XaPXyH

Дайн гарцаагүй гэдгийг ойлгосон төрийн зүтгэлтэн түрүүлж цохилт өгөх шийдвэр гаргаж чадаагүй бол эх орныхоо эсрэг гэмт хэрэгт буруутгагдах болно.
Карл фон Клаузевиц
Хориглох тулалдааны 3 үндсэн зарчим буй. Тэднийг цээжлэхэд амархан ч амьдралд хэрэгжүүлэх хэцүү гэдгийг мэдтүгэй. Та жинхэнэ ёсоор хориглохыг хүсэж байгаа бол эдгээр Зарчмуудыг нарийвчлан судалх шаардлагатай.
Хориглох зарчим 1
Хориглолт бол зах зээл дээр ноёлогчийн л тоглоом.
Дэндүү хялбар ойлгомжтой мэт үг боловч цагаа тулахаар тийм биш.
Өөрсдийгөө зах зээл дээр ноёлогч гэж хэлдэггүй тийм компанийг олох хэцүү. Олонхи компаниуд зах зээлийн бодит нөхцлөөр бус гоё сайхан бодол санаагаар өөрийнхөө ноёлох байр суурьтайг тодорхойлох гээд байдагт хамаг зовлон оршино. Танай компани Даваа гаригийн өглөөгүүр Миссипи мөрний Зүүн эрэгт ноёлдог байж болно. Худалдан авагчдад энэ ямар хамаатай юм.
Компанийг лидерүүүд бус худалдан авагчид л тодорхойлдог. Худалдан авагч бол хаан гэж бодож чадаж байгаа компани зах зээл дээр ноёлдог үе өнгөрсөн. Одоо худалдан авагч бол Дарангуйлагч гэж бодож чадаж байгаа компаниудын ноёрхол эхэллээ.
Компьютерийн салбарт лидерүүд олон ч ганц IBM л худалдан авагчдын тархинд ноёлох байр суурьтай байгаа.
Тэргүүлэх байр сууринд байхад титмийг чинь булаах санаархалтай өрсөлдөгчид заавал гарна. Зарим бизнес эрхлэгчид дан ганц хүсэл байхад оргилд хүрч болно гээд үнэнээсээ итгэчихсэн байдаг. Тэд өөрсдийн бодлынхоо хүчинд итгэдэг. Гудамжинд гарч хүмүүсийг итгүүлэхээсээ урьтаад өөрийгөө итгүүлэх хэрэгтэй гэцгээдэг. Бид тийм хүмүүсийг жаахан гомдоох нь. Маркетингийн стратегийг жинхэнээс нь боловсруулах, дүр үзүүлэх хоёр огт авцалдахгүй. Дэврүүн хүсэл мөрөөдлөөр худалдагч нартаа нөлөөлөх нь сайн үр дүн авчирч магадгүй л дээ. Харин удирдагч өөрийгөө дэвэргэж явбал стратегийн ноцтой алдаанд л хүрнэ. Маркетингийн сайн жанжин бодит байдалд тулгуурлан удирдахын тулд гашуун ч гэсэн бодит байдлын үнэн дүр зургийг харж чадддаг байх ёстой. Хуурвал дайсныгаа л хуур, өөрийгөө хэрэггүй.


Хориглох зарчим 2
Хориглолтын шилдэг стратеги бол өөр лүүгээ довтлох.
Хориглож байгаа тал худалдан авагчийн тархинд сайтар бэхжсэн, лидер байгаа. Өөрийнхөө байрлалыг сайтар бэхжүүлэхийн тулд түүн рүү байнга л довтолж байх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл өмнөх бараа, үйлчилгээгээ хуучруулах шинэ бүтээгдэхүүн, шинэ загварууд гаргаж, бараагаа сайжруулан байж байрлалаа бэхжүүлнэ. Ийм тоглоомны мастер гэж IBM- ийг хэлж болно. Тэд үе үе mainframe серийн компьютерийн шинэ загваруудыг толилуулдаг. Ингэхдээ өмнөхөөсөө чанар, үнийн хавьд хавьгүй илүү болчихсон загваруудыг гаргадаг. Үргэлж хөдөлгөөнд байх учир өрсөлдөгчид нь гүйцэх гэж баарцагнасаар таарна. Хөдөлгөөнгүй байнаас хөдөлж байгаа байг онох хэцүү.
Gillete гэсэн жишээг авч үзье. Энэ компани сахлын хутганы зах зээлийг эхлээд Blue Blade гэсэн брэндээр эзлээд дараа нь Super Blue Blade болгон хүрээгээ тэлсэн. Гэтэл 60 - аад оны эхээр Wilkinson Sword компани зэвэрдэггүй хутгаар тэдний эзэзлсэн нутаг руу дайран орж шоконд оруулжээ. 1970 онд Wilkinson Sword хуванцар гадартай хусах өнцөг нь нэн зохистой татуурга гаргаж зах зээлээ эрс тэлэв. Энэ үед Gillete шокноос гарчихсан байсан тул хориглох тулааны гайхалтай өрөг тоглосон юм. Trac II хэмээх анхны хос хутгатай татуурга гаргаснаар хариу цохилт өглөө. Trac II- ын амжилт ирээдүйн стратегийг тодорхойлсон юм. Ганц ирнээс хос ир дээр гэсэн рекламын уриа цууриатав. Харин хэрэглэгчид Нэг Super Blue Blade - с хос нь дээр гэж хуучин брэндийг шинээр халж сэтгэх болжээ. Хэн нэгэн бизнесийг чинь булаахаас урьтаж өөрөөсөө булаасан нь дээр. 6 жилийн дараа компани Astra хэмээх уян толгой бүхий хос иртэй татуургыг гаргалаа. Энэ нь хөдөлдөг толгойгоороо Trac II - с давж гарсан юм. Удалгүй Good News гэж хямд, нэг удаагийн хос иртэй татуурга гаргав.
Яг ийм бүтээгдэхүүн гаргах гэж байсан өрсөлдөгчийнхөө эсрэг(Bic) шаггүй довтолгоон хийсэн нь тэр байлаа. Харамсалтай нь Good News Gillete - н хувьцаа эзэмшигчдийн хувьд сайн мэдээ болж чадсангүй. Үйлдвэрлэлийн өртөг өндөр хирнээ хямд үнээр зарагдах ёстой болов. Энэ нь Astra, Trac II -н борлуулалтанд муугаар нөлөөлсөн. Гэлээ ч маркетингийн маш сайн стратеги болсон билээ. Good News гарснаар Bic ижил бүтээгдэхүүн гаргах санаархлаа орхисон бөгөөд ингэснээр тэд зах зээлээ хурдан алдсан юм. Эх сурвалжуудын өгүүлснээр нэг удаагийн татуурга гарсан эхний 3 жилд гэхэд л Bic 25 сая доллар алджээ. Харин Gillete өөр лүүгээ цуцалтгүй довтолсоор байв. Энэ удаа довтлох бай нь гайт Good News болж Pivot гэж анхны уян толгойтой нэг удаагийн татуурга гаргалаа. Аажмаар сахлын хутганы зах зээл Gillete - д шилжиж өнөөдөр 65 % болжээ. Өөр лүүгээ довтлох нь гарз хохирлыг дагуулдаг. Түр зуурын алдагдлыг тэсэж өнгөрснөөр суурьтай давуу байдлыг олж авна. Өөр лүүгээ довтлох нь зах зээл дээр эзэлсэн нутгаа хамгаалах шийдвэрлэх зэвсэг юм.
Үүний эсрэгээр өөр лүүгээ довтолж чадахгүй байгаа компани аажимдаа зах зээлээ алдаж, эцсийн дүнд тэргүүлэх байр суурьгүй болно.

Хориглох зарчим 3
Өрсөлдөгчийн хүчтэй алхааг зогсоо.
Ихэнх компанид ялах боломж ганц л заяадаг бол лидер компанид энэ нь хоёронтоо тохионо. Хэрвээ лидер өөрийгөө довтлох боломжийг өнгөрөөчихсөн бол өрсөлдөгчийнхөө алхамыг хуулбарлах гэсэн бас нэг боломж үлдэнэ. Ингэхийн тулд довтлогч компани байрлалдаа бэхжихээс өрсөж маш хурдан хөдлөх ёстой. Олонхи лидерүүд өрсөлдөгчийнхөө алхааг тушихаас татгалздаг. Тэд өөртөө дурлачихсан байдаг нь саад болдог юм. Эцсийн мөч хүртэл тэд нөхцөл байдлыг аварахаар оролдохын оронд өрсөлдөгчөө шүүмжилж, гоочилсоор суудаг.
Хөл туших тактик лидер байранд байгаа компанид илүү тохиромжтой. Шалтгаан нь дайны үйл ажиллагааны мөн чанарт байгаа юм. Дайн худалдан авах чадвартай хэрэглэгчдийн тархинд л явагддаг гэснийг санаж байна уу. Довтолж байгаа талд худалдан авагчдад сэтгэгдэл төрүүлэх, төсөөлөл бүрдүүлэхэд их цаг зарцуулна. Энэ хугацаанд амжиж лидер ар талаа хамгаалан, өрсөлдөгчийн хөлийг нь туших боломж хангалтай гарна.
Америкийн автомашин үйлдвэрлэл энэ зарчмыг тод томруун харуулж байна. Жон де Лореан - Намайг GM компанид ажиллаж байх үест Ford шинэ бүтээгдэхүүн гаргах тал дээр давуутай байсан. Крайслер болохоор шинэ технологи дээр илүү байв. Гэлээ гээд тэд нарын аль нь ч зах зээл дээрх манай хувиас авч дийлээгүй. 1939 онд автомат трансмисс, 1947 онд хатуу хучилттай бүхээг хийснээс хойш GM автомашин үйлдвэрлэлд хувьсгал болсон нэг ч шинэ юм хийгээгүй билээ. Тэгэхэд Ford шинэ зах зээлийн анхдагч байж, Крайслер жолооны хүчлүүр, тормозны хүчлүүр, хувьсах гүйдлийн генератор гээд шинэ техникүүд байнга санаачилсан. Тэдний шинэ ололтуудыг хэн ашигласан юм бэ ? Мэдээж General Motors гэж тэр бичжээ.

