээнд байгаа бэлэн мөнгө 2008 оны 12 дугаар сарын эцэст 407.2 тэрбум төгрөгт хүрсэн нь өмнөх сарынхаас 76.3 тэрбум төгрөгөөр буюу 23.0 хувь өсч, 2007 оныхтой харьцуулахад 43.1 тэрбум төгрөгөөр буюу 11.8 хувиар нэмэгдлээ. Иргэд, байгууллагын төгрөгийн хадгаламж өмнөх сарынхаас 67.9 тэрбум төгрөгөөр буюу 6.7 хувиар, 2007 оныхоос 169.6 тэрбум төгрөгөөр буюу 15.2 хувиар тус тус буурч 944.1 тэрбум төгрөгт хүрэв. Гадаад валютын хадгаламж 452.8 тэрбум төгрөгт хүрсэн нь өмнөх сарынхаас 50.4 тэрбум төгрөгөөр буюу 12.5 хувь өсч, 2007 оныхтой харьцуулахад 76.8 тэрбум төгрөгөөр буюу 20.4 хувиар илүү байна. 2008 оны 12 дугаар сарын эцэст аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдэд олгосон нийт зээлийн өрийн үлдэгдэл 2007 оныхоос 28.2 хувиар өсч, 2635.6 тэрбум төгрөгт хүрсэн байна. Иргэдэд олгосон зээлийн өрийн үлдэгдэл 2007 оныхоос 20.9 хувиар, хувийн байгууллагынх 34.7 хувиар, улсын байгууллагынх 27.3 хувиар, санхүүгийн бусад байгууллагынх 20.6 хувиар тус тус өссөн бол бусад байгууллагынх 36.8 хувиар буурчээ.

Харин хугацаа хэтэрсэн зээлийн өрийн үлдэгдэл 53.0 тэрбум төгрөгөөр буюу 2.3 дахин, чанаргүй зээлийн өрийн үлдэгдэл 120.6 тэрбум төгрөгөөр буюу 2.8 дахин өсөв. Банкны системийн хэмжээгээр чанаргүй зээл 188.7 тэрбум төгрөгт хүрч, нийт зээлийн өрийн үлдэгдлийн 7.2 хувийг эзэлж байгаа бөгөөд 2007 оныхоос 3.85 пунктээр нэмэгдсэн байна.

Гадаад валютын цэвэр албан нөөц 2007 оны 11 дүгээр сарын эцсийн байдлаар 606.3 сая ам.долларт хүрсэн нь манай улсын импортын 8.7 долоо хоног буюу 2.2 сарын хэрэгцээг хангахуйц түвшинд хүрсэн байна. 2007 оныхтой харьцуулахад гадаад валютын цэвэр албан нөөц 400.9 сая ам.доллар буюу 39.8 хувиар буурсан байна.
Төгрөгийн ам. доллартай харьцах нэрлэсэн ханш 2008 оны 12 дугаар сарын эцэст 1267.51 төгрөгт хүрч 2007 оны 12 дугаар сарынхтай харьцуулахад 8.3 хувь, 2008 оны 11 дүгээр сарынхаас 8.3 хувь тус тус суларчээ. Төгрөгийн евротой харьцах нэрлэсэн ханш 1786.75 төгрөгт хүрч 2007 оны 12 дугаар сарынхаас 4.1 хувь, 2008 оны 11 дүгээр сарынхаас 18.3 хувь тус тус сулрав. Төгрөгийн юаньтай харьцах нэрлэсэн ханш 185.25 төгрөг болж 2007 оны 12 дугаар сарынхаас 15.7 хувь, 2008 оны 11 дүгээр сарынхаас 8.1 хувь тус тус суларсан байна.

Хөрөнгийн биржид үнэт цаасны арилжаа 2008 оны 12 дугаар сард 23 удаа явагдаж, 2.4 сая ширхэг үнэт цаас арилжигдаж, 740.4 сая төгрөгийн гүйлгээ хийгдэв. Арилжигдсан үнэт цаасны тоог 2008 оны 11 дүгээр сарынхтай харьцуулбал 61.6 хувиар, гүйлгээний хэмжээ нь 37.5 хувиар тус тус буурсан байна. 2007 оны 12 дугаар сарынхтай харьцуулахад арилжигдсан үнэт цаасны тоо 8.5 дахин, гүйлгээний хэмжээ 22.2 дахин буурсан байна.

ТОП-20 дундаж индекс 2008 оны 12 дугаар сард 5777.7 болж, өмнөх сарынхаас 623.7 нэгжээр буурчээ. Хөрөнгийн зах зээл дээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа хувьцаат компаний нийт үнэт цаасны зах зээлийн үнэлгээ 2008 оны 12 дугаар сард 515.9 тэрбум төгрөгт хүрч, өмнөх сарынхаас 46.5 тэрбум төгрөгөөр буюу 8.3 хувиар буурсан байна.

Хэрэглээний үнийн индекс
Хэрэглээний бараа, үйлчилгээний үнэ улсын дүнгээр 2008 оны жилийн эцэст өмнөх сарынхтай харьцуулахад 0.04 хувь, 2007 оны жилийн эцсийнхээс 22.1 хувиар өслөө.

Хэрэглээний үнийн өсөлт нь Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийг 2008 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлд дэвшүүлсэн хэрэглээний үнийн индексийг 6.0 хувьд байлгахаар тавьсан зорилтоос 3.7 дахин өндөр байна.

