XaPXyH

Хүний халаасыг тэмтэрч, хөнжлийг сөхөх шиг муухай юм үгүй. Хэн нэгний хөрөнгө мөнгөнд атаархах бүр ч муухай. Эдгээр муухай бүхний мөнхийн “бай” байх сонголт хийсэн хүмүүс бол улстөрчид. Ийм ачааг даах нь улстөрч байхын нэг шалгуур билээ. Хувийн өмч бол шударга, чөлөөт нийгмийн үндэс гэж эдийн засагчид үздэг. Ийм нийгэмд тухайн хүний зэрэг зиндааг ихэнхдээ хувийн өмчөөр нь тодорхойлдог байна. Хувийн өмчөөр тухайн хүний гэр бүлийнхээ өмнө хүлээсэн үүрэг, мэргэжлийн / мэргэжлээрээ шилдэг байж, түүгээрээ мөнгө босгох / зэрэг зиндаа, амьдралаа авч явах чадвар зэргийг тодорхойлдог байна. Манайд бол хувийн өмчийг үл хүлээн зөвшөөрсөн дэглэм 70 жил ноёлж, хувийн өмчтэй болох гэж оролдсоныг нийгмээрээ жигшиж, гэмт хэрэгтэн болгож байлаа. Эдийн засгийн номлолд тааруулан жаахан хэтрүүллэхэд ийм нийгмийн хүн, мал хоёрт онцын ялгаа байдагүй бололтой. Орчин үеийн эдийн засгийн шинжлэх ухааныг үндэслэгч хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдсөн Шотландын сэтгэгч Адам Смит өмчийн тогтолцоо нь хүн төрөлхтөнийг дэлхий дээрх бусад амьтдаас ялгаж байдаг гэжээ. Тэрээр энэ тухайгаа “хэн ч ямар нэгэн амьтныг өөрийн дохио зангаа, байгалийн зөнгөөрөө энэ минийх, тэр чинийх, би үүний төлөө энийг өгмөөр байна гэж байхыг үзээгүй” гэж бичжээ. Үүгээр хувийн өмчгүй хүнийг заавал амьтантай адилтгах гэсэнгүй. Адам Смитийнхээр бол монголчуудыг амьтдаас ялгарахыг нийтээр хориглож байсан дэглэмээс тийм боломжийг нь нээж өгсөн нийгэмд шилжээд 17 жил болж байгааг харьцуулах л гэсэн юм. Энэ хугацаанд хувийн өмчтэй болоон хүмүүсээ үзэн ядах, авлигач, луйварчнаар гадуурхах хандлага монголчуудын сэтгэхүйд ямар нэгэн хэмжээгээр байсаар ирэв. Энэ нь 70 жил явсан уламжлалт сэтгэхүй, нийгэмд алдагдсан шударга ёстой холбоотой болов уу. Хэрэв үнэхээр ямар нэгэн “но”-гүй л бол хувийн өмчтнүүдийг өнөөдөр үзэн ядах нь өмнөх нийгэд байсан сэхээтнүүдийн хэлмэгдүүлэлтэй л адил юм. Монголын төр анх удаа өөртөө зүтгэж байгаа өндөр албан тушаалтнуудынхаа хувийн өмч, хөрөнгө, орлогын мэдүүлгийг хуулийн дагуу авч нийтэд зарлалаа. Албан тушаалтнуудын 2006 оны хөрөнгө, орлогын байдал нэртэй жагсаалтад 228 хүн мэдүүлэг өгчээ. Энэ нь Монголд хувь, хүмүүсийн хөрөнгө орлогыг нийтэд ил зарласан анхны тохиолдол юм. Бусад улс оронд бол зөвхөн улстөрчид төдийгүй, бизнесийн салбарынхан ч ийм мэдүүлэг гаргадаг. Чухам эдгээр мэдүүлэг дээр л / мэдээж энд татварын баримт, санхүүгийн тайлан гээд олон төрлийн судалгаа багтана/ суурилж дэлхийн тэргүүн баячууд, тухайн оныхоо хамгийн их орлогтой хүмүүсийн Форбес, Тайм сэтгүүлүүд зарладаг. Хоёр хөрш маань ч баячуудаа зарладаг. Манай улсад бол ийм жишээ, түүх байсангүй. Энэ жил л анх удаа Авлигатай тэмцэх газарт хуулийн дагуу албан тушаалтнууд өөрсдөө хөрөнгө орлогын мэдүүлгээ гаргаж өглөө. Тэдгээрээс зөвхөн УИХ-ын 76 гишүүнийг хөрөнгө орлогынх нь хэмжээгээр “хамгийн” гэх дараалалд оруулан уншигч танд хүргэж байна. Олон түмнээр тэднийг үзэн ядуулах гэж хамгийн баян, хамгийн их орлготой гишүүдийг жагсаагаагүй гэдгээ өгүүллийн эхэнд дурдсан билээ. Тийм учраас хүний хувийн хэрэгт дурлаллаа, гэж уншигч та ч, халаасыг минь тэмтэрлээ гэж эрхэм гишүүд ч битгийн уурлаарай. Энэ бол сэтггүлзүй шүү.2006 оны байдлаар эрхэм гишүүдийг хөрөнгө орлогоороо Эх орон намын дарга, Түлш, эрчим хүний сайд Б.Эрдэнэбат тэргүүлж, гишүүн Э.Бат-Үүл сүүл мушигжээ. Тэдний дунд 73 гишүүний хэн нь хаанхна явааг та хүснэгтээс үзнэ үү. Б.