Чадвартай худалдан авагч тэр шинэ ололтыг GM -ээс шаардаснаас бус бусдыг сонгосонгүй. Эрүүл, хүйтэн ухаанаар тунгаагаад тэд зах зээл дээр ноёлогчийн талд үнэн байгаа гэсэн дүгнэлтэд хүрдэг. Өөрөөр хэлбэл GM л шилдэг. Тэгэхээр тэр шинэ зүйлийг удахгүй нэвтрүүлж л таараа.
Үүнээс үзэхэд тэргүүлэх байранд байхад сэтгэл зүйн дарамт бага байна гэсэн давуу тал харагдна. Пенсильваний Их Сургуулийн Соломон Эш сонирхолтой туршилт хийжээ. Түүгээр бол олонхи хүмүүс өөрийнхөө мэдрэмжинд бус олонхийн нотолгоонд итгэдэг. Хэсэг хүмүүст хэдэн шугамын уртыг багцаагаар хэлэх даалгавар өгчээ. Ингэх үед хажууд нь бас хэсэг хүмүүс буруу зөвлөгөө өгөхөөр зохион байгуулсан байна. Туршилтанд оролцогчдын 37 хувь нь хүмүүсийн буруу зөвлөлгөөг дагажээ. Миний зөв юм шиг санагдаад байсан хирнээ л эрүүл ухаан маань олонхи буруу, би ганцаараа зөв байна гэж байхгүй гэж хэлээд байсан гэж туршилтанд оролцогчид хожим нь хариулсан байдаг. Ихэнх хүмүүүс өөрийнхөө бодол санаанаас олонхийн бодлыг дээгүүр тавьдаг нь харагдаж байгаа биз. Кино үзэж байгаа олонхи инээж байвал та уг киног инээдтэй юм байна гэж эрхгүй бодно. Харин танаас өөр нэг ч хүн инээхгүй байхад инээдмийн кино гэж нэрлэх нь өөрөө утгагүй зүйл болно. Тийм учраас телевизийн хошин нэвтрүүлэгт далдаас олон хүн инээх чимээ хийснээр таныг инээдмийн Зүйл үзэж байгаа гэж бодоход эрхгүй хүргэдэг.
Тэргүүлж яваа компани юу ч хийсэн болно гэж хэлэх гээд байна уу? Илэрхий мулгуу санаа л биш бол болно. Гэхдээ үүнийг хэн шүүх юм бэ? Фольксваген анхны цох машинаа гаргахад бүгдээрээ л хачирхаж байсан. Америкийн хамгийн магтууштай гурван зүйл хэмээх детройтынхны хэлцдэг онигоонд 1-д өмнө зүгийн хоол, хоёрт гэртээ хийх секс, гуравт гадаадын машинууд гэж өгүүлдэг. Энэ онигооны нөлөөг олонхи компани гашуун туршлагаараа амссан. Тийм ч учраас - Нөхцөл байдлыг харцгаая, юу болохыг ажиглая хаширладаг.
Тэргүүлэгч компанийн хувьд ийм тактик маш аюултай. Учир нь нөхцөл байдал түргэн зуур өөрчлөгддөг. Юу болсныг ойлгох гэж ядаад шинэ тоглоомонд орох гэж байтал хоцрогдчихно. Өнөө үед сахлын хутганы зах зээлийн 40 хувийг нэг удаагийн хутга эзэлж байна. Хэрвээ Gillete бага зэрэг хүлээзнээд юу болохыг харъя гэвэл энэ сегментийг Bic -д алдах байсан. Дутуу үнэлснээс хэтрүүлж даатгуулах нь аюулгүй. Wilkinson Sword зэвэрдэггүй хутгаа үйлдвэрлэхээ больсон ч гэлээ Gillete ар талаа хамгаалсаар байхыг илүүд үзсэн. Үүнээс олсон алдагдал бол түүний үнэ цэнэ. Жинхэнэ даатгал гэж ийм юмыг л хэлээд байгаа билээ.

Мигрень уулын төлөөх тулаан
Хамгаалалтын сонгомол хувилбаруудын нэгийг ингэж нэрлэдэг. Өрсөлдөгчийнхөө бүхий л үйл ажиллагааг хэрчээд, Америкийн хамгийн их борлуулалттай эмийн барааны тэмдгийг бий болгосон халхавч тулааныг энэ жишээнд авч үзнэ.
Мигрень ууланд болсон тулаан цаг хугацааны хүчин зүйлийн чухлыг ахин батладаг. Хэрвээ халхавч хийхийг хүсэж байвал зөв л хийх хэрэгтэй. Хэрвээ хүлээх гэж байгаа бол маш удаан хүлээх чадвартай байх ёстой.
Tyle ¹1 хэмээх барааны тэмдэг. Johnson Johnson компаний салбар mcneil лабораторид бүтээсэн ацетаминофены эмнүүд. Аспиринаас 50 хувь үнэтэй тул үндсэндээ эмнэлгээр л борлуулж байв. Борлуулалт нь харин аажим өссөөр байлаа. Энэ үед өрсөлдөгч Brystol Myers компаний ажилтнууд өөрсөндөө боломж гаргахаар шийдэв. Тэгээд 1975 оны 7 сард Datril хэмээх эм гаргаж - яг Tyle ¹1 тэй адил аюулгүй бөгөөд өвчнийг намдаадаг гэж тунхаглажээ. Реклам нь эдний хооронд ганц л ялгаа бий үнэ гэж тодруулав. 100 ширхэг Tyle ¹1 2,85 долларын үнэтэй бол Datril 1,85 доллар.
Brystol Myers компаний гарцаагүй алдаа бол тэд энэ санаагаа өөрсдийн баттай байр суурь эзэлсэн нутагт (Олбани, Пеори г.м) түгээж дэлгэрүүлсэн явдал. Хэн тэдний алдахыг нүд салгахгүй анаж байх билээ, тааж ядах юмгүй.
Johnson Johnson хараад суусангүй.
Datril - ийг рекламдаж эхлэхээс 14 хоногийн өмнө Johnson Johnson өрсөлдөгчдөө Tyle ¹1 - ийн үнийг Datrilтай адил болгож буулгаж чадна шүү гэж анхааруулжээ. Үүнээс гадна дэлгүүрүүдэд эмээ борлуулалтын дараа мөнгөө авах нөхцлөөр (кредит) тараах тушаал өгөв.
Гэлээ ч Brystol Myers шантралгүй үзэлцэхээр шийджээ. Тэд реклам гарах хугацааг түргэсгэж ингэснээр Tyle ¹1 үнээ багасгах мэдэгдэл өгсний маргаашнаас ТВ - ээр цацаад эхлэжээ. Улс даяар тарсан 165 мянган дэлгүүрүүдэд үнэ өөрчлөгдтөлөө хэд хононо гэж тэд тооцоолсон юм. Brystol Myers-ынхан тэнгэрээс од шүүрэх бодолдоо умбан байх үе д Johnson Johnson мэдээллийн бүх сувгуудад эсэргүүцлийн нот гардуулж амжив. ТВ, радио сувгууд Brystol Myers -с реламаа солихыг шаардаад эхлэхэд тэд бүтэн доллараар хямд гэдэг үгнийхээ оронд хямд, бүр нилээд хямд гэжээ. Өрсөлдөгч нь үүнийг ч бас эсэргүүцэв. CBS, NBC зэрэг гол сувгууд Datril -ийн реламыг цацахгүй гэсэн нь хоёрдахь том цохилт боллоо. Эсрэгээр Johnson Johnson хариу үйлдэл хийснээр борлуулалт эрс өсжээ. Datril зах зээл дээр 1 хувиас хэтэрч чадаагүй юм. Эмийг тойрсон шуугианы дүнд Tyle ¹1 -ийн борлуулалт пуужин шиг харваж оргилд хүрсэн билээ. Зарим талаараа шуугиан нөлөөлж, зарим талаараа үнээ буулгасан нь нөлөөлсөн байх. Read More......

Маркетингийн хандлагын талаар бичсэн энэ нийтлэл Монголын маркетингийн салбарын боловсон хүчнүүдэд маань хэрэгтэй мэдээлэл санагдаад тэр чигээр нь drag and drop хийчлээ.

Мэдээллийн эх сурвалж http://marketing.blog.gogo.mn/entry/ff8080811ad84162011af2fcfb330443/

Дэлхийн, тэр дундаа Америкийн маркетинг, менежментийн хөгжил 100 гаруй жилийн түүхтэй. Харин Монголынх 10 гаруй жилийн түүхтэй. Энэ бүтээл хэдийгээр 10 жилийн өмнө бичигдсэн ч энэ номонд орсон зарим жишээ тайлбарууд нь манай зах зээлийн маркетинг менежментийн хөгжлөөс түрүүлж байгаа болно.

Эл, Лаура Рэйс

БРЭНД БҮТЭЭХ 22 ЗАРЧИМ

The 22 immutable Laws of Branding

Орчуулсан Д. Баярмаа

ОРШИЛ

Орчин үед маркетинг нь ойлгоход бэрх, хэцүү үг хэллэгээр дүүрэн болжээ. Заримаас нь дурдвал зар сурталчилгаа, бүтээгдэхүүн боловсруулах, загварчлах, зах зээлийн судалгаа, борлуулалтын урамшуулал, олон нийтийн харилцаа гэх мэт. Энэ олон үйл ажиллагааг нэгтгэж удирдах нь маркетингийн үүрэг юм. Энэ олон үйл ажиллагааг атгах маркетингийн зорилго бол брэнд бий болгоход чиглэгдэнэ.

Ихэнх компанид маркетингийг огт өөр чиглэлийн хүмүүс удирдан явуулж байгаа нь ажиглагддаг. Маркетингийн үйл ажиллагаа байгууллагын бусад хэлтсүүдэд тарсан байдаг. Гэтэл маркетинг нь компанийн түлхэх хүч болохоор төвлөрсөн, нэгдмэл байсан тохиолдолд илүү амжилтанд хүрдэг. Өнөө үед маркетингийн хамгийн гол зорилго нь бусад хэлтсүүдээр тарж бутарсан үйл ажиллагаагаа нэтгэхэд оршино. Маркетингийн үйл ажиллагааг нэгдмэл цогц болгох ганц зүйл байдаг ба тэр нь брэндчилэх (branding)явдал юм.

Маркетингийн утга учир нь хэрэглэгчийн ой тойнд брэнд бий болгоход оршино. Хүчтэй брэнд бий болгож чадсан бол маркетингийн төлөвлөгөө хүчтэй байна гэсэн үг. Хүчтэй брэнд бий болгож чадаагүй тохиолдолд тэр их зар сурталчилгаа төрөл бүрийн сав баглаа, олон нийтийн харилцаа ямар ч үр дүнд хүргэхгүй. Маркетинг бол брэнд бий болгох үйл ажилллагаа юм. Маркетинг, брэнд хоёр харилцан уялдаатай салшгүй ойлголтууд билээ. өөрөөр хэлбэл компанийн бүх ажиллагаа брэнд бий болгоход чиглэгдсэн цагт маркетинг жинхэнэ утгаараа хэрэгжиж байна гэсэн үг. Өнөө үед маркетинг бизнесийн салшгүй хэсэг болоод зогсохгүй аливаа бизнесийн эцсийн зорилго болсон байна. Тиймээс компанийн ажилтан бүр маркетинг тэр тусмаа брэндээс ангид байна гэж үгүй. өөрөөр хэлбэл компани тэр чигээрээ нэг том маркетингийн хэлтэс болсон цагт брэндийг бий болгож чаддаг байна.