Түүнчлэн хэрэглээний үнийн индексийн жилийн дундаж түвшин 2008 онд 28.0 хувь байгаа нь сүүлийн 10 жилд гараагүй өндөр үзүүлэлт юм. Хэрэглээний үнийн улсын индекс 2008 онд 22.1 хувь өссөний дотор боловсролын үйлчилгээний бүлгийн үнэ дүнгээрээ 39.9 хувь, зочид буудал, нийтийн хоол, дотуур байрны үйлчилгээнийх 31.4 хувь, эм, тариа, эмнэлгийн үйлчилгээнийх 27.0 хувь, тээврийнх 25.8 хувь, хүнсний барааных 24.0 хувь, орон сууц, ус, цахилгаан, түлшнийх 22.6 хувь, хувцас, гутал, бөс барааныx 16.5 хувь, гэр ахуйн бараа, тавилгынх 15.4 хувь, бусад бараа, үйлчилгээнийх 14.6 хувь, согтууруулах ундаа, тамхины бүлгийнх 12.4 хувь, амралт, чөлөөт цаг, соёлын бараа, үйлчилгээнийх 9.7 хувиар өсч, харин холбооны үйлчилгээнийх 3.0 хувиар буурчээ.
Хэрэглээний үнийн улсын индексийн 2008 оны 22.1 хувийн өсөлтийн 10.2 нэгж нь хүнсний барааны бүлгийн үнийн өсөлтөөс; 2.4 нэгж нь орон сууц, ус цахилгаан, түлшний бүлгийн; 2.4 нэгж нь тээврийн бүлгийн, 2.3 нэгж нь хувцас, гутал, бөс барааны бүлгийн, 2.2 нэгж нь боловсролын бүлгийн үнийн өсөлтөөс голлон шалтгаалсан байна. Аймгуудад хэрэглээний бараа, үйлчилгээний үнэ 2008 оны жилийн эцэст 2007 оныхтой харьцуулахад 11.9-29.4 хувь өссөний дотор Булган аймагт хэрэглээний үнэ 29.4 хувь нэмэгдсэн нь хамгийн өндөр өсөлттэй байв.

Гадаад худалдаа
Гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 2008 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 6155.1 сая ам.доллар, үүнээс экспорт 2539.3 сая, импорт 3615.8 сая ам.доллар болж, гадаад худалдааны тэнцэл 1076.5 сая ам.долларын алдагдалтай гарлаа.

Гадаад худалдааны алдагдлын хэмжээ 2007 оныхоос 855.6 сая ам.доллараар нэмэгдсэн байна. Үүнд импортын бэлэн бүтээгдэхүүн болон шатах тослох материалын үнийн өсөлтөөс шалтгаалж импортын өсөлт экспортынхоос 36.3 пунктээр илүү байгаа нь нөлөөлөв. Нийт бараа эргэлт 2007 оныхоос 49.4 хувь, экспорт 30.3 хувь, импорт 66.6 хувиар тус тус өслөө.

Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийг 2008 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлд гадаад худалдааны тэнцлийг сайжруулж, гадаад валютын цэвэр албан нөөцийг өсгөх зорилт тавьсан боловч гадаад худалдааны нийт тэнцэл 2008 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 1076.5 сая ам.долларын алдагдалтай гарч, 2007 оныхоос алдагдлын хэмжээ 855.6 сая ам.доллараар буюу 4.9 дахин өссөн дүн гарч байна. 2007 оныхтой харьцуулахад экспортын дүнд өндөр хувийн жин эзэлдэг эрдэс бүтээгдэхүүн 224.1 сая ам.доллараар, үнэт ба хагас үнэт чулуу, металл, гоёлын зүйлс 365.3 сая ам.доллараар, хими, химийн үйлдвэрийн бүтээгдэхүүн 31.7 сая ам.доллараар, мал, амьтад, тэдгээрээс гаралтай бүтээгдэхүүн 4.7 сая ам.доллараар тус тус нэмэгдэж, харин нэхмэл болон нэхмэл бүтээгдэхүүн 37.1 сая ам.доллараар, үндсэн төмөрлөг болон түүгээр хийсэн бүтээгдэхүүн 3.3 сая ам.доллараар, түүхий болон боловсруулсан арьс, шир, ангийн үс, эдгээрээр хийсэн эдлэл 1.6 сая ам.доллараар буурсан байна.

Нийт экспортын хэмжээ 2007 оныхоос 590.1 сая ам.доллараар буюу 30.3 хувиар өссөний 207.5 сая ам.доллар буюу 35.2 хувь нь үнийн өсөлт, 382.6 сая ам.доллар буюу 64.8 хувь нь биет хэмжээний өсөлт байжээ. Зэсийн баяжмалын экспортын биет хэмжээ 2007 оныхоос 4.1 хувиар буурч, үнийн дүн нь 3.0 хувиар өссөн байна. 2007 онд нэг тонн зэсийн баяжмалын үнэ дунджаар 1335.2 ам.доллар байсан бол 2008 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 1433.6 ам.доллар болж, 7.4 хувиар өсчээ.

Боловсруулаагүй алтны экспортын биет хэмжээ 2007 оныхоос 91.2 хувиар, үнийн дүн нь 2.5 дахин өссөн байна. 2007 онд нэг кг боловсруулаагүй алтны үнэ дунджаар 20.3 мянган ам.доллар байсан бол 2008 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 27.1 мянган ам.доллар болж, 33.6 хувиар нэмэгдэв.

2007 оныхтой харьцуулахад импортын дүнд өндөр хувийн жин эзэлдэг эрдэс бүтээгдэхүүний импорт 362.7 сая ам.доллараар, авто, агаар, усан замын тээврийн хэрэгсэл, тэдгээрийн эд ангийн импорт 235.5 сая ам.доллараар, машин, механик төхөөрөмж, цахилгаан хэрэгсэл, дуу хураагч, зурагт, тэдгээрийн сэлбэг, эд ангийн импорт 183.1 сая ам.доллараар, үндсэн төмөрлөг түүгээр хийсэн бүтээгдэхүүн 102.7 сая ам.доллараар, хүнсний бэлэн бүтээгдэхүүн 71.1 сая ам.доллараар, ургамлын гаралтай бүтээгдэхүүний импорт 81.2 сая ам.доллараар, хими, химийн үйлдвэрийн бүтээгдэхүүн 42.6 сая ам.доллараар тус тус өсч, харин нэхмэл болон нэхмэл бүтээгдэхүүний импорт 10.2 сая ам.доллараар буюу 21.0 хувиар буурсан байна.

Импортын хэмжээ 2007 оныхоос 66.6 хувиар буюу 1445.7 сая ам.доллараар өссөний 64.2 хувь буюу 928.8 сая ам.доллар нь үнийн өсөлт, 35.8 хувь буюу 516.9 сая ам.доллар нь биет хэмжээний өсөлт байна.