Эрдэнэбат гишүүний хөрөнгө, орлого 17 тэрбум 870 сая 927 мянган төгрөг гэж байгаа бол 76-д жагссан Э.Бат-Үүл гишүүнийх 48 сая 453 мянган төгрөг байна. Хөрөнгө, орлогоороо эхний аравт хэн хэн багтаж байгааг ч сонирхлоо. Энд МАХН-аас хоёр, АН-аас дөрөв, Эх орон намаас хоёр, ИЗН, Ард түмний намаас тус бүр нэг гишүүн багтжээ. Засгийн газрын гурван гишүүн топ аравын жагсаалтад багтсаныг та хүснэгтээс харж байна.Хэдийгээр хөрөнгө орлогын мэдүүлэг анхных ч, мэдүүлгийг нягтлах, албан тушаалтнууд үнэн зөв гаргаж өгөх, олон түмний нүдэн дээр ил байдаг хөрөнгө, барилга байшин нь ямар асуултад багтаж байгаа зэргийг тодруулмаар юмшиг санагдсан. Ийм зөрүүтэй зарим мэдээлллээс хэдхэн жишээг өгүүлье. Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр өөрийн цалингийн орлого, 35 сая төгрөгийн үнэлгээтэй нэг орон сууц, 28 адуунаас өөр хөрөнгөгүй гэжээ. Ард түмнээс сонгогдсон төрийн тэргүүн ард түмнээ, бас төрийн /Авлигтай тэмцэх газрыг/ байгууллагаа хуурлаа гэж олон хүн л бодох айх даа, энд. Гишүүн Л.Пүрэвдорж гурван ширхэг барилга байгууламжаа нийтэд нь 15 сая 200 мянган төгрөгөөр үнэлж. Ийм үнэлгээтэй нэг өрөө байр битгий хэл, хашаа байшин ч байхгүй. Тэгээд бүр гурван ширхэг барилга, байшин шүү. Эрхэм гишүүн “орон сууц” гэсэн хэсэгт бөглөөгүй байна лээ. Бодвол дээрх гурван барилга байшингийнхаа нэгд амьдардаг байж таарах нь. Су.Батболд гишүний 30 саяар үнэлсэн “Ниссан экстрал” маркийн машиныг Р.Гончигдорж гишүүн нэг ширхэг “Марк-2”-ын хамт нийт зургаан сая төгрөг гэжээ. Хэнчээн “хөгшин” ч хоёр ширэхг япон машин ийм үнэтэй байвал Монголд машингүй хүн ховор болно. Зургаан сая төгрөг гэдэг хоёр японд машинд бол Р.Гончигдорж гишүүн шиг дэгсдүүлбэл эрхэм гишүүний өөрийнх нть батлалцсан галлийн л татвар шүү дээ. Цаашилбал З.Энхболд гишүүн Засгийн газраас 300 мянган төгрөгийн, сайд Ц.Цэнгэл ОХУ-ын төлөөлөгчдөөс дөрвөн сая төгрөгийн бэлэг тус тус авсан, эсвэл авах бололтой. Мэдүүлэг гаргачийн өөрийн орлого гэж бас л ойлгомжгүй. УИХ-ын гишүүн бол давхар ажил эрхлэхгүй хуультай. Тэгэхээр цалингаас өөр орлогогүй. Эрдмийн цол, зэргийн нэмэгдэл бол бий байх. С.Баярцогт гишүүн 191 сая, Г.Батхүү 161 сая төгрөгөөр өөрийн орлогоо бичсэнийг харвал хувьцаа ногдол ашгийн орлого энд багтаж байх шиг. Гэтэл эрхэм гишүүдийг хөрөнгө орлогоороо тэргүүлсэн Б.Эрдэнэбат гурван сая 275 мянга, топ аравын тав дахь Сү.Батболд гишүүн гурван сая 551 мянган төгрөгөөр тус бүр өөрийн орлогоо тогтоож мэдүүлсэн байна. Зарим обьект, мал, газраа эрхэм гишүүд ёстой л амны зоргоор үнэлжээ. Жишээ нь адууны үнэлгээ юм. Ер нь мэдүүлгээс харвал энэ парламентын гишүүд моринд нугасгүй ажээ.. Эсвэл хурдан морь нь улстөрч байх гол шалгуурын нэг болсон бололтой. Мэдүүлэгт дурдсанаар энэ парламентын 37 гишүүнд хурдтай, хурдгүй нийлсэн нийт 1319 адуу байна. Адуутай эмэгтэй гишүүн ч бий. Зарим гишүүн нэг адуугаа 100 мянган төгрөгөөр үнэлсэн байхад зарим нь сая хол гаргажээ. Үнэлээгүй хүмүүс ч байна. Г.Батхүү гишүүн 461 адуугаа огт үнэлээгүй бол Р.Буд гишүүн 250 адуугаа 150 ямааны хамт нийт 52 сая төгрөг гэжээ. Гэтэл Ч.Улаан гишүүн 20 адуугаа 17 сая, Ц.Мөнх-Оргил 22 адуугаа зургаан сая, М.Энхболд 65 адуугаа 65 сая, Т.Бадамжунай 75 адуугаа таван сая, Л.Гүндалай гурван адуугаа гурван зуун мянга гэхчилэн газар тэнгэр шиг үнэлгээ тогтоожээ. Эрхэм гишүүдийн хөрөнгө, орлогын энэ мэт зөрүүтэй мэдүүлэг, сонирхолтой үзүүлэлтийг Зууны шуудан сонин цувралаар уншигчдадаа хүргэх болно. Уншиж байгаа нь гайгүй байх, уншуулж байгаа та битгий уурлаарай.