Утгагүй санагдаж магад, гэвч маркетингийн хэлтэс ор үндэсгүй болон оронд нь брэндчлэх хэлтэс бий боллоо гэж төсөөл дөө. Үүнийг хэлэхийн учир өнөө үеийн борлуулалтын уналт юм. Борлуулалт гэдэг нь өөрөө “Титаник” мэт хүнд нүсэр бөгөөд аажим аажмаар живж байгаа онгоц л гэсэн үг. Өнөөдөр бүтээгдэхүүн үйлчилгээ зарагдах биш худалдан авагдах болсоныг та анзаарсан уу? Тийм учраас брэндийн ач холбогдол нэмэгдсээр. Брэнд барааг үйлчилгээг хэрэглэгчдийн сэтгэл санаанд урьдчилаад борлуулчихдаг учраас хэрэглэгчидэд зөвхөн худалдан авах л үлддэг. Брэндчилэх нь аливаа зүйлийг зарах хамгийн хялбар бөгөөд үр дүнтэй арга юм.

Хуучин “Зарахгүй л бол болохгүй” гэж байсан бол өнөө үед “Брэндчлэхгүй л бол болохгүй” гэж хэлдэг болжээ. Нэг дэлгүүр аваад үзье. Худалдан авагч тоо томшгүй олон брэндээс сонголтоо хйидэг. Гэтэл борлуулалтын үйл явц чухам хаана явагдаж байна вэ? Борлуулна гэдэг брэндчилэх явцын нэг хэсэг болон хувирчээ. Мэдээллийн эрин зуунд аливаа бүтээгдэхүүний борлуулалт худалдагчийн зарах ур чадвараас бус харин брэндийн нэрнээс шалтгаалдаг болов.

Худалдагчийн ур чадвараас ихээхэн хамаардаг автомашины наймааг авч үзье. Урьд нь хэн нэгэн хуучин машиныг танихгүй нэг худалдагчаас эсвэл захаас авдаг байсан бол одоо энэ салбарт брэнд болж чадсан Autonation, USA , CarMax гэх мэт компанийн хаалгыг татаж байна. Салахгүй “панаалдах” худалдагчийн ямар ч хэрэг байхгүй та өөрөө л сонголтоо хийдэг болжээ. Хэдэн жилийн өмнө хуучин машин худалдан авах нь аз туршсан хэрэг байсан бол одоо Walmart супер маркетаас бараа худалдан авахтай ижил болов.

Брэндээр наймаа хийх хамгийн том жишээ бол интернэт юм. Хүмүүс огт хараагүй жолоодож үзээгүй машиныг вэб сайтнаас худалдан авч байна. Автомашины салбарт болж байгаа энэ бүхэн бусад салбарт ч ажиглагддаг. Санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэх Charles Schwab E-Trade, Fidility, Vanguard гэх мэт брэндүүд хэрэглэгчтэйгээ шууд харьцах, бага үнэ, онлайн үйлчилгээгээрээ ялгарах жишээтэй.

Бизнесийн ертөнч эргэлт буцалтгүйгээр өөрчлөгдөж байна. Бараа бүтээгдэхүүн зарагдах биш худалдан авагдах цаг иржээ. Үүнд брэндийн нөлөө асар их юм.

Read More......

Read More......

Монгол түмэн бид мэдээллийн салбартаа тэртээ 13-р зуунаас улбаалсан түүхэн хөгжилтэй улс билээ. Хожим Ардын хувьсгалын ялалт, Монгол төрийн тусгаар тогтнолтой хамт эхэлсэн энэ салбарын хөгжил нь манай улсын хөгжилтэй нягт уялдан иржээ.

Мэдээлэл, Харилцаа холбоо, Технологийн салбар дэлхий дахинаа төдийгүй Монгол улсад сүүлийн жилүүдэд эрчимтэй хөгжиж байна.

Өдгөө манай улсын хүн амын үүрэн телефон хэрэглэгчдийн тоо нэг саяас хол давж, бүх сум, суурин газарт үүрэн холбооны сүлжээ хүрчээ. Мөн 80 гаруй сум шилэн кабельд холбогдсон байна. Байнгын үйл ажиллагаатай телевиз, радио өдөр ирэх тусам нэмэгдсээр, чанар нь сайжирсаар.

Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй “Цахим Монгол хөтөлбөр”-ийн хүрээнд интернэт хэрэглэгчдийн тоо ч өдөр ирэх тусам нэмэгдэж тэр хэрээр интернэтийн орчинд үйл ажиллагаа явуулах байгууллагын тоо ч өдөр ирэх тусам нэмэгдсээр байна. Дэлхий ертөнцийг хэрэн холбодог интернэтийн орчинд Монгол залуус чөлөөтэй нэвтэрч, мэдлэг мэдээллээ солилцох боломж улам бүр өргөн дэлгэрсээр байгаа нь сайшаалтай.

Ингээд Мэдээлэл, Харилцаа холбоо, Технологийн салбарт хүчин зүтгэж, түүнийг хөгжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулдаг нийт Мэдээлэл технологийн салбарын ажилтнууд, инженер техникийн ажилтнууд, холбоочид, эрдэмтэн багш нар, өдөр тутмынхаа хэрэгцээ болгон ашигладаг Монгол улсын иргэн Та бүхэнд тус салбар байгуулагдсаны 87 жилийн ойн баярын мэндийг Үндэсний портал GoGo.mn-ийн хамт олны зүгээс хүргэж, халуун мэндчилгээг дэвшүүлж байна.

Read More......

Улсын нэгдсэн тєсєв
Улсын нэгдсэн тєсвийн нийт орлого, тусламжийн дvн 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар 820.6 тэрбум тєгрєг, нийт зарлага ба эргэж тєлєгдєх цэвэр зээл 813.0 тэрбум тєгрєг болж, нийт тэнцэл 7.6 тэрбум тєгрєгийн ашигтай гарч, ємнєх оны мєн vеийнхээс 41.0 тэрбум тєгрєгєєр буурав. Тєсвийн урсгал орлого 816.8 тэрбум тєгрєг, урсгал зардал 683.6 тэрбум тєгрєг болж, урсгал тэнцэл 133.2 тэрбум тєгрєгийн ашигтай гарч, ємнєх оны мєн vеийнхээс 6.7 тэрбум тєгрєгєєр буурлаа . Татварын нийт орлого ємнєх оны мєн vеийнхээс 59.9 хувь, vvний дотор орлогын албан татвар 75.2 хувь, гадаад худалдааны татварын орлого 72.0 хувь, онцгой албан татвар 53.3 хувь тус тус нэмэгдэв.

Улсын нэгдсэн тєсвийн нийт зарлага, эргэж тєлєгдєх цэвэр зээлийн дvнд урсгал зардал 84.1 хувь, хєрєнгийн зардал 10.1 хувь, эргэж тєлєгдєх цэвэр зээл 5.8 хувийг эзэлж байгаа нь ємнєх оны мєн vеийнхээс урсгал зардлын хувийн жин 1.7 пунктээр, эргэж тєлєгдєх цэвэр зээл 0.9 пунктээр єсч, хєрєнгийн зардлын эзлэх хувийн жин 2.6 пунктээр буурчээ. Хєрєнгийн санхvvжилтэд 2008 оны эхний 5 сард 81.9 тэрбум тєгрєг зарцуулсан нь ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 20.7 хувь буюу 14.0 тэрбум тєгрєгєєр нэмэгдсэн боловч тєлєвлєснєєс 74.8 хувь буюу 243.0 тэрбум тєгрєгєєр дутуу санхvvжигджээ.

Мєнгє, зээл, vнэт цаасны зах зээл
Mонгол банкны мэдээгээр мєнгєний нийлvvлэлт (M2) 2008 оны 5 дугаар сарын эцэст урьдчилсан гvйцэтгэлээр 2556.3 тэрбум тєгрєгт хvрсэн нь ємнєх сарынхаас 3.6 хувь буюу 89.8 тэрбум тєгрєгєєр, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 30.0 хувь буюу 590.2 тэрбум тєгрєгєєр тус тус єссєн байна. Гvйлгээнд байгаа бэлэн мєнгє 2008 оны 5 дугаар сарын эцэст 373.6 тэрбум тєгрєгт хvрсэн нь ємнєх сарынхаас 8.6 хувь буюу 29.5 тэрбум тєгрєгєєр, ємнєх оны мєн vеийнхтэй харьцуулахад 15.7 хувь буюу 50.7 тэрбум тєгрєгєєр нэмэгдлээ. Иргэд, байгууллагын тєгрєгийн хугацаат хадгаламж ємнєх сарынхаас 2.4 хувь буюу 25.9 тэрбум тєгрєгєєр, ємнєх оны мєн vеийнхтэй харьцуулахад 24.5 хувь буюу 220.0 тэрбум тєгрєгєєр тус тус нэмэгдэж 1117.1 тэрбум тєгрєгт хvрэв...

Гадаад валютын хадгаламж 454.2 тэрбум тєгрєгт хvрсэн нь ємнєх сарынхаас 5.5 хувь буюу 23.8 тэрбум тєгрєгєєр, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 47.0 хувь буюу 145.1 тэрбум тєгрєгєєр илvv байна. Монгол банкны мэдээгээр аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдэд олгосон нийт зээлийн єрийн vлдэгдэл ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 64.8 хувиар єсч, 2487.6 тэрбум тєгрєгт хvрсэн байна. Иргэдийн хэвийн зээлийн єрийн vлдэгдэл 76.8 хувиар єссєн бол хувийн секторт 66.5 хувь, бусад секторынх 2.4 дахин, санхvvгийн бусад байгууллагынх 3.4 дахин єсч, улсын секторынх 55.7 хувиар буурчээ. Харин хугацаа хэтэрсэн зээлийн єрийн vлдэгдэл 7.2 хувь, чанаргvй зээлийн єрийн vлдэгдэл 8.7 хувь єсєв. Банкны системийн хэмжээгээр чанаргvй зээл 69.5 тэрбум тєгрєгт хvрч, нийт зээлийн єрийн vлдэгдлийн 2.8 хувийг эзэлж байгаа нь ємнєх оны мєн vеийнхээс 1.4 пунктээр буурсан байна.