2007 оныхоос автобензиний импортын биет хэмжээ 20.3 мянган тонноор, үнийн дүн нь 123.1 сая ам.доллараар; хөнгөн тэрэгний импортын биет хэмжээ 16.3 мянган ширхэгээр, үнийн дүн 88.9 сая ам.доллараар; гурилын импортын биет хэмжээ 19.9 мянган тонноор, үнийн дүн 25.5 сая ам.доллараар нэмэгдэж; харин цахилгаан эрчим хүчний импортын биет хэмжээ 9.9 сая квт.цагаар буурч, үнийн дүн 1627.9 мянган ам.доллараар тус тус өслөө.

Аж үйлдвэр
Аж үйлдвэрийн нийт бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл 2008 онд 2005 оны зэрэгцүүлэх үнээр 1764.6 тэрбум төгрөг болж, өмнөх оныхоос 47.7 тэрбум төгрөгөөр буюу 2.8 хувиар өсчээ.

2007 оныхтой харьцуулахад бусад ашигт малтмал олборлолт, ус ариутгал, усан хангамж, нэхмэлийн үйлдвэрлэл, цахилгаан, дулаан, уур үйлдвэрлэл, нүүрс олборлолт, тамхи үйлдвэрлэл, мебель тавилга үйлдвэрлэл, боловсруулах салбарын бусад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл, машин тоног төхөөрөмжөөс бусад төмөр эдлэл үйлдвэрлэл, мод, модон эдлэл үйлдвэрлэл, хүнсний бүтээгдэхүүн, ундаа үйлдвэрлэл, газрын тос, шатдаг хий олборлолт, нийтлэх, хэвлэх, дуу бичлэг хийх ажиллагаа, төмөрлөг бус эрдэс бодисоор хийсэн эдлэл үйлдвэрлэл, бичиг хэргийн болон тооцоолох техник үйлдвэрлэл, цахилгаан машин хэрэгсэл үйлдвэрлэл, химийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл, кокс, шингэн болон цацраг идэвхт түлш үйлдвэрлэл, тээврийн бусад хэрэгсэл үйлдвэрлэл, зэрэг салбарын үйлдвэрлэл 0.7 хувиас 9.0 дахин өсч, харин металлын хүдэр олборлолт, цаас, цаасан бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл, төмрийн үйлдвэрлэл, эмнэлгийн багаж хэрэгсэл, нарийн хэмжүүр, хараа зүйн хэрэгсэл, цаг үйлдвэрлэл, хувцас үйлдвэрлэл, үслэг арьс боловсруулалт, резин болон хуванцар бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, арьс, шир боловсруулах, ширэн эдлэл, гутал үйлдвэрлэл, машин тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэл зэрэг салбарын үйлдвэрлэлт 3.2-66.7 хувь буурсан байна.

Аж үйлдвэрийн мэдээнд хамрагдсан гол нэрийн бүтээгдэхүүнийг 2007 оныхтой харьцуулбал 61.8 хувийнх нь үйлдвэрлэл өсч, 38.2 хувийнх нь үйлдвэрлэл буурчээ.

Аж үйлдвэрийн салбарт хөдөлмөрийн бүтээмж (2005 оны зэрэгцүүлэх үнээр) 2008 онд 34.8 сая төгрөгт хүрч, өмнөх оны мөн үеийнхээс 5.3 хувиар өссөн байна. Хөдөлмөрийн бүтээмжийн үзүүлэлт 2007 оныхоос боловсруулах салбарт 13.8 хувь, цахилгаан, дулааны эрчим хүч үйлдвэрлэлтийн салбарт 5.5 хувиар өсч, харин уул уурхай, олборлох салбарт 1.3 хувиар буурчээ. Аж үйлдвэрийн гол нэр төрлийн бүтээгдэхүүнээс цахилгаан, дулаан, нүүрс, түгээсэн цэвэр ус, газрын тос, хайлуур жоншны баяжмал, малын мах, боловсруулсан шингэн сүү, хиамны зүйл, тараг, талх, нарийн боов, гоймон, спирт, архи, пиво, цэвэр ус, жүүс, тамхи, хивс, шахмал эм, шохой, төмөр бетон эдлэл, шавардлагын зуурмаг, хөөсөнцөр хавтан, металл бэлдэц, металл цувимал зэрэг бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл биет хэмжээгээр өсч, харин 35 хувийн агуулгад шилжүүлсэн зэсийн баяжмал, 47 хувийн агуулгад шилжүүлсэн молибдений баяжмал, алт, цайрын баяжмал, өлөн гэдэс, гурил, чихэр, дарс, тарилгын эм, катодын зэс, бетон дэр, цул бетон, ган төмөр хийц, нэг удаагийн тариур, лаа зэрэг бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл биет хэмжээгээр буурсан байна. Аж үйлдвэрийн салбарын дүнгээр 2008 онд 2920.8 тэрбум төгрөгийн (оны үнээр) бүтээгдэхүүнийг дотоод, гадаадын зах зээлд борлуулав.

Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийн 2008 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлд үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулсан махны хэмжээ 19.0 мянган тонн, дотоодын үйлдвэрлэлээр хангах гурилын хангалтын хувь 43, үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулсан сүүний хэмжээг 25.9 сая литр, цементний үйлдвэрлэл 300.0 мянган тн, экологийн цэвэр түлшний үйлдвэрлэл 150 мян.тн байхаар тусгасан бөгөөд 2008 оны гүйцэтгэлээр үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулсан мах 12.0 мянган тонн, үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулсан сүүний хэмжээ 7.4 сая литр, цементийн үйлдвэрлэл 269.3 мянган тонн, экологийн цэвэр түлшний үйлдвэрлэл 2.6 мянган тонн болсны дээр дотоодын үйлдвэрлэлээр хангах гурилын хувийн жин 31.9 байна.