Мэдээллийн технологийн байгууллага, компани, их дээд сургууль, мэргэжилтнүүдийн АНХААРАЛД

2007 оны 10-р сарын 28-нд болох Мэдээллийн технологийн инженерийн суурь шалгалтын бүртгэл 10-р сарын 15 буюу ирэх Даваа гаригийн 18 цагт дуусна. Иймд шалгалтад орох хүмүүс нэн яаралтай бүртгүүлнэ үү !!!

Бүртгэлийн хугацааг сунгахгүй бөгөөд амралтын өдрүүдээр бүртгэхгүй болохыг анхааруулж байна.

Түүнчлэн 10 сарын 15-26-нд МТҮП дээр явагдах шалгалтанд бэлтгэх сургалт-давтлагын бүртгэл 10 сарын 15-нд дуусна.

Хүндэтгэсэн,

Б.Ариунаа

МТИШ хариуцсан ажилтан

МТҮП

Мэдээллийн технологийн бизнесийн хөгжлийн газар

Утас: 318042

Э-шуудан: ariunaa@itpark.mn

Цахим маркетинг нь вэб хуудсанд тань олон хүмүүсийг татаж, таны бизнесийн үйлчлүүлэгчдийн тоог нэмж, компаний тань болон бүтээгдэхүүний тань брэндинг нэмэгдүүлж байдаг. Хэрвээ та өөрийн цахим маркетингийн бодлогоо дөнгөж эхлүүлж байгаа бол маш олон хүнд тус болсон доорхи шилдэг 10 жагсаалт нь таныг төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэхэд тус болно.

Дээрх зөвөлгөөнүүдийг дагаж мөрдсөнөөр бизнесээ бодитойгоор дээшлүүлэх өөрийн гэсэн Цахим Маркетингийн Бодлогыг та бий болгох боломжтой болно.

2. Гол гол хайлтын хэрэгслүүдийн үр дүнгийн тэргүүн зэрэглэлд жагсаах хэрэгтэй бөгөөд хайлтыг амжилттай болгогч техникүүд дээр дадлага сайн хийх хэрэгтэй.

3. Цахим шуудангийн үр ашигтай маркетингийн талаар суралцах хэрэгтэй.

4. Маркетингийн хүрээгээ гишүүнчлэл, дамжуулан борлуулагч болон түншлэлийн программаар давамгайлуулах хэрэгтэй.

5. Цахим маркетингийн мэргэжилтнээс юмуу цахим маркетингийн зөвлөгчөөс анализ хийж өгөхийг хүсэх хэрэгтэй.

6. Цахим шуудангийн жагсаалтдаа хариу явуулах сонголтын цэсийг бий болгох хэрэгтэй.

7. Үйл явдлын мэдээнд сэдэв оруулах юмуу жагсаалтанд нь бүртгүүлээрэй.

8. Цахим хэвлэл мэдээлэлд бичиж нийтлэх хэрэгтэй.

9. Вэб хуудсаараа дамжуулан худалдан авагчдыг татах урамшуулал үзүүлж, тэмцээн уралдаан зохиож, хөнгөлөлт үзүүлэх хэрэгтэй.

10. Цахим шуудангийн автомат хариу өгөгчийг ашиглан электрон шуудангаа чадварлаг, үр ашигтай зохицуулах хэрэгтэй.

Цахим маркетинг нь вэб хуудсанд тань олон хүмүүсийг татаж, таны бизнесийн үйлчлүүлэгчдийн тоог нэмж, компаний тань болон бүтээгдэхүүний тань брэндинг нэмэгдүүлж байдаг. Хэрвээ та өөрийн цахим маркетингийн бодлогоо дөнгөж эхлүүлж байгаа бол маш олон хүнд тус болсон доорхи шилдэг 10 жагсаалт нь таныг төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэхэд тус болно.

Дээрх зөвөлгөөнүүдийг дагаж мөрдсөнөөр бизнесээ бодитойгоор дээшлүүлэх өөрийн гэсэн Цахим Маркетингийн Бодлогыг та бий болгох боломжтой болно.

2. Гол гол хайлтын хэрэгслүүдийн үр дүнгийн тэргүүн зэрэглэлд жагсаах хэрэгтэй бөгөөд хайлтыг амжилттай болгогч техникүүд дээр дадлага сайн хийх хэрэгтэй.

3. Цахим шуудангийн үр ашигтай маркетингийн талаар суралцах хэрэгтэй.

4. Маркетингийн хүрээгээ гишүүнчлэл, дамжуулан борлуулагч болон түншлэлийн программаар давамгайлуулах хэрэгтэй.

5. Цахим маркетингийн мэргэжилтнээс юмуу цахим маркетингийн зөвлөгчөөс анализ хийж өгөхийг хүсэх хэрэгтэй.

6. Цахим шуудангийн жагсаалтдаа хариу явуулах сонголтын цэсийг бий болгох хэрэгтэй.

7. Үйл явдлын мэдээнд сэдэв оруулах юмуу жагсаалтанд нь бүртгүүлээрэй.

8. Цахим хэвлэл мэдээлэлд бичиж нийтлэх хэрэгтэй.

9. Вэб хуудсаараа дамжуулан худалдан авагчдыг татах урамшуулал үзүүлж, тэмцээн уралдаан зохиож, хөнгөлөлт үзүүлэх хэрэгтэй.

10. Цахим шуудангийн автомат хариу өгөгчийг ашиглан электрон шуудангаа чадварлаг, үр ашигтай зохицуулах хэрэгтэй.

[1] Дизайны баримт бичиггүй хөгжүүлэлтийн төслүүд олон байдаг
Хятадын дотоод зах зээл дэх том хэмжээний төсөл ч дизайны баримтгүй, хөгжүүлэлтийн тогтсон дүрэмгүйгээр явагдах нь олон.

Төсөл амжилтай дууссан ч, цаашдын ашиглалт техникийн үйлчилгээ болон нэмэлт өөрчлөлт хийлгэхэд нийлээд асуудал үүсдэг. Энэ нь хэрхэвч сайн үр дүн биш бөгөөд эсрэгээр хэрэглэгчдэд хүндрэл болж ирдэг.