Тєгрєгийн ам. доллартай харьцах нэрлэсэн ханш 2008 оны 5 дугаар сарын эцэст 1161.37 тєгрєг болж ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 0.31 хувь чангарав. Харин тєгрєгийн евротой харьцах нэрлэсэн ханш 1810.69 тєгрєгт хvрсэн нь 2007 оны мєн vетэй харьцуулахад 15.6 хувь, тєгрєгийн юаньтай харьцах нэрлэсэн ханш 167.41 тєгрєг болж 9.9 хувь суларсан байна.

Хєрєнгийн биржид vнэт цаасны арилжаа 2008 оны 5 дугаар сард нийт 22 удаа явагдаж, 55.6 сая ширхэг vнэт цаас арилжигдаж, 25.8 тэрбум тєгрєгийн гvйлгээ хийгдэв. Арилжигдсан vнэт цаасны тоо 2008 оны 4 дvгээр сартай харьцуулбал 16.2 дахин, гvйлгээний хэмжээ нь 7.0 дахин тус тус єссєн байна. Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад арилжигдсан vнэт цаасны тоо 4.0 дахин, гvйлгээний хэмжээ 4.2 дахин єсєв.
ТОП-20 дундаж индекс 2008 оны 5 дугаар сард 11366.4 болж, ємнєх сарынхаас 1079.4 нэгжээр буурчээ. Хєрєнгийн зах зээл дээр vйл ажиллагаа явуулж байгаа хувьцаат компаний нийт vнэт цаасны зах зээлийн vнэлгээ 2008 оны 5 дугаар сард 830.1 тэрбум тєгрєгт хvрч, ємнєх сарынхаас 1.4 хувь буюу 12.2 тэрбум тєгрєгєєр буурсан байна.

Хэрэглээний vнийн индекс
Хэрэглээний бараа, vйлчилгээний vнэ улсын дvнгээр 2008 оны 5 дугаар сард ємнєх сартай харьцуулахад 3.8 хувь єсчээ. Энэ єсєлтєд хvнсний барааны бvлгийн vнийн дvн ємнєх сартай харьцуулахад 7.6 хувиар нэмэгдсэн нь голлон нєлєєлсєн байна. Харин боловсролын vйлчилгээний бvлгийн дvнгээр vнэ тогтвортой, холбооны хэрэгсэл, шуудангийн vйлчилгээний бvлгийнх 0.4 хувь буурсан бєгєєд тэдгээрээс бусад бvлгийн vнэ дvнгээрээ 0.3-9.2 хувь єсчээ. Хэрэглээний бараа, vйлчилгээний vнэ улсын дvнгээр 2007 оны жилийн эцсийнхээс 18.5 хувь єссєн байна. Энэ єсєлтєд хvнсний барааны бvлгийн vнэ 39.1 хувь, эм, тариа, эмнэлгийн vйлчилгээнийх 19.7 хувь, согтууруулах ундаа, тамхиных 8.1 хувь, зочид буудал, нийтийн хоол, дотуур байрны vйлчилгээний бvлгийнх 15.7 хувь, хувцас, бєс бараа, гутлынх 5.2 хувь нэмэгдсэн нь нєлєєлжээ. Хэрэглээний бараа, vйлчилгээний vнэ 2008 оны 5 дугаар сард ємнєх сартай харьцуулахад Говь-Алтай, Завхан, Баянхонгор аймагт 0.3-3.7 хувиар буурч, бусад аймаг нийслэлд 2.0-7.3 хувиар єслєє.

Гадаад худалдаа
Гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар 2 336.5 сая ам.доллар, vvнээс экспорт 997.6 сая, импорт 1 338.9 сая ам.доллар болж, гадаад худалдааны тэнцэл 341.3 сая ам.долларын алдагдалтай гарлаа. Нийт бараа эргэлт ємнєх оны мєн vеийнхээс 74.3 хувь, экспорт 50.4 хувь, импорт 97.6 хувиар тус тус єслєє.

Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад экспортын дvнд єндєр хувийн жин эзэлдэг эрдэс бvтээгдэхvvн 207.8 сая ам.доллараар, vнэт ба хагас vнэт чулуу, металл гоёлын зvйлс 113.5 саяам.доллараар, нэхмэл болон нэхмэл бvтээгдэхvvн 3.5 сая ам.доллараар, тvvхий болон боловсруулсан арьс, шир, ангийн vс, эдгээрээр хийсэн эдлэл 0.5 сая ам.доллараар нэмэгдэж, харин vндсэн тємєрлєг болон тvvгээр хийсэн бvтээгдэхvvн 3.6 сая ам. доллараар, мал, амьтад, тэдгээрээс гаралтай бvтээгдэхvvн 1.0 сая ам.доллараар буурчээ.

Зэсийн баяжмалын экспортын биет хэмжээ ємнєх оны мєн vеийнхээс 1.3 хувь, vнийн дvн нь 34.2 хувиар єссєн байна. 2007 оны эхний 5 сарын байдлаар нэг тонн зэсийн баяжмалын vнэ дунджаар 1134.0 ам.доллар байсан бол 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар 1 502.3 ам.доллар болж, 32.5 хувиар нэмэгдэв. Импортын дvнд єндєр хувийн жин эзэлдэг эрдэс бvтээгдэхvvний импорт 139.8 сая ам.доллараар, авто, агаар, усан замын тээврийн хэрэгсэл, тэдгээрийн эд ангийн импорт 115.7 сая ам.доллараар, машин, механик тєхєєрємж, цахилгаан хэрэгсэл, дуу хураагч, зурагт, тэдгээрийн сэлбэг, эд ангийн импорт 71.8 сая ам. доллараар, vндсэн тємєрлєг тvvгээр хийсэн бvтээгдэхvvн 57.2 сая ам. доллараар, хvнсний бэлэн бvтээгдэхvvн 30.8 сая ам. доллараар, ургамлын гаралтай бvтээгдэхvvний импорт 25.3 сая ам.доллараар, хими, химийн vйлдвэрийн бvтээгдэхvvн 17.5 сая ам доллараар єсч, харин нэхмэл болон нэхмэл бvтээгдэхvvний импорт 4.4 сая ам доллараар буурав.

Ємнєх оны мєн vеийнхээс автобензиний импортын биет хэмжээ 19.7 мянган тонноор, vнийн дvн 48.8 сая ам.доллараар, хєнгєн тэрэгний импортын биет хэмжээ 8.3 мянган ширхэгээр, vнийн дvн 43.2 сая ам.доллараар, гурилын импортын биет хэмжээ 25.5 мянган тонноор, vнийн дvн 18.7 сая ам.доллараар нэмэгдэж, харин цахилгаан эрчим хvчний импортын биет хэмжээ 42.3 сая квт.цагаар, vнийн дvн 102.9 мянган ам. Доллараар буурлаа.

Аж vйлдвэр
Аж vйлдвэрийн нийт бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар 2005 оны зэрэгцvvлэх vнээр 658.1 тэрбум тєгрєг болж, ємнєх оны мєн vеийнхээс 6.5 хувь буюу 40.4 тэрбум тєгрєгєєр єссєн байна. Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад бусад ашигт малтмал олборлолт, ус ариутгал, усан хангамж, цахилгаан, дулаан, уур vйлдвэрлэл, нvvрс олборлолт, мебель тавилга vйлдвэрлэл, боловсруулах салбарын бусад бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэл, хvнсний бvтээгдэхvvн, ундаа vйлдвэрлэл, тємєрлєг бус эрдэс бодисоор хийсэн эдлэл vйлдвэрлэл, резин болон хуванцар бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл, тємрийн vйлдвэрлэл, нийтлэх, хэвлэх, дуу бичлэг хийх ажиллагаа газрын тос, шатдаг хий олборлолт, химийн бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэл, цахилгаан машин хэрэгсэл vйлдвэрлэл, тамхи vйлдвэрлэл, кокс,шингэн болон цацраг идэвхт тvлш vйлдвэрлэл, бичиг хэргийн болон тооцоолох техник vйлдвэрлэл зэрэг салбарын vйлдвэрлэл 7.7 хувиас 7.6 дахин єсч, харин арьс, шир боловсруулах, ширэн эдлэл, гутал vйлдвэрлэл, металлын хvдэр олборлолт, нэхмэлийн vйлдвэрлэл, мод, модон эдлэл vйлдвэрлэл, эмнэлгийн багаж хэрэгсэл, нарийн хэмжvvр, хараа зvйн хэрэгсэл, цаг vйлдвэрлэл, цаас, цаасан бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэл, хувцас vйлдвэрлэл, vслэг арьс боловсруулалт, машин тоног тєхєєрємжєєс бусад тємєр эдлэл vйлдвэрлэл, зэрэг салбарын vйлдвэрлэлт 4.1-41.3 хувь буурсан байна.

Аж vйлдвэрийн мэдээнд хамрагдсан гол нэрийн бvтээгдэхvvнийг ємнєх оны мєн vетэй харьцуулбал 62.7 хувийнх нь vйлдвэрлэл єсч, 37.3 хувийнх нь vйлдвэрлэл буурсан байна. Аж vйлдвэрийн гол нэр тєрлийн бvтээгдэхvvнээс цахилгаан, дулаан, нvvрс, тvгээсэн цэвэр ус, газрын тос, хайлуур жоншны баяжмал, цайрын баяжмал, малын мах, хиамны зvйл, тараг, малын тэжээл, талх, нарийн боов, чихэр, гоймон, архи, пиво, цэвэр ус, жvvс, тамхи, хивс, шахмал эм, цемент, шохой, шавардлагын зуурмаг, тємєр бетон эдлэл, металл бэлдэц, металл цувимал зэрэг бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл биет хэмжээгээр єсч; харин 35 хувийн агуулгад шилжvvлсэн зэсийн баяжмал, 47 хувийн агуулгад шилжvvлсэн молибдений баяжмал, алт, гурил, жигнэмэг, спирт, дарс, єлєн гэдэс, тарилгын эм, катодын зэс, бетон дэр, цул бетон, ган тємєр хийц, нэг удаагийн тариур, лаа зэрэг бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл биет хэмжээгээр буурсан байна. Аж vйлдвэрийн салбарын дvнгээр 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар 1197.5 тэрбум тєгрєгийн (оны vнээр) бvтээгдэхvvнийг дотоод, гадаадын зах зээлд борлуулав.

Тээвэр
Тємєр замаар 2008 оны эхний 5 сард 6.1 сая тонн ачаа, давхардсан тоогоор 1.8 сая зорчигч тээвэрлэсэн нь ємнєх оны мєн vеийнхээс тээсэн ачаа 4.0 хувь буюу 233.1 мянган тонноор єсч, зорчигчдын тоо 1.6 хувь буюу 28.6 мянган хvнээр буурчээ. Тємєр замын дотоодод тээвэрлэсэн ачаа 14.6 хувь буюу 431.6 мянган тонноор нэмэгдэж, олон улсад тээвэрлэсэн ачаа 6.8 хувь буюу 198.5 мянган тонноор буурав. Дамжин єнгєрєх тээврийн ачааны хэмжээ 1145.8 мянган тоннд хvрч, 2007 оныхоос 33.9 хувь буюу 587.3 мянган тонноор буурсан нь нийт ачаа эргэлт буурахад нєлєєлсєн байна.