Тээвэр
Бүх төрлийн тээврээр 2008 онд 23.9 сая тонн ачаа, давхардсан тоогоор 231.6 сая зорчигч тээвэрлэсэн нь 2007 оныхоос тээсэн ачаа 574.1 мянган тонн буюу 2.5 хувь, зорчигчдын тоо 21.7 сая хүн буюу 10.3 хувиар тус тус өсчээ. Төмөр замын тээврээр 2008 онд 14.6 сая тонн ачаа, давхардсан тоогоор 4.4 сая зорчигч тээвэрлэсэн нь 2007 оныхоос тээсэн ачаа 525.6 мянган тонн буюу 3.7 хувиар өсч, зорчигчдын тоо 125.4 мянган хүн буюу 2.8 хувиар буурлаа. 2008 оны 12 дугаар сард өмнөх сарынхаас тээсэн ачаа 139.1 мянган тонн буюу 11.1 хувь, зорчигчдын тоо 68.0 мянган хүн буюу 20.0 хувиар буурчээ. Төмөр замын дотоодод тээвэрлэсэн ачаа 472.8 мянган тонн буюу 6.3 хувь, олон улсад тээвэрлэсэн ачаа 52.9 мянган тонн буюу 0.8 хувиар нэмэгджээ.
Дамжин өнгөрөх тээврийн ачааны хэмжээ 2337.1 мянган тонн болж, 2007 оныхоос 1136.2 мянган тонн буюу 32.7 хувиар буурсан байна.

Агаарын тээврээр 2008 онд 1.8 мянган тонн ачаа, давхардсан тоогоор 365.5 мянган зорчигч тээвэрлэж, 2007 оныхоос тээсэн ачаа 0.1 мянган тонн буюу 2.4 хувь, зорчигчдын тоо 22.9 мянган хүн буюу 5.9 хувиар буурлаа. 2008 оны 12 дугаар сард өмнөх сарынхаас агаарын тээврээр тээсэн ачаа 7.4 тонн буюу 5.6 хувь, зорчигчдын тоо 1.3 мянган хүн буюу 5.7 хувиар тус тус буурчээ. Агаарын тээврээр олон улсад тээвэрлэсэн зорчигчдын тоо 2007 оныхоос 3.5 мянган хүн буюу 1.3 хувь, дотоодод тээвэрлэсэн зорчигчдын тоо 19.5 мянган хүн буюу 15.9 хувиар буурав.

Авто тээврээр 2008 онд 9.3 сая тонн ачаа, давхардсан тоогоор 226.9 сая зорчигч тээвэрлэсэн нь 2007 оныхоос тээсэн ачаа 48.6 мянган тонн буюу 0.5 хувь, зорчигчдын тоо 21.9 сая хүн буюу 10.7 хувиар тус тус өссөн байна.
Бүх төрлийн тээвэрлэлтийн нийт орлого 2008 онд 412.1 тэрбум төгрөгт хүрч, 2007 оныхоос 20.4 хувь буюу 69.8 тэрбум төгрөгөөр нэмэгджээ. Авто техникийн улсын үзлэг, тооллогын дүнгээр 2008 онд 190.5 мянган тээврийн хэрэгсэл тоологдсон нь 2007 оныхоос 17.6 хувь буюу 28.5 мянгаар нэмэгдсэн байна. Нийт авто тээврийн хэрэгслийн 40.1 хувь нь 10 хүртэлх жил, 59.9 хувь нь 10-аас дээш жил ашиглагдсан байна.

Ажилгүйчүүд
Засаг захиргааны бүртгэлд үндэслэсэн ажил эрхлэлтийн 2007 оны жилийн эцсийн тайлангаар янз бүрийн шалтгаанаар улсын хэмжээнд нийтдээ 261.4 мянган хүн хөдөлмөр эрхлээгүй, үүнээс, хүүхэд, өндөр настан, өвчтөн асардаг, өвчтэй, гэр бүлийн хүний ажлын онцлог, гэрийн ажилтай зэрэг хүндэтгэх шалтгаанаар хөдөлмөр эрхлээгүй хүмүүсийг хасвал 165.4 мянган хүн хүндэтгэх биш шалтгаанаар тодорхой ажил хөдөлмөр эрхлээгүй байжээ.

Эдгээр хүмүүсээс 2008 оны жилийн эцсийн байдлаар 29.8 мянга нь аймаг, нийслэлийн хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний хэлтэст ажил идэвхитэй эрж хайж байгаа ажилгүйчүүд гэж бүртгүүлсэн байна. Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний хэлтэст бүртгэлтэй ажилгүйчүүдийн тоо 2008 оны жилийн эцэст 29.8 мянга болж, 2007 оны жилийн эцсийнхээс 0.4 хувь буюу 0.1 мянган хүнээр буурсан байна. Улсын хэмжээгээр 17.6 мянган эмэгтэй ажилгүй гэж бүртгүүлсэн нь нийт бүртгэлтэй ажилгүйчүүдийн 59.1 хувийг эзэлж байна.

Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний хэлтсийн мэдээгээр 2008 оны жилийн эцсийн байдлаар 52.7 мянган хүн ажилд зуучлагдаж орсон нь 2007 оныхтай харьцуулахад 4.9 хувь буюу 2.7 мянган хүнээр буурчээ. Ажилд орсон хүмүүсийн 13.3 хувь буюу 7.0 мян.хүн төрийн өмчит үйлдвэрийн газар, төсөвт байгууллагад, 86.7 хувь буюу 45.7 мян.хүн компани, хоршоо, бусад байгууллагад ажилд зуучлагдан орсон мэдээтэй байна.

Эрүүл мэнд
Амьд төрсөн хүүхдийн тоо 2008 онд 63.3 мянга, амаржсан эхийн тоо 63.1 мянга болж 2007 оныхоос 7.5 мянгаар буюу 13.4 хувиар өссөн байна. Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийг 2008 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлд 1000 амьд төрөлтөд ногдох нялхсын эндэгдлийг 18; тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийг 24; 100 000 амьд төрөлтөд ногдох эхийн эндэгдлийг 69-д хүргэх зорилт тавьсан болно. 2008 онд 100000 амьд төрөлтөд ногдох эхийн эндэгдэл 49, тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдэл 23 болж дэвшүүлсэн зорилт хэрэгжсэн байна. 1000 амьд төрөлтөд ногдох нялхсын эндэгдэл 2008 онд 20 болж 2007 оныхоос 2 пунктээр өссөн ч 2008 оны үндсэн чиглэлд тавьсан зорилтоо биелүүлж чадсангүй. Харин 1000 амьд төрөлтөд ногдох тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдэл 2007 оныхоос 1 пунктээр буурсан байна.