[2] Давталттай хөгжүүлэлтийн аргаар хөгжүүлэлт явагддаг

Японд хүрхэрээ загварын хөгжүүлэлтийг үндэс болгон хөгжүүлэлтийг явуулдаг. Харин Хятадын хувьд давталттай хөгжүүлэлтийн аргыг хэрэглэх нь элбэг. Шалгалт болон баталгаажуулахад бага хугацаа зарцуулж ажлын хэмжээгээ багасган богино хугацаанд хүлээлгэн өгөх гэсэн сэтгэхгүйтэй байдаг.
Давталттай хөгжүүлэлтийн аргыг хэрэглэхийн тулд доорх нөхцөл шаардлагатай.
- Бага хэмжээний төсөл
- Хэрэглэгч тал давталттай хөгжүүлэлтийн аргыг хүлээн зөвшөөрөх
- Харилцан ойлголцолыг маш сайн хийх
Хятадын дотоод зах зээлд эдгээр нөхцөлийг хангах тохиолдол олон байдгаас, давталттай хөгжүүлэлтийн аргыг хэрэглэх нь илүү байдаг бололтой.

[3] Төслийг хүлээлгэн өгсөний дараагаар, өөрчлөлтийн болон алдааны засварыг хийдэг
Хөгжүүлэлтийг хийж дуусаад эхлээд хүлээлгэн өгнө. Түүний дараагаар ашиглалт, техникийн үйлчилгээ зэрэг ажлын хүрээнд өөрчлөлтийн /зарим тохиолдолд алдааны/ засварыг хийж өгдөг.
Үнэндээ бол чанарын шаардлага хангахгүй бүтээгдэхүүн боловсруулсанаас ашиглалтын гэрээ байгуулахаас өмнө асуудал /алдаа/ гарах тохиолдол багагүй байдаг.

XXI зуун мэдээллийн эрин зуун. Энэ тухай бүгд л мэддэг, ярьдаг. Аж үйлдвэрлэл эрчимтэй хөгжсөн өнгөрсөн зууны сүүлчээс мэдээллийн эринд шилжих үйл явц улам хурдсаж, нийгмийн баялаг, үнэт зүйлийг бүтээх эх сурвалж нь мэдлэг, мэдээлэл гэдгийг дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрөх болов. Ийм ч учраас дэлхийн улс орнууд улс төр, эдийн засаг, нийгмийн бүхий л хүрээнд мэдээлэл, харилцаа холбооны технологийг өргөнөөр нэвтрүүлэн хэрэглэж байна.

Монгол Улс ч энэ салбарын хөгжилд өндөр ач холбогдол өгч бусад орнуудын жишгээр мэдээлэл, харилцаа холбооны салбараа шинэ түвшинд хүргэх замдаа хөл тавьжээ. Мэдээлэлжсэн улс орон болох нь ямар ач холбогдолтой, энэ чиглэлд Монгол Улс ямар бодлого зорилт тавьж байгаа талаар Мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн газрын (МХХТГ) Бодлого, төлөвлөлтийн хэлтсийн Дарга Ц.Нямхүүтэй ярилцлаа.

- Танай байгуулагын үйл ажиллагааны үндсэн чиглэл, зорилго юу вэ?
- Мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн салбар гэдэг маш өргөн хүрээтэй салбар. Тухайлбал, үүнд бүх төрлийн холбоо, мэдээлийн технологи, радио телевиз, телефон аппаратаас авахуулаад янз бүрийн электрон тоног төхөөрөмжүүдийг хүртэл багтааж ойлгож болох талтай.

Дэлхий нийтээр мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн хөгжилд ихэд анхаарах болсон өнөө үед Монгол Улс мэдээлэл, харилцаа холбооны технологийг улс төр, эдийн засаг, нийгмийн бүх салбарт бүтээлчээр нэвтрүүлж, улс орны хөгжлийн хурдацыг нэмэгдүүлэх, төрийн удирдлагын үр нөлөө, үйлчилгээний чанарыг дээшлүүлэх, мэдээлэлжсэн нийгмийг байгуулах, хоцрогдлыг багасгах шаардлага тавигдаж байна. Үүнтэй холбогдуулан, тус салбарт төрөөс явуулах бодлого, стратегийг боловсруулах, хэрэгжүүлэх нь манай байгууллагын үндсэн зорилго юм.

- Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй “Цахим Монгол” хөтөлбөрийн хүрээнд ямар үйл ажиллагаа явуулж байна вэ? Иргэд бүх нийтийг компьютержүүлэх зорилт тавьсныг л сайн мэддэг?
-Мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн хэрэглээг Засгийн газрын үйл ажиллагааны тэргүүлэх чиглэлд багтаан, улс орны хөгжлийн хурдасгуур болгох зорилгоор дунд хугацааны стратегийн баримт бичиг болох “Цахим Монгол” хөтөлбөрийг 2005 онд Засгийн газраар батлуулж, улмаар 2012 оныг хүртэл хэрэгжүүлэхээр зорилт тавьсан. Тус хөтөлбөрийн хүрээнд “Өрх бүрийг компьютержүүлэх”-ээс гадна олон шинэлэг зорилт бий. Хөтөлбөрийн хүрээнд нийт 22 чиглэл буюу дэд хөтөлбөрийг тодорхойлсон. Тухайлбал хууль эрх зүй, бодлого зохицуулалтын таатай орчин бүрдүүлэх, Мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн дэд бүтцийг хөгжүүлэх, “Цахим засаглал”, “Цахим боловсрол”, “Цахим эрүүл мэнд”, “Цахим арилжаа”,хүний нөөцийг хөгжүүлэх, эдгээрийн харилцан уялдааг хангах, холбогдох стандартуудыг бий болгох гэх мэт маш олон талт үйл ажиллагааг төлөвлөн хэрэгжүүлж байна.