Агаарын тээврээр 2008 оны эхний 5 сард 762.8 тонн ачаа, давхардсан тоогоор 129.7 мянган зорчигч тээвэрлэж, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад тээсэн ачаа 10.9 хувь буюу 75.2 тонноор, зорчигчдын тоо 4.3 хувь буюу 5.3 мянган хvнээр єслєє. Агаарын тээврийн олон улсад тээвэрлэсэн зорчигчдын тоо 14.7 хувь буюу 11.9 мянган хvнээр єсч, орон нутагт тээвэрлэсэн зорчигчдын тоо 14.8 хувь буюу 6.5 мянган хvнээр буурав. Тємєр зам болон агаарын тээврийн салбарын нийт орлого 2008 оны эхний 5 сард 111.4 тэрбум тєгрєгт хvрч, ємнєх оны мєн vеийнхээс 18.2 хувь буюу 17.2 тэрбум тєгрєгєєр нэмэгджээ.

Ажилгvйчvvд
Аймаг, нийслэлийн хєдєлмєр, халамжийн vйлчилгээний хэлтэс (ХХVХ)-т бvртгэлтэй ажилгvйчvvдийн тоо 2008 оны 5 дугаар сарын эцсийн байдлаар 32.2 мянгад хvрч, ємнєх оны мєн vеийнхээс 3.5 хувь буюу 1.2 мянган vнээр буурсан байна. Улсын хэмжээгээр 18.2 мянган эмэгтэй ажилгvй гэж бvртгvvлсэн нь нийт бvртгэлтэй ажилгvйчvvдийн 56.4 хувийг эзэлж байна. Бvртгэлтэй ажилгvйчvvдээс 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар 15.1 мян.хvн ажилд орсны 15.1 хувь нь тєрийн ємчит vйлдвэрийн газар, тєсєвт байгууллагад, 84.9 хувь нь компани, хоршоо, бусад байгууллагад ажилд оржээ.

Эрvvл мэнд
Тєрсєн хvvхдийн тоо 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар 25.1 мянга болж, ємнєх оны мєн vеийнхээс 21.3 хувь буюу 4.4 мянган хvvхдээр, амаржсан эх 25.0 мянга болж, 21.1 хувь буюу 4.3 мянган эхээр нэмэгджээ.
Нэг хvртэлх насандаа 539 хvvхэд эндэж, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 29.6 хувь буюу 123 хvvхдээр, 1-5 хvртэлх насандаа 107 хvvхэд эндэж, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 5.9 хувь буюу 6 хvvхдээр нэмэгдсэн байна. Эхийн эндэгдэл 8 болсон нь ємнєх оны мєн vеийнхээс 65.2 хувь буюу 15 эхээр буурчээ.

2008 оны эхний 5 сард 1000 амьд тєрєлтєд ногдох нялхсын эндэгдэл 21 болж ємнєх оны мєн vеийнхээс 1 пунктээр, харин 1000 амьд тєрєлтєд ногдох тав хvртэлх насны хvvхдийн эндэгдэл 4 болж ємнєх оны мєн vеийнхтэй харьцуулахад 1 пунктээр буурсан байна. Нялхсын эндэгдэл /1000 амьд тєрєлтєд ногдох/ Дорноговь, Євєрхангай, Архангай, Говьсvмбэр, Хэнтий, Баянхонгор, Хєвсгєл, Увс, Говь-Алтай, Сvхбаатар, Завхан аймагт улсын дунджаас дээгvvр байна.

Халдварт євчнєєр євчлєгчдийн тоо 17.4 мянга болсон нь ємнєх оны мєн vеийнхээс 8.9 хувь буюу 1.7 мянган хvнээр буурав. Вируст гепатитаар євчлєгчдийн тоо ємнєх оны мєн vеийнхээс 2.0 дахин,салхин цэцгээр євчлєгчдийн тоо 19.1 хувь, тэмбvvгээр євчлєгчдийн тоо 7.2 хувь, гонококкт халдвараар євчлєгчдийн тоо 3.4 хувиар єсч, харин цусан суулгаар євчлєгчдийн тоо 11.6 хувь, сvрьеэгээр євчлєгчдийн тоо 9.8 хувь, трихомониазаар євчлєгчдийн тоо 1.7 хувиар буурчээ. Вируст гепатит євчний дэгдэлт хvн амын дунд ялангуяа цэцэрлэг, сургуулийн насны хvvхдvvдийн дунд илvv эрчтэй тархсан байна. Нийт вируст гепатитаар євчлєгчдийн 91.1 хувь нь А хэлбэрийн вируст гепатитаар євчилжээ. Улсын хэмжээнд оны эхний 5 сарын байдлаар 1172 хvн “гар, хєл, амны євчин” (энтеровирус)-єєр євчилсєн нь оношилгоогоор батлагдсан байна. Улсын хэмжээнд 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар нийт 6.3 мянган хvн нас барсанаас 26.8 хувь буюу 1.7 мянга нь эмнэлэгт нас баржээ. Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад нийт нас барсан хvний тоо 5.9 хувиар єсчээ. Эмнэлэгт нийт 281.4 мянган хvн хэвтэж эмчлvvлэв. Хувийн эмнэлгvvд 2008 оны эхний 5 сард 387.5 мянган хvнд vйлчилж, 2.8 тэрбум тєгрєгийн тєлбєртэй vйлчилгээ vзvvлжээ. Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад хувийн эмнэлгээр vйлчлvvлсэн хvний тоо 3.0 хувь, vйлчилгээний тєлбєрийн хэмжээ 10.5 хувиар нэмэгджээ.

Гэмт хэрэг
2008 оны эхний 5 сард бvртгэгдсэн гэмт хэрэг 8.7 мянга болж ємнєх оны мєн vеийнхээс 4.6 хувь буюу 416 хэргээр буурчээ. Гэмт хэргийн гаралт 2007 онтой харьцуулахад Баян-Єлгий, Завхан, Говьсvмбэр, Ємнєговь, Хєвсгєл, Хэнтий, Тєв, Орхон, Дархан-Уул, Дорнод, Дорноговь, Дундговь, Сvхбаатар, Євєрхангай, Говь-Алтай аймагт 6.3-50.0 хувиар буурч, харин бусад аймаг, нийслэлд 1.0-26.7 хувь єссєн байна.Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад хvнийг санаатай алах гэмт хэрэг 36.5 хувь, шvvн таслах ажиллагааны эсрэг гэмт хэрэг 28.0 хувь, цэргийн албаны эсрэг гэмт хэрэг 21.4 хувь, ємчлєх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг 12.7 хувь, (vvнээс: булаалт 30.0 хувь, завших vрэгдvvлэх 23.6 хувь, хулгай 13.8 хувь, залилан 9.5 хувь), захиргааны журмын эсрэг гэмт хэрэг 11.8 хувь, тээврийн хэрэгслийн хєдєлгєєний аюулгvй байдал, ашиглалтын журмын эсрэг гэмт хэрэг 8.4 хувь, бусдыг амиа хорлоход хvргэх 5.4 хувь, албан тушаалын гэмт хэрэг 2.4 хувь, vндэсний аюулгvй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 2.0 хувь, нийгмийн аюулгvй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 1.4 хувиар буурчээ. Харин аж ахуйн эсрэг гэмт хэрэг 4.3 хувь, хvvхэд, гэр бvл, нийгмийнёс суртахууны эсрэг гэмт хэрэг 4.7 хувь, хvний амь бие, эрvvл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг 5.3 хувь, (vvнээс: иргэдийн эрх чєлєє, эрvvл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг 10.9 хувь, бусдыг болгоомжгvй алах 16.7 хувь), хvний эрх, эрх чєлєє, алдар хvнд, нэр тєрийн эсрэг гэмт хэрэг 9.1 хувь, дээрэм 11.7 хувь, хvн амын эрvvл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг 25.9 хувь, иргэдийн улс тєрийн болон бусад эрх, эрх чєлєєний эсрэг гэмт хэрэг 83.3 хувь, байгаль хамгаалах журмын эсрэг гэмт хэрэг 4.0 дахин єсєв.

Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол 2008 оны эхний 5 сарын байдлаар 12.3 тэрбум тєгрєг болж, єнгєрсєн оны мєн vеийнхээс 32.8 хувиар буурсан байна. Харин нийт хохирлын нєхєн тєлvvлэлт 2.3 тэрбум болж єнгєрсєн оны мєн vеийнхээс 35.3 хувиар нэмэгдсэн байна. Гэмт хэргийн улмаас нийтдээ 12.3 тэрбум тєгрєгийн хохирол учирсны 68.3 хувь нь буюу 8.4 тэрбум тєгрєг нь иргэдийн ємчийн хохирол байна. Нийт хохирлын18.6 хувийг нєхєн тєлvvлжээ.

Read More......

Монголчууд далайд гарцгvй гэдэг байсан нь саяхан . ОХУ-ын Владивостокт оюутан ч сургаж узсэн одоо яасан нь тодорхойгvй. Сvvлд дуулдах нь ээ, тєгсєєгvй сураг дуулдсан. Бид далайгаас хол, далай мэдэхгvй болохоор энэ талаар ойлголт байхгvй.
Гэтэл тєрийн тvшээд vvнийг далимдуулаад юм, юм л хийдэг бололтой. Монгол Улс далайд гарцгvй орнуудын хоёрдугаарт жагсдаг гэнэ. Vvнийг vл харгалзан манай Засгийн газар сvvлийн жилvvдэд хєлєг онгоцны хєгжлийг хєхvvлэн дэмжих болсон. Одоо далай тэнгист єєрийн гэсэн байр суурьтай болж, энэ нь ч єсєх хандлагатай байгаа юм байна. Манай улсын Засгийн газар далайн худалдаагаараа бахархах болсон.