Нялхсын эндэгдэл /1000 амьд төрөлтөд ногдох/ Өвөрхангай, Дорноговь, Говьсүмбэр, Архангай, Хэнтий, Баянхонгор, Хөвсгөл, Говь-Алтай, Өмнөговь, Сүхбаатар, Увс, Завхан аймгуудад улсын дунджаас дээгүүр байна. Харин эхийн эндэгдэл 31 болсон нь 2007 оныхоос 38.0 хувь буюу 19 эхээр буурсан эерэг үр дүн байгаа боловч 5 хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдэл 1.5 мянга болсон нь 2007 оныхоос 249 хүүхдээр буюу 20.2 хувиар нэмэгджээ.

Халдварт өвчнөөр өвчлөгчдийн тоо 43.8 мянга болж, 2007 оныхоос 2.7 мянган хүнээр буюу 6.6 хувиар нэмэгдэв. Улсын хэмжээнд 10 000 хүнд ногдох халдварт өвчнөөр өвчлөгчдийн тоо 163 болж 2007 оныхоос 7 хүнээр нэмэгджээ. Халдварт өвчнөөр өвчлөгчдийн тоо өвчлөл Дорнод, Сүхбаатар, Говьсүмбэр, Хөвсгөл, Дорноговь, Хэнтий, Булган, Говь-Алтай аймгууд болон нийслэлд улсын дунджаас дээгүүр байна. Тэмбүүгээр өвчлөгчдийн тоо 2007 оныхоос 50.6 хувь, трихомониазаар өвчлөгчдийн тоо 49.5 хувь, гонококкт халдвараар өвчлөгчдийн тоо 34.8 хувь, вируст гепатитаар өвчлөгчдийн тоо 3.7 хувь, салхин цэцгээр өвчлөгчдийн тоо 1.8 хувиар өсч, харин сүрьеэгээр өвчлөгчдийн тоо 3.2 хувь, цусан суулгаар өвчлөгчдийн тоо 1.9 хувиар тус тус буурсан байна. Вируст гепатит өвчний дэгдэлт хүн амын дунд ялангуяа цэцэрлэг, сургуулийн насны хүүхдүүдийн дунд илүү эрчтэй тархсан байна. Нийт вируст гепатитаар өвчлөгчдийн 89.4 хувь нь “А” хэлбэрийн вируст гепатитаар өвчилжээ. Энэ онд 3.2 мянган хүн “гар, хөл, амны өвчин” (энтеровирус)-өөр өвчлөв. 2008 онд ХДХВ/ДОХ-ын тохиолдол 13 илэрч, улсын хэмжээнд нийт 49 тохиолдол бүртгэгдээд байна. Улсын хэмжээнд 2008 онд нийт 15.0 мянган хүн нас барснаас 26.4 хувь буюу 4.0 мянга нь эмнэлэгт нас баржээ. Эмнэлэгт нийт 638.4 мянган хүн хэвтэж эмчлүүлэв. Хувийн эмнэлгүүд 2008 онд 908.0 мянган хүнд Read More......

Хvний энерги аливаа хєдєлгєєнєєр дамжин бусдад нэвчиж байдаг. Тухайлбал vг яриа, vйл хєдлєл, хоол унд, хувцас хунар, хурьцахуй гэх мэт.

Бие, хэл, сэтгэл бохирдох олон шалтгаан бий. Бие нь хооллох, хувцаслах, хурьцах, хэл нь хараах, ховлох, хэрэлдэх, сэтгэл нь хардах, хорсох, харуусах хэлбэрээр бохирдож євчлєх, єєнтєглєх, єширхєх vрээр илэрдэг аж. Дээрх гурвыг цэвэршvvлсэн тохиолдолд бие, хэл, сэтгэл эрvvлшдэг. Энэ нь зєв эерэг энерги хадгалах орон зайг бий болгоно.
Зєв буюу эерэг энерги нь хvнийг дотроос нь гэрэлтvvлж, гадаад єнгє тєрхийг нь тєгс тєгєлдєр харагдуулж, хvнд хайрлагдах, хvндлvvлэх эрхэм чанарыг бvтээдэг. Муу энергийг гэмшлээр арилгаж, сайн энергийг инээмсэглэл, vнсэлтээр дамжуулдаг ажээ.

Хvний бодол санаа энергийн агуулах байдаг. Тэр агуулахад сєрєг энерги их байна уу, эерэг нь их байна уу гэдгээр хvний мєн чанарыг тодорхойлж болно. Vргэлж муу мэдээ сонссон, тvvнийгээ дамжуулсан, эсвэл хvний дургvйг хvргэхvйцээр vг хэллэг хараал"зvхэл хэлж явдаг хvмvvс єєртєє муу энерги агуулж байдаг. Харин эерэг энергитэй хvний дэргэд энэрэл хайр амтлах мэт болж vг яриаг нь удаан сонсч, сэтгэл санаагаа амраамаар санагддаг.

Сонирхолтой нь хvний оюун бодол бохирдвол сєрєг энерги агуулсан vйлийн vрийг нєхцєлдvvлдэг гэнэ. Энэ нь хvйсээр дамжин уламжлагдаж vр хvvхдэд нь ч нєлєєлдєг. Мєн яруу найрагчид сав шим ертєнцєєс эерэг энергийг бусад хvмvvсээс илvvтэй авдаг аж. Тиймээс эерэг энерги шингэсэн шvлэг, дуу хvмvvст илvv хvрч, бие сэтгэлд нь эрчим хvч єгч байдаг гэнэ." Read More......

Олон улсын санхүүгийн хямрал нь банк, санхүүгийн системд үүссэн бэлэн мөнгөний дутагдал, банкинд итгэх итгэлцэл дутагдсанаас болж анх АНУ-д ажиглагдсан боловч өнөөгийн дэлхий нийтийн даяаршлын нөхцөлд уг хямрал дэлхийн бүх орныг ямар нэг хэмжээгээр хамарсан төдийгүй цаашдаа дэлхийн эдийн засаг, нийгмийн хямрал болон өргөжих хандлагатай болж байна.