- Өнөөдрийн байдлаар дэд хөтөлбөрүүдийн алинд нь илүү анхаарлаа хандуулж байна вэ?
- Ер нь бол дээр дурдсан олон арга хэмжээнүүд нь бүгд чухал ач холбогдолтой, ойрын ирээдүйд хийгдэх ёстой ажлууд мөн. Гэхдээ нөөц бололцоо, хүн хүчээ бодсон ч тэр тодорхой хэмжээгээр ач холбогдолын дараалал үүсгэж, аль болох суурь асуудалд түлхүү анхаарах учиртай. Энэ чиглэлд ч өнгөрсөн хугацаанд ахиц дэвшил их гарсан. Тухайлбал, одоо бүх л байгууллагууд үйл ажиллагаандаа ямар нэг хэмжээгээр мэдээллийн технологийг нэвтрүүлж эхэлсэн. Гэхдээ удахгүй эдгээр бүх салангид тус тусдаа байгаа мэдээллийн системүүд харилцан холбогдож нэгдмэл нэг системд холбогдож байж жинхэнэ үр дүнгээ өгөх нь дамжиггүй.

Эдгээр нөхцөл байдлыг тооцоод мэдээллийн системүүдийн харилцан холболтын стандартуудыг нэг мөр болгож цэгцлэх, нэгдмэл кодочлолыг бий болгож нэвтрүүлэх нь чухал. Жишээлбэл, Үндэсний статистикийн газар, Татварын алба хоёр аж ахуйн нэгжүүдтэй холбоотой төрөл бүрийн мэдээллийн сан үүсгэж ашиглаж байгаа. Хэрэв эдгээр мэдээллийн санд нэг ижил зүйлийг өөр өөрөөр кодолбол хожим харилцан холболт хийх үед их хүндрэл гарах нь дамжиггүй.

Иймээс эдгээр байгууллагуудад хэрэглэгддэг нэг ижил ангилал, жагсаалтыг анхнаасаа нэг ижил кодолсон, стандартыг мөрдөөд явчихвал ирээдүйд гарах зардал багасах юм. Энэ чиглэлд МХХТГ-аас Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн кодын стандартыг боловсруулж батлуулсан. Мөн шуудангийн бүсийн код буюу “ZIP” кодийг ЗТАЖЯ, Харилцаа холбооны зохицуулах хороо зэрэг байгууллагуудтай хамтран боловсруулж, олон нийтэд сурталчлах нэвтрүүлэх ажлаа эхлээд байна. Үүнээс гадна, цаашид хуулийн этгээдийн, иргэний регистрийн, аж ахуйн нэгж байгууллагын, нийгмийн даатгалын, төрийн албаны гэх мэт маш олон чиглэлд нэгдмэл кодыг бий болгох шаардлагатай.

- Шуудангйин бүсийн код нэвтрүүлэхийн гол ач холбогдол нь юу вэ?
- “ZIP” код буюу шуудангийн бүсийн код нь дэлхийн олон улсад хэрэглэгддэг. Өмнө нь “Монгол шуудан” компани өөрийн салбаруудаа кодолсон шуудангийн индекс буюу кодтой байв. Гэвч шуудангийн салбар либеральчлагдаж хувийн сектор бий болсоноор дээрх кодыг улс орны хэмжээнд бүх шуудангийн сүлжээнд хэрэглэх боломжгүй болсон. Иймд бид газар зүйн байрлал, бүсээр хуваасан олон улсын жишгийн кодочлолыг боловсруулж, нэвтрүүлж байна. Үүнийг хэрэглэснээр шуудангийн үйлчилгээнд тодорхой ахиц дэвшил гарахаас гадна гал команд, түргэн тусламж гэх мэт бусад олон байгууллагад ашиглах боломжтой.

Ер нь товчдоо, энэ тоон хаяг мөн боловч, орчин үеийн мэдээллийн технологийг нэвтрүүлэхтэй хослуулан шинэ шинэ үйлчилгээг бий болгох боломжтой болгож буй юм. Энэ утгаараа зөвхөн тоон хаяг биш маш өргөн хэрэглээтэй, суурь ач холбогдол ихтэй. АНУ-ын томоохон хотуудад иргэд нь аль нэг гудамжийг нэрээр нь хаана байдгийг мэдэхгүй ч зип кодоор нь хараад барагцаагаар аль зүгт, аль дүүрэгт очихоо гадарладаг болчихсон байдаг. Монголчууд 9935…-тай дугаар Эрдэнэтийнх, 9938…-тай бол Хөвсгөлийнх гэх мэт мэддэгтэй төстэй зүйл. Зип кодийг сурталчлах, нэвтрүүлэх үйл ажиллагаагаа саяхан аравдугаар сарын есөнд болсон Шууданчдын баярыг тохиолдуулан эхлээд байна.

- Монгол Улс хэзээ “цахим” болж чадна гэж та үзэж байна вэ?
- Барууны өндөр хөгжилтэй орнуудад байгууллагуудын дотор болон хоорондоо солилцдог мэдээллийн харилцаа “цаасан” байх үедээ эмх цэгцтэй, зохистой процесс, нь тогтчихсон байдаг тул “цахим” хэлбэрт шилжүүлэх нь ихэнхдээ мэдээллийн технологийг нэвтрүүлэх тухай л асуудал байдаг.
Харин хөгжиж буй ихэнх орнуудад цахимжуулах процесс нь өөрөө цаанаа суурь харилцаагаа шинэчлэх “реформ”-ийн шинжтэй. Тийм учраас дэлхийн олон улсуудад цахим засаглалыг хэрэгжүүлэх том зорилгын дор төр, засгийн системээ орчин үеийн болгох реформ болгон хэрэгжүүлж байна. Улс орны дэд бүтцийг хөгжүүлэх нь суурь асуудал мөн.