Далайд гарцгvй манайх одоо 73 хєлєг онгоцтой бєгєєд эдгээр нь тус бvр доод тал нь 1000 (Британийн) тонн ачаа тээвэрлэх хvчин чадалтай гэнэ. Нэг британи тонн гэдэг нь ойролцоогоор 1016 кг-тай тэнцдэг аж. Гэвч энэ мэдээнд баярлахаасаа айдас, хvйдэс илvv дагуулж байгаа юм. Ер нь шулуухан хэлэхэд бид геополитикийн эрсдэлтэй, аюултай тоглоомд хутгалдсан бололтой. Туг далбаагаа тvрээслvvлснээр хялбар аргаар хурдан мєнгєтэй болж болно хэмээн итгэсэн Монголын тєрийн тvшээдийн гэнэн тэнэгийг харийнхан шоолж суугаа нь лавтай. Монголын далбааг ашиглаж буй хєлєг онгоцны эзэд єєрсдийгєє хэн болох, юу хийдэг талаараа тодорхой тайлбар єгєхєєс татгалзаж буй бєгєєд олон улсын хууль сахиулагчид энэ талаар нэлээд сонирхож байгаа гэх мэдээлэл байгаа юм.

Их Британийн Стратеги судлалын тєвийнхєн нэгэн чухал мэдээлэл олсон бєгєєд уг мэдээллийн дагуу судалгаа хийж, тэр талаараа Тэнгисийн цэргийн сургуулиас эрхлэн гаргадаг сэтгvvлд єнгєрсєн онд нийтлvvлсэн байна. Хоёр сард нэг удаа гардаг уг сэтгvvлд бичихдээ "Туг далбаагаа тvрээслvvлж буй орнууд далайн салбарын хvрээнд тэгш эрхтэй байх зарчимтай. Тэд хєлєг онгоцны эздийг халхлан, олсон ашгаа нууж, гэмт хэрэгтнvvдтэй сvлбэлдэн алан хядагчдад хууль бус бvх тєрлийн барааг тээвэрлэх, магадгvй єєрсдийн хийсэн зэр зэвсгийг ч зєєвєрлєх боломж буйг vгvйсгэх аргагvй" гэсэн байна.

Тэгэхээр энэ мэдээллээр бол Монгол Улсын туг далбааг ашиглагчид хууль бус vйл ажиллагаа эрхлэгчид байхыг vгvйсгэх аргагvй байгаа юм. Хэдийгээр манай улс далайд бараа тээвэрлэх эрхтэй ч Засгийн газар vvнийг хориглодог. Энэ салбарын хvрээнд Сингапурт тавин давхар цамхагт ажлын байртай. Vvнийг нь "Ахмад" хочтой Чонг Коу Сен хэмээгч удирддаг аж. Монголчууд ямар компанитай зууралдсан тухай мэдээлэл єгєхийн тулд ноён Чонгийг хэн бэ гэдгийг хэлэх нь зvйтэй болов уу. Тэрбээр 2002 оныг хvртэл Камбожийн далбаан дор vйл ажиллагаагаа явуулж байжээ. Гэвч тэнгисийн цэргийн хvчнийхэн доорх хоёр хэргийг илрvvлснээс тэрбээр Камбожтой хийсэн гэрээгээ цуцалсан гэнэ. Тодруулбал, Францын тэнгисийн цэргийнхэн 235 сая ам.доллартай тэнцэхvйц хэмжээний хар тамхийг Камбожийн далбааг залсан хєлєг онгоцоос илрvvлсэн гэнэ.

2002 онд БНАСАУ-ын ачааны хєлєг онгоц Йемен рvv явж байхдаа мєн" Камбожийн далбааг мандуулсан байжээ. Vvнийг Испанийн тэнгисийн цэр¬гийнхэн илрvvлж, онгоц дотроос "Скад" маркийн 15 пуужин, 85 торх тvлш байсныг илрvvлеэн гэх баримт байдаг. Усан онгоцыг тvрээслэгчид дээрх зvйлсийг цементний уутанд нуусан байжээ. Vvний дараахан Монгол Улсын туг далбааг намируулсан хєлєг онгоц далайд цєєнгvй vзэгдэх болсон байна. Сэтгvvлд нийтэлс-нээр Монголын тvнш болох ноён Чонг нь Корасиа дахь хєлєг онгоцны худалдааны ихэнх хувьцааг эзэмшдэг аж. Тvvний компани нь БНАСАУ-ын хєлєг онгоцны агентлагийн vvрэг гvйцэтгэдэг гэнэ. Хойд Солонгос нь аюул заналаар дvvрэн, тогтворгvй дэглэмтэй орон юм. Тиймээс тус улсын гэгдэх онгоцууд байнга шvvмжлэлд єртєж байдаг. Жишээ нь, япончууд БНАСАУ-ын хєлєг онгоцыг нутаг дэвегэртээ нэвтрэхэд хатуу хязгаарлалт тавьдаг.

Японы тэнгисийн цэр¬гийнхэн сvvлийн жилvvдэд БНАСАУ-д хязгаарлалт тавьж буй ч хєлєг онгоцны тоо нь нэмэгдсээр байгаа талаар мэдээллэсэн байна. Энэ нь Манай Улсын далбааг мандуулсан хєлєг онгоцтой холбоотой гэнэ. Vvний зэрэгцээ Ливан, Сири болон Оросын хєлєг онгоцууд ч Чингэс хааны єлгий нутаг болох Монгол улсын далбааг ашиглаж байна. Америкийн хууль сахиулах байгууллагынхныг бодлогошролд оруулж буй нэг зvйл бол Монгол Улс сvvлийн таван жилд АНУ-аас жил бvр дунджаар 12,8 сая ам.долларын тусламж авсан. Мән Америкийн татвар тєлєгчдийн сан болох Мянганы сорил-тын сангаас 285 сая ам.дол¬ларын буцалтгvй тусламж олго-сон. Гэтэл монголчууд Америкаас янз бvрийн тусламж авч байгаа хэрнээ зэвеэг тараах, гэмт хэрэгтнvvдтэй хамсаж, сэжигтэй vйл ажиллагаа явуулсаар байгаа нь тус улсын тэнгисийн цэргийнх-ний гайхшрапыг бараад буй юм байна. Мєн туг далбаагаа бусдад ашиглуулж байгаа нь АНУ болон тvvний холбоотнуудын аюулгvй байдалд заналхийлж байгаа vйлдэл гэнэ. Бас нэг зvйлийг онцлох ёстой. Єнгєрсєн жил манай улс АНУ болон тvvний холбоотнуудын тархалтын аюулгvй байдлыг хангах vvднээс Монгол Улсын далбааг мандуулсан онгоц сэжиг бvхий байвал шалгалт хийж болох тухайд хvлээн зєвшєєрсєн гэнэ. Энэ нь эрсдлийг бага зэрэг л бууруулж байгаа ч vvнд тайвшрах аргагvй болов уу.

Учир нь Монгол шиг улс орнууд ийм аюултай бvсэд (далай) хєвєхийг зєвшєєрєх боломж олгохгvй байх хэрэгтэй гэж vзжээ. Vvнээс узэхэд тєрийн тvшмэдvvд ил далд их л юм хийдэг бололтой. Мэдээж, тэд тєрийнхєє далбааг ашиглуулсны тєлєє багагvй мєнгє халаасалдаг байж таараа. Харин тэр мєнгє хаагуур, хэний халаасанд орж байгаа нь хамгийн сонирхолтой байгаа юм. Энэ мэтээр ухаад байвал юм, юм л гараад байх бололтой. Гадны нэгэн сэтгvvл дээр Монголын тєрийн далбааг ашиглаж буй далайчдын талаар тодорхой бичсэн бололтой. Далай бол дээрэмчид, террористуудын жинхэнэ vйл ажиллагаагаа явуулдаг талбар гэж vздэг. Эцэст нь єгvvлэхэд алтан соёмбот далбаа минь арай ийм хууль бус бусармаг юманд єртєх учиргvй билээ. Read More......

Read More......

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын ОХУ-д хийж буй албан бус ажлын айлчлалын нэгэн онцлог үйл явдал нь Тангаргаа өргөөд удаагүй байгаа ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Д.А.Медведевтэй хийсэн уулзалт боллоо.

Уулзалтын эхэнд орос хэл, утга зохиолыг Монголд дэлгэрүүлэх, хоёр орны найрамдал хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх үйлсэд оруулж хувь нэмрийг нь үнэлэн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярыг А.С.Пушкиний нэрэмжит медалиар шагнасныг ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Д.А.Медведев гардуулсан юм.

Шагнал хүртэсний дараа Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр шинээр сонгогдон, үүрэгт ажилдаа ороод байгаа ОХУ-ын Ерөнхийлөгчид амжилт хүсэхийн хамт 5 дугаар сарын 14-ний өдөр болсон Европын Хөлбөмбөгийн Холбооны цомын төлөөх төгсгөлийн тоглолтод Санкт Петрбургийн “Зенит” баг ялалт байгуулан, цом хүртсэнд баяртай байгаагаа хэллээ. Мөн Монгол-Оросын ард түмний харилцаа түүхэн уламжлалтай, халуун дотно болохыг онцлоод ирэх жил болох хоёр орны хамтын их баяр, Халх голын дайнд ялсны 70 жилийг ойг ёслол төгөлдөр тэмдэглэх хэрэгтэй гэв.

ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Д.А.Медведев үг хэлэхдээ “орос хэл, оросын утга зохиолыг нэвтэрхий мэддэг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Танд нэр хүндтэй шагнал гардуулсандаа баяртай байна” гээд хоёр орны нийгэм эдийн засгийн харилцаа эрчимжин, ирэх жил гэхэд худалдааны эргэлт нэг тэрбум долларт хүрнэ гэдэгт итгэж байна гэсэн юм.

Шагнал гардуулах ёслолын дараа хоёр талын уулзалт болсон ба монголын талаас УИХ-ын гишүүн, Гадаад хэргийн сайд С.Оюун, Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Л.Хангай, УИХ-ын гишүүн, Г.Батхүү, Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Д. Цогтбаатар нарын албаны хүмүүс байлцлаа.

Уулзалт ярианы эхэнд Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр хоёр орны харилцаа түүхэн уламжлалтай бөгөөд стратегийн түншлэлийн төвшинд хөгжиж байгаад сэтгэл хангалуун байгаа ба дээд хэмжээний айлчлал, хэлэлцээ тогтмолжин идэвхжих нь хамтын ажиллагааны хөгжилд чухал хүчин зүйл болно гэв. Нэн ялангуяа цэрэг, техникийн салбарт нэгэн үе зогсонги байдалд ороод байсан харилцаа дахин сэргэж, Монгол Улсад ОХУ-ын Батлан хамгаалахын сайд айлчилж, манай армид тусламж дэмжлэг үзүүлэх болсныг сайшаан тэмдэглэсэн. Мөн хил орчмын бүс нутгийн нийгэм, эдийн засгийн харилцааг эрчимжүүлэн, Наушки, Хиагтад чөлөөт бүсийг байгуулснаар одоо байгаа 750 сая долларын худалдааны эргэлтийн хэмжээг энэ оны сүүл гэхэд нэг тэрбум долларт хүргэх боломжтой болохыг ярилаа. Түүнчлэн хоёр улс “Монгол төмөр зам” болон “Эрдэнэт” зэрэг хамтарсан үйлдвэрүүдээр дамжуулан, хөрөнгө оруулалтын хэмжээгээ нэмэгдүүлэх, энэ чиглэлийн эрхзүйн орчныг цаг үе, хөгжлийн өнөөгийн төвшинд нийцүүлэн боловсронгуй болгох шаардлага байгааг ярив.