Өрнөдийн орнуудаас хамгийн түрүүнд Английн Ерөнхий сайд Браун санхүүгийн хямралын сөрөг нөлөөг арилгах чиглэлээр арга хэмжээ авч эхэлсэн нь оновчтой болж, түүний туршлагыг бусад орнууд авч хэрэглэх болжээ. Брауны санаачилгын дагуу өрнөдийн орнуудын засгийн газар банкны найдваргүй зээлийг нөхөж, банкны найдвартай ажиллагааг хангахын тулд банканд бэлэн мөнгө нийлүүлж, оруулсан хөрөнгийнхээ хэмжээгээр банкны Төлөөлөн удирдах зөвлөлд өөрийн төлөөлөгчийг томилон ажиллуулж, хяналт тавьж байгаа нь үр дүнтэй болж байна. Гэвч засгийн зүгээс банкны хөрөнгийн тодорхой хэсгийг “хүчээр” худалдан авч байгаа нь түр зуурын арга хэмжээ бөгөөд банкны санхүү сайжирч, хувьцааны үнэ өсөхийн цагт засгийн газар илүү өндөр үнээр хувьцааг борлуулж өөрийн төлөөлөгчөө татах болно гэдгээ мэдэгдэж байгаа болно.
Санхүүгийн хямрал анх АНУ-д эхэлж, тэнд газар авсан боловч нэлээд хугацаанд арга хэмжээ авалгүй түүнийг улам гүнзгийрүүлсэн билээ. Энэ нь АНУ-ын удирдах бүлгээс баримталдаг үзэл баримтлалд “хувийн хэвшил нь хамгийн үр ашигтай, хувийн бизнесийн үйл ажиллагаанд төрийн зүгээс оролцохгүй” гэсэн номлол онцгой хүчтэй мөрдөгдөж байдагтай холбоотой байна. Харин Ж.Бушийн засгийн газар санхүүгийн хямралыг зохицуулах талаар европоос гаргасан саналыг хүлээн авах болсон үндсэн шалтгаан нь түүнээс өөр зам үлдээгүйд болно гэж эдийн засагчид дүгнэж байна. АНУ Сангийн сайд Пульсон санаачилгын дагуу найдваргүй зээлийг худалдан авах, банкны ажиллагааг дэмжих зорилгоор 700 тэрбумын хөтөлбөр гаргаж хэрэгжүүлээд мөнгөний тал илүү зарагдсан боловч, Засгийн газраас өгсөн мөнгийг банкууд зориулалтын дагуу муу зээлийг худалдан авч, иргэдийн ачааллыг хөнгөлөхийн оронд өөрийнхөө мөнгөний зузаатгалд хэрэглэж байсан тул хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг түр зогсоож, банкинд мөнгө өгөхдөө ТУЗ-д нь өөрийн төлөөлөгчөө томилж хяналт тавих европын зам руу оров.
Олон улсын санхүүгийн хямрал нь бодит эдийн засагт нөлөөлж, дэлхийн хэмжээнд эдийн засгийн өсөлт удааширч, хүмүүсийн амьдралд шууд нөлөөлж эхлээд байна. Юуны өмнө банкны системийн үйл ажиллагаа удааширч төлбөр тооцоо цаг тухайдаа хийгдэхэд бэрхшээлтэй болсноос гадна жижиг, дунд үйлдвэр, хэрэглэгчдийн зээл авах нөхцөл хатуурч, зээлийн өртөг нэмэгдсэнээс гадна олдохгүй болсон тул томоохон орнуудын эдийн засгийн идэвхи удааширсан байна. Зах зээл дээр мөнгө ховордож, итгэлцэл буурахын хирээр үйлдвэрүүд нь өөр хоорондоо хийдэг тооцоондоо бие биедээ харилцан зээл олгодог явдал ч ихээхэн багассан байна. Хүмүүсийн худалдан авах чадвар буурч, тэд мөнгийг зарцуулах биш, харин барьж байх уур амьсгал давамгайлах болов.
ОУВС-ийн захирлаас Их 20-ын уулзалт дээр хэлсэн үгэндээ гишүүн орнууд эдийн засгийг уналтаас хамгаалах, эдийн засгийн идэвхийг сэргээх зорилгоор улсын төсвөөрөө дамжуулан хөрөнгө оруулах шаардлагатай байгааг онцлон тэмдэглэсэн юм. ОУВС-гийн үзэж байгаагаар төсвөөр дамжуулан оруулах хөрөнгийн хэмжээ нь ДНБ-ний 2 хувьтай тэнцүү байж болох гэнэ. Дэлхийн эдийн засагт нөлөө бүхий орнуудаас авч хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж буй хөтөлбөрт зарцуулах мөнгөний хэмжээ харилцан адилгүй байна. Тухайлбал:
ЕХ-ны хэмжээнд дэд бүтцийг дэмжих чиглэлээр 200 тэрбум евроны хөтөлбөр боловсруулж, 2008 оны сүүлчээр ЕХ-ны дээд хэмжээний уулзалтаас баталсан байна.
Ийнхүү өрнөдийн орнуудын засгийн газраас гаргаж байгаа бэлэн мөнгө нь бэлэн байгаа нөөц мөнгө биш бөгөөд харин гадаадын зах зээлээс үндсэндээ Хятад, Япон, ОХУ, нефть экспортлогч арабын орнуудын биеэ даасан сангуудаас засгийн газрын бондын хэлбэрээр зээлсэн мөнгө болно. Өөрөөр хэлбэл дэлхийн санхүүгийн зах зээл дээр хялбар мёнгө гэж байхгүй болсон ба ганцхан хамгийн найдвартайд тооцогдох засгийн газрын зээлийн баталгаа л өнөөдөр ганцаараа үйлчилж байна. Үүний үр дүнд хувийн секторын найдвар муутай зээлийг урт хугацаатай улсын өр болгож хувиргаж байна гэсэн үг юм. Дээрх арга хэмжээний дүнд улсын өрийн хэмжээ ихээр нэмэгдэж байгаа нь бас шинэ зүйл биш юм. Ер нь эдийн засгийн томоохон өөрчлөлт хийх, ялангуяа дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд улсын өрийн хэмжээ нэмэгддэг уламжлалтай болно. Тухайлбал дэлхийн 2 дугаар дайны дараа өрнөдийн орнуудын засгийн газрын өрийн хэмжээ ДНБ-нээс хэд дахин илүү байсан ч тохиолдол бий. Тухайлбал Английн Засгийн газрын өрийн хэмжээ нь ДНБ-ний 300 хувьтай тэнцэж байжээ. Өрийг ихээр нэмэгдүүлэх нь мөн улсын төсвийн зарлагад нэмэлт ачааг бий болгож өгнө. Францад л гэхэд хэрвээ улсын өрийн хэмжээг 400 тэрбум еврогоор нэмэгдүүлнэ гэвэл энэ нь өрийн төлбөрийг 13 тэрбумаар нэмж, нийт өрийн төлбөр жилд 43 тэрбум болох ажээ.