Гэвч түүн дотроо шинэ технологийн дэд бүтцийг хөгжүүлэх нь амин чухал төдийгүй, амдаж хөгжих бололцоог бий болгож байна. Мэдээж энэ бүхнийг сайтар төлөвлөж хэрэгжүүлэхгүй бол маш хэцүү байх болно. Гэхдээ л хэрэгжүүлж чадвал бид хөгжсөн улсуудыг гүйцэх боломж ганц энэ болов уу. Жишээлбэл, 1 км зам тавихад ойролцоогоор 200 сая төгрөг буюу 170 мянган ам.доллар шаардагддаг. 35 сая доллараар 200 км зам тавина. Дархан хүрэх дайны газар. Гэтэл энэ мөнгөөр Монголын бүх аймаг, суманд хүрсэн тэр бүү хэл малчдад хүрсэн орчин үеийн харилцаа холбооны сүлжээг бий болгож, түүгээр төр, засгийн үйлчилгээ, зайны сургалт, оношлогоо, эмчилгээг хүргэх боломжтой. Товчдоо, харилцаа холбооны салбарыг бүхэлд нь дэлхийн жишигт хүргэж болно.

Германы эрдэмтэн Герхард Эртль химийн салбарын энэ жилийн Нобелийн шагналыг хvртлээ. Энэ тухай Стокгольм хотод болсон Шведийн Шинжлэх ухааны академиас явуулсан хэвлэлийн бага хурал дээр зарлав.
Г.Эртлийг "Хатуу гадаргуу дээрх химийн процессийн судалгаа" ажлынх нь тєлєє энэ шагналаар шагнажээ. Нобелийн шагналын холбооноос Г.Эртлийн судалгаа нь олон салбарт ашиглаж буй технологийг бvтээх бололцоог олгосон гэж дvгнэсэн байна.
Тухайлбал, тvvний судалгааны ажил дээр тулгуурлан тооцоолон бодох машины хагас дамжуулагчийн vйлдвэрлэл болон зарим бордоог ч гаргаж авдаг гэнэ.
Ман 2007 оны физикийн салбарын Нобелийн шагналтнууд тодорчээ. Уг шагналыг хэн хэнээсээ тусдаа ажиллаж асар том хэмжээний соронзонгийн vр ашиг, нєлєєллийг нээсэн Альбар Фер, Петер Грюнберг нар хvртлээ.

УИХ дахь Эдийн засгийн байнгын хорооны хурлаар Монгол улсын эдийн засаг, нийгмийг 2008 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлийн төслийг хэлэлцэх эсэхийг асуудлыг авч ярилцлаа.

2008 оны үндсэн чиглэлд хүнсний гол бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтийг саармагжуулах ажиллагааг эн түрүүнд хийх гэнэ. Мах, гурилын үнийн өсөлтийг саармагжуулахаар 2.3 тэрбум төгрөгийг төсөвт суулгаж байгаа аж. Үүнээс Улаанбаатар хотод 1.3 тэрбум, Дархан-Уул, Эрдэнэт зэрэг хотуудад тус бүр 500 сая төгрөг суулгаж өгсөн байна. Түүнчлэн мах бэлтгэлийн компаниуд арилжааны банкуудаас зээл авч нөөцөлж байхаар асуудлыг зохицуулах ёстой гэсэн байр суурийг Сангийн сайд тавиад гагцхүү арилжааны банкны зээлийн дарамтыг мах бэлтгэлийн компаниудад үзүүлэхгүй байх арга хэмжээг авах ёстой гэдгийг онцолсон. Өөрөөр хэлбэл арилжааны банкны хүүг төсвөөс нөхөж байх асуудлыг тавьсан. Үүнээс гадна арилжааны банкны зээлийн хүүг бууруулах тал дээр анхаарах хэрэгтэй байгааг Сангийн сайд хэлсэн. Зээлийн хүү өндөр байгаагийн улмаас хувийн хэвшлүүдийн санхүүгийн байдал хүчтэй биш байна. Хувийн хэвшлүүд өндөр хүүтэй зээл аваад шинэ үйлдвэрлэлийг бий болгож ашигтай ажиллана гэдэг асуудал өнөөдөр хүнд байгааг төрийн түшээдэд учирласан.

Гурилын тухайд улаан буудай тариалж түүнийгээ гурилын үйлдвэрт нийлүүлж байгаа тохиолдолд нэг тонныг нь 60 мянгаар тооцож татаас болгох асуудлыг шийдвэрлэсэн аж.

Харин өргөн хэрэглээний бараа үнийн өсөлт, бууралт нь улс орны хөгжилтэй холбоотой. Хөгжиж дэвшихийн тулд асар их мөнгө хэрэгтэй гэсэн үүднээс Засгийн газар бонд гаргаж олон улсын зэх зээлд гарган мөнгө босгож хөрөнгө бий болгох цаг нэгэнт бий болсон гэдгийг Эдийн засгийн байнгын хорооны гишүүдэд Сангийн сайд Н.Баяртсайхан танилцуулсан. Тэрээр Засгийн газрын бондоор мөнгө босгох талаар гадны нэлээд олон байгууллагаас зөвөлгөө авч туршлага судалжээ, Энэ талаар Дэлхийн банк болон олон улсын санхүүгийн байгууллагууд манай улсад ч санал тавиад байгаа аж. Тэрбээр эхний ээлжинд 500 сая төгрөгийн бонд гаргаж арилжаалах санал тавиад байгаа гэнэ.

Мөн дэлхийн дулаарлын асуудал Засгийн газрын үйл ажиллагаанд саад болоод байгаа тухай сонирхолтой асуудал ч энд хөндөгдсөн. Тайшир, Дөргөний усан цахилгаан станцууд энэ онд багтаж ашиглалтанд орох ёстой байсан боловч дэлхийн дулаарлын улмаас усан сан бий болгож чадахгүй байгаа нь ашиглалтанд орох хугацааг хойшлуулж байгаа гэнэ.