Мөн Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр өөрийн ивээл дор Монгол-Оросын бизнес форумыг зохион байгуулснаа тэмдэглээд уул уурхай, ашигт малтмалын салбарт харилцан ашигтай хөрөнгө оруулалт, хамтын ажиллагааны эрхзүйн орчныг бүрдүүлэх, улаанбуудай, бензин зэрэг бүтээгдэхүүний үнийг оросын дотоодын зах зээлийн хэмжээнд үргэлжлүүлэн барих, эдийн засаг, худалдааны харилцаагаа бүс нутгийн хөгжилтэй уялдуулан хөгжүүлэх, тэр дундаа БНКазУ-тай хамтран дэд бүтцийн салбарт хамтран ажиллахыг уриаллаа.

Мөн Монгол, Орос Улс нь Евразийн орнууд болохын хувьд цаг агаарын өөрчлөлт, дулаарлаас үүдэн гарч байгаа байгаль экологийн тэнцвэрийн алдагдал, усны хомсдол болон гамшгийн эсрэг хамтын бодлого боловсруулж хэрэгжүүлэх цаг болоод байна гэв. Түүнчлэн Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр Халх голын дайнд ялсны 70 жилийн ойг тэмдэглэх үеэр ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Д.А.Медведевийг Монгол Улсад айлчлахыг урьсан юм.

Ерөнхийлөгч Д.А.Медведев ОХУ-ын гадаад бодлогод Монгол Улс чухал байр суурьтай байдгийг онцлоод энэхүү уламжлалыг бүхий л хүрээнд үргэлжлүүлнэ гэв. Мөн хоёр талын эдийн засаг, худалдааны харилцаа боломжийн төвшинд хөгжиж байгааг яриад, дэлхий дахинаа хүнсний хомсдол болж байгаа энэ үед мал аж ахуйн бүтээгдэхүүн нийлүүлэх эрэлт, боломж байгааг тэмдэглэв. Түүнчлэн цэрэг техникийн хамтын ажиллагаа эрчимжин, дээд хэмжээний уулзалт яриа сэргэсэн нь чухал гээд хоёр улсын хамтарсан үйлдвэрүүдэд хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх саналыг дэмжлээ. Нэн ялангуяа хөрөнгө оруулалтын бодлого, эрхзүйн орчныг хоёр талд ашигтай, цаг үедээ нийцүүлэн боловсронгуй болгон, нэг мөр шийдэх цаг болсныг онцлон яриад маргаан мэтгэлцээн бус бодит үр дүн аль аль талд чухал байгааг тэмдэглэсэн юм.

Ерөнхийлөгч Д.А.Медведев хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх туршлага, боломж бидэнд хангалттай байна гээд усны хомсдол, байгаль экологийн тэнцвэрийн алдагдлын эсрэг хамтран ажиллах, энэ чиглэлээр бүс нутгийн Дээд хэмжээний уулзалт зохион байгуулахыг дэмжихээ илэрхийлэв. Мөн ОХУ-ын Ерөнхийлөгч, Халх голын ялалтын 70 жилийн ойг хамтран тэмдэглэх, Монгол Улсад айлчлах саналыг дэмжлээ.

Уулзалтын төгсгөлд Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр дээд хэмжээний айлчлал нь харилцаа хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэх чухал хүчин зүйл болдогийг дурдаад ОХУ-ын 2020 он хүртэлх урт хугацааны хөгжлийн хөтөлбөрийн хөдөө аж ахуйн чиглэлд хоёр талын хамтын ажиллагааг тусгахыг хүслээ. Мөн ОХУ-ын Ерөнхий сайд В.В.Путинд ажлын амжилт хүсч байгаагаа илэрхийлээд мэндчилгээ дэвшүүлсэн юм.

Read More......

Бид бүхний жил бүр тэсэн ядан хүлээдэг, адреналинаа ялгаруулан байж үздэг Eurovision гэж Европын дууны уралдааны наадам байдгыг сонирхогчид андахгүй. Энэхүү уралдаан маань энэ 5 сарын 24 нд эхлэх гэж байгаа бөгөөд миний байнга дэмждэг Орос гүрэн маань энэ удаад Дима Билан дахин believe дуугаар нь оролцуулахаар болжээ. Дима түрүү жил never let you go дуугаараа оролцож санасан амжилтандаа хүрч чадаагүй, энэ жил 1-р байр эзлэж Eurovision 2009 song contest уралдааныг эх орондоо авчирна гэдэгт итгэж байна. Ингээд Дима-ын намтарыг Eurovision song contest-ын албан ёсны сайтан дээр байгаагаар нь хүргэе.

Biography

With his unique talent and exceptional abilities, vocal sensation Dima Bilan attracted the world’s attention in May 2006 when he represented Russia in the Eurovision Song Contest 2006 in Athens.

Dima was the hunk who took the honorable second place, conceding only to Finland, with a remarkable stage performance of his songNever Let You Go. After that, the Forbes magazine couldn’t but settle Bilan on the top of the rating of most popular Russian celebrities. Since launching his first single in Russia in 2003. Dima Bilan emerged in less than three years to one of the most popular and widely acclaimed talents from Russia, being recognized with the most prestigious accolades in the industry.

Dima Bilan got classical scholarship at the famous Gnesin Academy of Music. Being a student, he got acquainted with top Russian manager in show-business, the late Yuriy Aizenshpis, who became Dima’s manager and added a lot to Dima’s successful career in Russia. In 2003 Dima graduated from Gnesin Academy and received his diploma from the hands of the highly respected Russian artist losif Kobzon, and having decided to obtain even more vocal skills, Dima became the student of GITIS (The State Institute of Theatrical Art).

One of the first steps in Bilan's career was his participation in the Jurmala contest, the most important music contest in Eastern Europe. Dima came in at number 4 in this contest and the whole country loved his performances there! Dima Bilan released three platinum albums: Ia Nochnoy Hooligan (The Night Hooligan, 2003), Na Beregu Neba (Between the Sky and Heaven, 2004), on which Dima collaborated with world-famous songwriter Diane Warren, who penned Celine Dion's My Heart Will Go Оn, Tony Braxton's Unbreak My Heart and Aerosmith’s I Don't Want To Miss A Thing, and Vremya-Reka (Time Is a River, 2006), which sold over 2,000,000 copies in Russia and in the CIS countries. Dima's Eurovision Song Contest hit single Never Let You Go catapulted Dima to superstar status and placed him on top or all Russian radio and TV-charts in May 2006.

In September 2005 Dima received two big awards at MTV Russia Music Awards for 'Best Performer' and 'Artist Оf Тhe Year'. The same year Bilan went to Lisbon to represent Russia at the MTV Europe Music Awards. In July 2006 Dima Bilan was one of the four artists who took part in the biggest musical event in Russia of 2006 - The Red Summer - on the Red Square in Moscow, where he performed on stage with Shakira, The Black Eyed Peas and t.A.T.u. In September 2006, for the second year in a row, Dima Bilan won the 'Artist of the Year' and 'Song of the Year' trophies at the MTV Russia Music Awards.

In February-March 2007 Dima Bilan recorded his first international album in English in Los Angeles and in Philadelphia in collaboration with producer Timbaland and his production team: Danjahandz, Jim Beanz and Ryan Tedder. One of the new tracks will be a duet with one of Timbaland's most successful artists: Nelly Furtado! The new album is due to be released in 2008, and the first single from it was the Jim Beanz-penned song Number 1 Fan, with a video which was shot in London by famous British director Trudy Bellinger (who made videos for e.g. Girls Aloud, Sugababes and Sophie Ellis Bextor). According to Russian and Eastern Europe radio airplay chart TopHit.ru, Number 1 Fan topped the charts for 8 weeks. On October 4th, 2007 Dima Bilan premiered his second single from the upcoming album, Amnesia, at the MTV Russia Music Awards 2007. During this show, Dima won three most prestigious awards for 'Best Performer', 'Best Song' and – for the third time in three years - 'Best Artist'.Dima’s first international album in English will be released in the United States later this year, and its Spanish version will be released in Latin America in 2008 as well. Currently, Dima Bilan is recording it with top Latin music market producer and songwriter Rudy Perez, world-famous for his work with Julio Iglesias, Christina Aguilera and Beyonce.

Read More......

Улсын нэгдсэн тєсєв
Нэгдсэн тєсвийн нийт орлого, тусламжийн дvн 2008 оны эхний 4 сарын байдлаар 684.6 тэрбум тєгрєг, нийт зарлага ба эргэж тєлєгдєх цэвэр зээл 635.8 тэрбум тєгрєг болж, нийт тэнцэл 48.7 тэрбум тєгрєгийн ашигтай гарсан боловч ємнєх оны мєн vеийнхээс 16.8 тэрбум тєгрєгєєр буурчээ. Тєсвийн урсгал орлого 680.5 тэрбум тєгрєг, урсгал зардал 541.6 тэрбум тєгрєг болж, урсгал тэнцэл 138.9 тэрбум тєгрєгийн ашигтай гарч, ємнєх оны мєн vеийнхээс 25.6 тэрбум тєгрєгєєр єсчээ.

Татварын нийт орлого ємнєх оны мєн vеийнхээс 77.8 хувь, vvнээс зарим бvтээгдэхvvний vнийн єсєлтийн албан татвар 2.6 дахин, гадаад худалдааны татварын орлого 78.4 хувь, онцгой албан татвар 57.8 хувь, нэмэгдсэн єртгийн албан татвар 68.5 хувиар тус тус єссєн байна.

Татварын бус орлого 87.2 тэрбум тєгрєгт хvрч, ємнєх оны мєн vеийнхээс 25.8 хувиар буурчээ. Улсын нэгдсэн тєсвийн нийт зарлага, эргэж тєлєгдєх цэвэр зээлийн дvнд урсгал зардал 85.2 хувь, хєрєнгийн зардал 9.0 хувь, эргэж тєлєгдєх цэвэр зээл 5.8 хувийг эзэлж байгаа нь ємнєх оны мєн vеийнхээс урсгал зардлын эзлэх хувийн жин 2.2 пунктээр буурч, хєрєнгийн зардлын эзлэх хувийн жин 1.8 пункт, эргэж тєлєгдєх цэвэр зээлийн хувийн жин 0.4 пунктээр тус тус єслєє. Хєрєнгийн санхvvжилтэд 2008 оны эхний 4 сард 57.1 тэрбум тєгрєг зарцуулсан нь ємнєх оны мєн vетэй харцуулахад 2.0 дахин буюу 29.2 тэрбум тєгрєгєєр нэмэгдсэн боловч, тєлєвлєсєн хэмжээнээс 73.2 хувь буюу 156.3 тэрбум тєгрєгєєр дутуу санхvvжигджээ.