Дэлхийн өнөөгийн санхүүгийн хямрал нь өрнөдийн орнуудад хамгийн хурцаар тусч, зах зээл дээрээс мөнгө босгох явдал үндсэндээ байхгүй болсон тул мөнгийг зөвхөн Хятад, Япон, ОХУ болон нефть экспортлогч орнуудаас болон тусгай сангуудаас зээлэхэд хүрч байгааг үүний өмнө дурдсан билээ.
Хятадын алт, вальютын нөөц нь 1900 тэрбум доллар, Японых 1000 тэрбум, ОХУ-ынх 480 тэрбум, Энэтхэгийнх 300 тэрбум, АНУ-ынх 40 тэрбум доллар байна.
Түүнээс гадна дээрх орнуудад экспортын орлогын илүүдлийг байрлуулсан нэлээд тооны тусгай зориулалтын сангууд байгаа бөгөөд тэдний хөрөнгийн хэмжээ нь нийт дүнгээрээ дээр дурдсан томоохон орнуудын нөөцөөс ч илүү байна.
2009 онд АНУ 1011 тэрбум доллар, Франц 175 тэрбум, Герман 238 тэрбум, Итали 220 тэрбум, Англи 182 тэрбум, Грек 53 тэрбум долларыг тус тус гадаад зах зээлээс олохоор төлөвлөжээ. Гэвч өрнөдийн орнуудаас гадаад зах зээл дээрээс олох мөнгөний хүү (зардал) нь орон тус бүрийн төлбөрийн чадвар, эрсдэл, эдийн засаг, санхүүгийн байдлаас шалтгаалан өөрөөр байгаа ба цаашид өсөх хандлагатай байна. Энэ нөхцөлд төлбөрийн чадварын хувьд сул, жижиг орнуудын зүгээс гадаад зах зээл дээрээс мөнгө босгох бололцоо багасч байгааг ажиглагчид анхааруулж байна. Исланд нь дээрх шалтгаанаар шаардлагатай мөчид гадаад зах зээлээс мөнгө олж чадаагүй тул улсын санхүүгийн систем нь дампуурахад хүрчээ. Мөн түүнчлэн засгийн газраас зээлийн төлбөрийн баталгаа гаргахдаа авах төлбөрийн хэмжээ ч тасралтгүй өсч байгаа гэнэ.
Олон улсын валютын сан нь гишүүн орнуудын зүгээс төлбөрийн алдагдалд ороход яаралтай тусламж үзүүлэх үүрэгтэй цорын ганц байгууллага боловч түүний бололцоо ихээхэн хязгаарлагдмал байна. ОУВС-гийн зээл олгох хөрөнгийн хэмжээ нь 250 тэрбум доллар болно. Нөгөө талаас урт хугацааны зээл авах асуудлыг шийдвэрлэх үйл явц нь ОУВО-нд ихээхэн удаан, хүнд сурталтай байсныг өөрчлөх анхны алхмууд хийгдэж байна. ОУВС өнгөрсөн 10 дугаар сард санхүүгийн төлбөрийн хямралд орсон оронд зээл олгох журмаа хөнгөвчилж, харьцангуй богино хугнацаанд зээл олгож байхаар зохицуулсан байна. Энэ утгаар зээл хүсэх хэмжээ ч урьд өмнө байгаагүй их болжээ. Санхүүгийн хямралд орсон Исланд, Унгар, Вьетнам, Украйн зэрэг орон тус бүр 10 гаруй тэрбумыг авах хүсэлт гаргажээ. Энэ нөхцөлд хөрөнгийн боломжтой орнууд ОУВС-гийн зээлийн хөрөнгийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр зарим санаачилгыг гаргаж эхлээд байна. Тухайлбал 11 дүгээр сарын 15-нд Вашингтонд болсон дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай 20 орны буюу G20-ын бага хурлын өмнө Япон, Хятад хоёр ОУВС дахь өөрийн хувь нэмжээг нэмэгдүүлэх замаар тус бүрдээ 100 тэрбум долларыг нийлүүлэх саналыг тавьсан. Нөгөө талаас дэлхийн 2 дугаар дайны дараа Бретон Вуудын системийг 44 орон үүсгэн байгуулж байсан бол өнөөдөр дэлхий дээр 200 орчим тусгаар тогтносон улс оршин тогтож, өнөөгийн даяаршлын үед хөгжиж буй болон шинээр хөгжиж буй орнууд нь эрчимтэй хөгжиж дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн үндсэн зүтгүүр болсон ба ихээхэн хэмжээний хуримтлалыг бий болгосон байна. Дэлхийн эдийн засгийн одоогийн өсөлтийн 80 шахам хувийг шинээр хөгжиж буй болон хөгжиж буй орнууд хангаж байгаа, шинээр хөгжиж буй орнуудын алт, валютын нөөц нь 5 500 тэрбум доллар болсон мэдээ байна. Тийм учраас дэлхийн санхүү, эдийн засгийн системийг өнөөгийн нөхцөлд нь тохируулан өөрчлөх, шинээр хөгжсөн, хөгжиж буй орнуудад зохих байх суурийг эзлэх бололцоог хангаж өгөх асуудал зүй ёсоор тавигдаж байна.
Гүйлгээнд бэлэн мөнгийг бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг үйлдвэрлэхгүйгээр ийнхүү ихээр оруулах нь мөнгөний ханшийн уналтыг бий болгох нэг үндсэн нөхцөл болдог бөгөөд энэ нь нөгөө талаас улсын өрийн дарамтыг багасгах нэг үндэс болдог байна.