Эдийн засгийн байнгын хорооны хурлаар МАХН-ын бүлгийн гишүүдийн сэтгэл эмзэглүүлсэн нэг асуудал байсан нь Улаанбаатар хотод баригдаж байгаа барилгуудын асуудал байсан. Тэд БХБ-ын сайдаас энэ талаар тодруулж "Маш богино хугацаанд баригдаж байгаа эдгээр барилгууд 7-9 баллын хүчтэй газар хөдлөлтийг тэсвэрлэх үү гээд БХБЯ энэ талаар үнэлгээ гаргасан эсэхийг лавлана лээ. Харин БХБ-ын сайд хариулахдаа үнэлгээний дүн хараахан гараагүй 12-р сард багтааж Засгийн газрын хурлаар ярина гэсэн хариултыг өгсөн.

Нэг. Төгрөгийн ханш санснаар унадаггүй
Сангийн сайд болон Төв банкны нөхдүүдээс Монгол төгрөгийн ханш унаагүй гэж мэдэгдсэн нь саяхан. Гэтэл амьдрал дээр тэдний мэдэгдэл зөрөөд байх юм. Төрийн санхүү, мөнгөний хүүдийг барьдаг (бодлогыг) Сангийн яамных нь сайд болон Монголбанкны нөхдүүд яагаад, юунд худал хэлэв?

Салбарын мэргэжилтнүүд болон мөнгө, санхүү дээр юмны наад цаадыг ойлгодог хүмүүсийн яриаг сонсож тандах нь ээ тэд дээрх байдлыг төв банкны өнөөгийн үйл ажиллагаа, явуулж буй бодлоготой илүү холбон тайлбарлан дүгнэж байх юм. Тэдний хэлж байгаагаар өнөөдөр төв банк мөнгөний бодлогыг бараг барьж чадахаа больсон гэсэн дүгнэлтэд хүрч байна. Монголбанкны гол үүрэг нь төрийн мөнгөний бодлогыг барих явдал байдгийг хэн хүнгүй мэднэ. Энэ утгаар гол нь төв банкны нэг үндсэн үүрэг нь Монгол төгрөгийн ханшийг унагалгүй байх явдал юм. Гэтэл бодит байдал дээр юу болж байна вэ?

Нэг төгрөгтэй харьцах валютын ханшийг харвал унаж буй америк доллар 1200 төгрөгт дөхөж, чангарч байгаа евро бүр 2000 төгрөгт хүрэхээр талийж байна. Гол валютуудыг байя гэхэд өмнөд хөршийн юанийн ханш өдрөөс өдөрт өсөж нэг юань 170 төгрөгт тэмүүлж монгол төгрөгийг дээрэлхэж байгааг юу гэх вэ?

Үүнийг Сангийн сайдын хэлсэнчлэн монгол төгрөгийн валюттай харьцах ханш тогтвортой байгаа гэх үү? Дээр нь мах, гурил, талх, будаа, ургамлын тос, элсэн чихэр, сүү зэрэг бидний хэрэглэдэг гол хүнсний бүтээгдэхүүн болон цемент, нүүрс, цахилгаан, шатахууны үнээс аваад их, дээд сургуулиудын сургалтын төлбөр, таксиний үйлчилгээ, орон байр, албан тасалгаа зэрэг үл хөдлөх хөрөнгийн түрээс зэрэг үйлчилгээний үнэ өссөөр байгаа нь (хамгийн сүүлийн жишээ гэхэд өндөг ширхэг нь 170-180 төгрөг болсон) дайран дээр давс болж нөгөө инфляц гээч юм нь бараг хоёр оронтой тоонд ойртож байх юм. Гэтэл Сангийн сайд нэг оронтой тоон дээрээ хэвээрээ байх болно гэж ам мэдэн мэдэгдэж суугаа нь амьдрал дээр зөрөөд байна.

Хамгийн сүүлийн статистик мэдээ буюу энэ оны наймдугаар сарын тоймыг харахад инфляц өмнөх сарынхаас 5,3 оны эхнийхээс 6,1 өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 10 хувиар, сарын 3,3 хувиар өсөөд байна. Үүнд соёлын бараа, бүтээгдэхүүнээс бусад юмны үнэ нийтээр шахуу өссөн нь нөлөөлжээ. Тэр дундаа өргөн хэрэглээний барааны үнийн индексийг тооцдог сагсан дахь мах, гурил, сүү зэрэг гол хүнсний барааны үнэ өссөн нь голлон нөлөөлсөн байх юм. Гэтэл Сангийн сайд нь төв банкны нөхдүүдийн өмнөөс инфляц хэвээрээ хадгалагдаж байгаа гэх юм.

Мэргэжилтнүүдийн дүгнэж байгаагаар Монголбанкны хоёр дахь гол үүрэг хувь, хувьсгалын арилжааны банкуудыг хянах үйл ажиллагаа юм. Гэтэл энэ нь бараг зогсонги байдалд орсон гэцгээж байна. 1990-ээд оны дунд үеийг хүртэл манайд улсын мэдлийн банкууд зонхилж байсан. Шилжилтийн явцад "Сэргээн босголт", ХОТШ, "Ард" гэх зэргээр тэдний ихэнх нь дампуурсан. Дампууруулсан гэхэд хилсдэхгүй. Үүний сүүлийн жишээ гэхэд хувьчлагдаагүй үлдсэн ганц банк Хадгаламжийнхаас 14 тэрбум төгрөгийг зувчуулсан явдал орсноор улсын мэдлийн банкуудын хувь заяа дуусч байх шиг. Үүнтэй зэрэгцэн хувийн банкууд олноор мэндэлснээр өнөөдөр Монголын банк, санхүүд хувийн хэвшил бараг 90 гаруй хувийг эзлээд байгаа. Хувь хүн юу гэж өөрийн банкаа дампууруулахав. Энэ бүх байдалтай уялдаад өнөөдөр төв банкнаас арилжааны банкуудад тавьж байгаа хяналт, шалгалт алга болж энэ үүргээ Монголбанкныхан ор нэр төдий гүйцэтгэх болсон гэж байна.

Төв банкны олхиогүй энэ үйл ажиллагааг зээл авахаар хүү нь өсөөд байдаг, хэдэн төгрөгөө хадгалуулья гэхээр нэмэгддэггүй арилжааны банкуудын өнөөгийн байдал нэг талаар харуулж байна. Хаана байна вэ нөгөө төрийн мөнгөний бодлого, түүнийг дагасан хяналт, шалгалт, зохицуулалт. Үүнийг өнөөдөр төв банкныхнаас асуух цаг болжээ.

Хоёр. Татварын таатай орчныг бий болгоё
Ингэж хэлэхээр зарим нэг хүн юу яриад байна хэмээн гайхах байх. Учир нь төр, засгаас татварын багц хуулийг шинэчлэн батлаад, дээр нь НӨАТ-ыг таван хувиар гэх мэтээр зарим татварыг бууруулаад байхад юу ярьж байгаа нь энэ вэ гэх хүн бий байх. Улс төрчид ч ингэж ам асууж сууна.

Гэтэл тийм биш байгаа аж. Татвар дээр зөндөө юм болоогүйг саяхан бизнес эрхлэгчдийн төлөөлөгчид нэг ширээний ард суун санал бодлоо хэлснээр илэрхийлцгээлээ. Татвар төлөгч болон татвар хураагчийн эрх, үүрэг хоорондын харилцааг хэрхэн зохицуулах, татварын бүрдүүлэлтийг яаж хийж байх, татвараас өршөөх гэх зэргээр дахин тодотгох, татварын багц хуулийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой харилцааг зохицуулах гээд, энэ бүхнийг Татварын ерөнхий хуульд тусгах зэрэг олон зүйл үгүйлэгдэж, хүлээгдэж байна.

Бизнес эрхлэгчдийн уулзах болсон шалтгаан нь ч дээрх асуудлын нэг Татварын өршөөлийн тухай яриа байлаа. Энэ хуулийг УИХ-ын эрхэм гишүүд хаврын чуулганы төгсгөлд хэлэлцэж эхэлсэн нь ярианы гол өдөөгч болсон юм. Тодруулбал, УИХ Татварын өршөөлийн тухай хуулийг хэлэлцэж эхэлсэнтэй холбоотойгоор эрхэм төрийн түшээдийн хооронд багагүй маргаан хэлцэл гарч үүнээсээ болж УИХ-ын гишүүд хоёр талцан хуваагдсан юм. Жишээ нь, Л.Гүндалай гишүүн энэ хуулийг олигархиудыг төрүүлэх, тэднийг дэмжих, татвараас зугтах явдлыг өөгшүүлэх хууль болох нь хэмээн эхнээс нь эсэргүүцсэн бол Ц.Баярсайхан гишүүн эсрэгээр, дээрх хуулийг татвараас зугтаах явдлыг өөгшүүлэх биш харин аж ахуйн нэгж, пүүс компани бүр хоёр баланс, тайлантай байдаг явдлыг арилгахад хэрэгтэй гэж үзэж байв. Аль нь зөв бэ?

Манай улс зах зээлд шилжээд 17 жил болж байна. Энэ хугацаанд олон төрлийн татвар 15, 20, 30 тодруулбал Хүн амын орлогын албан татвар бүр 40-50 хувиар нэмэгдсээр ирсэн. Энэ нь том, жижиггүй бизнес эрхлэгчдэд дарамт, ачаа болж үүнээсээ болж бизнесийнхэн охин компани өндөглүүлэх, хоёр тайлан баланс гаргах зэрэг олон аргаар татвараас аль болох бултаж, зугтах болсон нь нууц биш. Ингээд татварын орчинд шинэчлэл хийхгүй бол далд эдийн засаг ноёлох зэргээр болохоо байсан.

Яахав, татварын багц хуулийг шинэчлэн баталлаа. Гэтэл Ерөнхий хууль нь ч гараагүй байна. Дээр хэлснээр олон зүйл үгүйлэгдэж, хүлээгдэж байна. Ингээд жам ёсоороо цааш нь явж Татаарын өршөөлийн хууль зэрэг дэлхийд байдаг практикийг хэрэглэх гэтэл дөнгөж эхлэнгүүтээ эсэргүүцэлтэй тулгарав. Цаг нь болоогүй л гэнэ, луйварчдыг төрүүлэх нь гэнэ, хэний эрх ашгийг хамгаалах гээд байгаа юм вэ л гэнэ. Гэтэл энэ нь аж ахуйй нэгжүүдийн ямар нэг хүндэтгэх байдлаар төлж чадахгүй байсан урд хождын болон өмнөх зарим татварыг хөнгөлөх маягаар чөлөөлж "өршөөснөөр" татвар төлөгчдийн бааз суурь нэмэгдэж ингэснээр татвараас зугтах, бултах байдлыг арилгадаг арга юм байна. Түүнээс биш хэн нэгний толгойг илэх ялгаварласан байдал үгүй.

Манайд хэрэглэх цаг нь болсон уу гэвэл болохоор бараггүй дарга нарын хэлж байгаагаар манай улс үнэхээр зах зээлийн шилжилтийн үеэсээ гарч яваа юм бол яг ийм үед манайх шиг улс оронд татварын шинэчлэл дээр чухал алхам болох, гол нь жижиг, дунд, хувийн хэвшлийн бизнес эрхлэгчдийг дарамтнаасаа салахад дэмжиж тулах нэг хөшүүрэг болох юм байна.