Дэлхийн санхүүгийн хямрал нь жирийн иргэдийн хувьд яаж тусаж байгааг одоо авч үзье. Юуны өмнө иргэдээс банканд хадгалуулсан мөнгийг улсын зүгээс баталгаа гаргаж өгч байна. Европын хэмжээнд иргэддээ аль банканд мөнгөө хадгалуулсан байхаас үл шалтгаалан иргэний хадгаламжийн 100 мянган евронд улсын зүгээс баталгаа өгч байна. Харин иргэд өөрийн ихээхэн хэмжээний хуримтлалыг томоохон компанийн үнэт цаас авч хадгалдаг уламжлал Европ, Америкт тогтоод удсан. Үүний шалтгаан гэвэл, өрнөдөд банкны хадгаламжийн хүү нь үнэт цаасны ашгийн хэмжээнээс ямагт ариа доогуур явж ирсэнтэй холбоотой байна. Гэтэл дэлхийн санхүүгийн зах зээл дээр бэлэн мөнгөний хомсдол үүсч, үнэт цаасны үнэ ихээр унаснаас жирийн хувьцаа эзэмшигчид ихээхэн хохирсон байна. Эдийн засагчдын бичиж байгаагаар өрнөдийн орнуудын зах зээлд үнэт цаасны үнэ дунджаар 2008 он гарснаас хойш 50%-иар унасан бол, шинээр хөгжиж буй орнуудын зах зээл дээр 60% унасан ажээ. Ийнхүү үнэт цаасны үнэ унаснаас үүдсэн иргэдийн хохирлыг нөхөх боломжгүй үлджээ. Үүний дүнд үнэт цаасанд хуримтлалаа оруулж байсан хүмүүс хуримтлалаа алдаж, ядуурсан гэж хэлж болох юм.
Энэхүү хямрал нь дэлхийн баячуудыг тойроогүй бөгөөд тэдний эзэмшдэг компанийн хувьцааны үнэ буурснаас хөрөнгийнх нь үнэлгээ буурч, бас хадгаламжид ч хохирол учруулсан байна. Саяхан интернетийн arabianbuziness.com-д бичсэнээр арабын 50 баян хүн нийт 25 тэрбум долларын хохирол хүлээсэн гэж бичжээ.
Санхүүгийн хямралын улмаас улсын өрийн дарамт өсч байгаа нь бодит зүйл бөгөөд түүнийг хэзээ нэгэн цагт төлж барагдуулах ёстой. Түүнийг төлж барагдуулах үндсэн 3 арга байдаг гэж эдийн засагчид үздэг. Улс өрөө төлөхийн тулд юуны өмнө төсвийн зардлыг, эн тэргүүнд боловсрол, эрүүл мэнд зэрэг нийгмийн салбарын зардлыг багасгах, эсхүл иргэд, компаниудаас хураах татвараа нэмэх замаар төсвийн орлогын шинэ эх үүсвэрийг бий болгох, эсхүл инфляцийг нэмэгдүүлэх замаар бодитойгоор хөлөх мөнгөний хэмжээг багасгах арга зам болно.
Дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай 20 орны төр, засгийн тэргүүн нарын өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сард Вашипгонд болсон уулзалтаар дэлхийн санхүү, эдийн засгийн хямралыг даван туулахад банк, санхүүгийн системийг ил тод болгож, олон улсын санхүүгийн зах зээлд үйлчлэх нэгдсэн журмыг бий болгож, мөрдүүлэх, хяналт тавих талаар тохиролцож, зарчмын шийдвэр гаргасан нь чухал ач холбогдолтой болов. Өөрөөр хэлбэл санхүүгийн хямралтай хамтаараа тэмцэж, хамтран ажиллах байж үндэсний эдийн засгаа аврахаар тохиролцсон түүхэн шийдвэр болжээ. Цаашид энэ үйл явц үргэлжилж, 2009 оны 3 дугаар сарын 31-нд 20 орны удирдагчдын дараагийн уулзалтыг Лондонд хийж, хямралыг даван туулах чиглэлээр авах арга хэмжээний талаар тохиролцох ажээ. Авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг уулзалтын наана нь сангийн сайд нарын хэмжээнд тохиролцох болно.
Дэлхийн санхүү, банкны системийг өөрчлөхдөө юуны өмнө Бреттен Буудын системийг буюу ОУВС, Дэлхийн Банкийг өөрчлөн шинэчлэх замаар хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Учир нь гэвэл, олон улсын санхүүгийн системд ОУВС-аас илүү энэ салбарт мэргэжсэн, судалгаа, мэдээлэл бүхий өөр байгууллага байхгүй байгаатай холбоотой байна. ОУВС нь дээр дурдсан чадваруудыг эзэмшиж байгаа боловч урьд өмнө түүний эрх мэдлийн хэмжээ хангалтгүй байсан, хямралаас урьдчилан сэргийлэх үүрэг, бүтэц байгаагүй, төсөв нь хангалтгүй байсан, эрх зүйн орчин нь дээрх асуудлаар тодорхойгүй байсан, ОУВС-д хийх өөрчлөлтийг Ж.Бушийн засгийн газар хоошлуулж байсан зэрэгтэй холбоотой байна. Мөн томоохон орнуудын төв банкнуудын хамтын ажиллагааны албан ёсны бус механизм болох Санхүүгийн тогтвортой байдлын чyyлгa(Financial stability forum)-ыг өргөн ашиглахаар тохиролцжээ.
Дэлхийн санхүү, банкны системийн хямралыг гэтлэн давах талаар дэлхийн эдийн засагт нөлөө бүхий орнууд далайцтай арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлж байгаа боловч хямрал сүүлийн саруудад бодит эдийн засагт нөлөөлж, эдийн засгийн идэвхи буурч, үйлдвэрүүд олноор зогсож, ажилгүйдэл өсч байна. ОУВС-аас саяхан гаргасан судалгаагаар 2009 онд дэлхийн нийт худалдааны хэмжээ -2 хувиар буурч, эдийн засгийн өсөлт дэлхийн хэмжээнд +2,4 хувь байх бол, АНУ-ын эдийн засгийн өсөлт -0,5 хувь, Европын Холбоо 0 хувь, Япон +0,4 хувь, харин шинээр эрчимтэй хөгжиж буй орнуудын өсөлт +5,7 хувь байх болно гэжээ. Хүлээгдэж байгаа үр дүн нь юуны өмнө одоогийн хямралыг хэр зэрэг хурдан гэтлэн давах, дэлхийн эдийн засаг, санхүү, банкны системд нөлөө бүхий орнууд зүгээс хэр зэрэг үр ашигтай хамтран ажиллаж чадахаас шууд хамаарах болно. Read More......