Мєнгє, зээл, vнэт цаасны зах зээл
Mонгол банкны мэдээгээр мєнгєний нийлvvлэлт (M2) 2008 оны 4 дvгээр сарын эцэст 2 466.2 тэрбум тєгрєгт хvрсэн нь ємнєх сарынхаас 0.5 хувь буюу 11.2 тэрбум тєгрєгєєр, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 30.9 хувь буюу 582.6 тэрбум тєгрєгєєр тус тус єссєн байна. Гvйлгээнд байгаа бэлэн мєнгє 2008 оны 4 дvгээр сарын эцэст 344.1 тэрбум тєгрєгт хvрсэн нь ємнєх сарынхаас 4.8 хувь буюу 15.6 тэрбум тєгрєгєєр, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 10.1 хувь буюу 31.7 тэрбум тєгрєгєєр нэмэгдлээ. Иргэд, байгууллагын тєгрєгийн хугацаат хадгаламж ємнєх сарынхаас 5.1 хувь буюу 58.4 тэрбум тєгрєгєєр буурсан бол ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 27.5 хувь буюу 235.4 тэрбум тєгрєгєєр нэмэгдэж 1090.9 тэрбум тєгрєгт хvрэв. Гадаад валютын хадгаламж 430.5 тэрбум тєгрєгт хvрсэн нь ємнєх сарынхаас 1.9 хувь буюу 8.2 тэрбум тєгрєгєєр, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 42.0 хувь буюу 127.3 тэрбум тєгрєгєєр илvv байна.

Монгол банкны мэдээгээр аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдэд олгосон нийт зээлийн єрийн vлдэгдэл ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 64.9 хувиар єсч, 2 436.5 тэрбум тєгрєгт хvрсэн байна. Иргэдийн хэвийн зээлийн єрийн vлдэгдэл 81.3 хувиар єссєн бол хувийн секторт 64.5 хувь, бусад екторынх 23.3 хувь, санхvvгийн бусад байгууллагынх 3.6 дахин єсч, улсын секторынх 39.2 хувиар уурчээ. Харин хугацаа хэтэрсэн зээлийн єрийн vлдэгдэл 23.7 хувь, чанаргvй зээлийн єрийн лдэгдэл 1.0 хувь єсєв. Банкны системийн хэмжээгээр чанаргvй зээл 67.1 тэрбум тєгрєгт хvрч, нийт зээлийн рийн vлдэгдлийн 2.8 хувийг эзэлж байгаа нь ємнєх оны мєн vеийнхээс 1.3 пунктээр буурсан байна. Тєгрєгийн ам. доллартай харьцах нэрлэсэн ханш 2008 оны 4 дvгээр сарын эцэст 1164.94 тєгрєг болж 2007 оны мєн vетэй харьцуулахад 0.01 хувь чангарав.

Харин тєгрєгийн евротой харьцах нэрлэсэн ханш 1811.95 тєгрєгт хvрсэн нь 2007 оны мєн vетэй харьцуулахад 14.4 хувь, тєгрєгийн юаньтай харьцах нэрлэсэн ханш 166.71 тєгрєг болж 10.4 хувь суларсан байна. Хєрєнгийн биржид vнэт цаасны арилжаа 2008 оны 4 дvгээр сард нийт 22 удаа явагдаж, 3.4 сая ширхэг vнэт цаас арилжигдаж, 3.7 тэрбум тєгрєгийн гvйлгээ хийгдэв. Арилжигдсан vнэт цаасны тоо 2008 оны 3 дугаар сартай харьцуулбал42.4 хувь, гvйлгээний хэмжээ нь 2.2 хувиар буурсан байна. Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад арилжигдсан vнэт цаасны тоо 2.7 дахин, гvйлгээний хэмжээ 3.0 дахин буурав.

ТОП-20 дундаж индекс 2008 оны 4 дvгээр сард 12445.8 болж, ємнєх сарынхаас 223.2 нэгжээр буурчээ.
Хєрєнгийн зах зээл дээр vйл ажиллагаа явуулж байгаа хувьцаат компаний нийт vнэт цаасны зах зээлийн vнэлгээ 2008 оны 4 дvгээр сард 842.3 тэрбум тєгрєгт хvрч, ємнєх сарынхаас 5.4 хувиар буюу 47.6 тэрбум тєгрєгєєр буурсан байна...

Хэрэглээний vнийн индекс
Хэрэглээний бараа, vйлчилгээний vнэ улсын дvнгээр 2008 оны 4 дvгээр сард ємнєх сартай харьцуулахад 5.1 хувь єсчээ. Энэ єсєлтєд хvнсний барааны бvлгийн vнийн дvн ємнєх сартай харьцуулахад 11.1 хувь нэмэгдсэн нь голлон нєлєєлжээ. Харин боловсролын vйлчилгээний бvлгийн дvнгээр vнэ тогтвортой, холбооны хэрэгсэл, шуудангийн vйлчилгээний бvлгийнх 0.4 хувь буурсан бєгєєд тэдгээрээс бусад бvлгийн vнэ дvнгээрээ 0.4-5.6 хувь єссєн байна. Хэрэглээний бараа, vйлчилгээний vнэ улсын дvнгээр 2007 оны жилийн эцсийнхээс 13.8 хувь єссєн байна. Энэ єсєлтєд хvнсний барааны бvлгийн vнэ 29.3 хувь, эм, тариа, эмнэлгийн vйлчилгээнийх 10.1 хувь, согтууруулах ундаа, тамхиных 7.7 хувь, тээврийн бvлгийнх 4.7 хувь, хувцас, бєс бараа, гутлынх 3.4 хувь нэмэгдсэн нь голлон нєлєєлжээ. Хэрэглээний бараа, vйлчилгээний vнэ 2008 оны 4 дvгээр сард ємнєх сартай харьцуулахад бvх аймаг болон нийслэлд 2.3-9.2 хувиар єслєє.

Гадаад худалдаа
Гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 2008 оны эхний 4 сарын байдлаар 1 722.9 сая ам.доллар, vvнээс экспорт 771.2 сая, импорт 951.7 сая ам.доллар болж, гадаад худалдааны тэнцэл 180.5 сая ам.долларын алдагдалтай гарлаа. Нийт бараа эргэлт ємнєх оны мєн vеийнхээс 69.6 хувь, экспорт 53.2 хувь, импорт 85.8 хувиар тус тус єслєє. Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад экспортын дvнд єндєр хувийн жин эзэлдэг эрдэс бvтээгдэхvvн 167.6 сая ам.доллараар, vнэт ба хагас vнэт чулуу, металл гоёлын зvйлс 109.0 саяам.доллараар нэмэгдэж, харин тvvхий болон боловсруулсан арьс, шир, ангийн vс, эдгээрээр хийсэн эдлэл 3.5 сая ам.доллараар, vндсэн тємєрлєг болон тvvгээр хийсэн бvтээгдэхvvн 3.3 сая ам.доллараар, нэхмэл болон нэхмэл бvтээгдэхvvн 3.0 сая ам.доллараар, мал амьтад, тэдгээрээс гаралтай бvтээгдэхvvн 1.1 сая ам.доллараар буурчээ.

Зэсийн баяжмалын экспортын биет хэмжээ ємнєх оны мєн vеийнхээс 2.7 хувь, vнийн дvн нь 41.4 хувиар єссєн байна. Нэг тонн зэсийн баяжмалын vнэ ємнєх оны эхний 4 сарын дунджаар 1 054.3 ам.доллар байсан бол 2008 оны эхний 4 сарын дунджаар 1 452.2 ам.доллар болж,37.7 хувиар єсєв. Импортын дvнд єндєр хувийн жин эзэлдэг эрдэс бvтээгдэхvvний импорт 115.8 сая ам.доллараар, авто, агаар, усан замын тээврийн хэрэгсэл, тэдгээрийн эд ангийн импорт 91.3 сая ам.доллараар, машин, механик тєхєєрємж, цахилгаан хэрэгсэл, дуу хураагч, зурагт, тэдгээрийн сэлбэг, эд ангийн импорт 48.0 сая ам.доллараар, vндсэн тємєрлєг тvvгээр хийсэн бvтээгдэхvvн 38.5 сая ам. доллараар, хvнсний бэлэн бvтээгдэхvvн 20.0 сая ам.доллараар, ургамлын гаралтай бvтээгдэхvvний импорт 14.6 сая ам.доллараар, хими, химийн vйлдвэрийн бvтээгдэхvvн 12.7 сая ам доллараар єсч, харин нэхмэл болон нэхмэл бvтээгдэхvvний импорт 2.1 сая ам доллараар буурав.

Ємнєх оны мєн vеийнхээс автобензиний импортын биет хэмжээ 22.6 мянган тонноор, vнийн дvн нь 42.2 сая ам.доллараар, хєнгєн тэрэгний импортын биет хэмжээ 6.7 мянган ширхэг, vнийн дvн нь 35.5 сая ам.доллараар, гурилын импортын биет хэмжээ 22.5 мянган тонн, vнийн дvн нь 15.9 сая ам.доллараар нэмэгдэж, харин цахилгаан эрчим хvчний импортын биет хэмжээ 41.3 сая квт.цаг, vнийн дvн нь 105.5 мянган ам. Доллараар буурчээ.

Аж vйлдвэр
Аж vйлдвэрийн нийт бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл 2008 оны эхний 4 сарын байдлаар 2005 оны зэрэгцvvлэх vнээр 507.2 тэрбум тєгрєг болж, ємнєх оны мєн vеийнхээс 4.4 хувь буюу 21.4 тэрбум тєгрєгєєр єссєн байна.
Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад ус ариутгал, усан хангамж, мод, модон эдлэл vйлдвэрлэл, цахилгаан, дулаан, уур vйлдвэрлэл, нvvрс олборлолт, хvнсний бvтээгдэхvvн, ундаа vйлдвэрлэл, мебель тавилга vйлдвэрлэл, боловсруулах салбарын бусад бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэл, бусад ашигт малтмал олборлолт, нийтлэх, хэвлэх, дуу бичлэг хийх ажиллагаа, тємрийн vйлдвэрлэл, тємєрлєг ус эрдэс бодисоор хийсэн эдлэл vйлдвэрлэл, резин болон хуванцар бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл, газрын тос, шатдаг хий олборлолт, цахилгаан машин хэрэгсэл vйлдвэрлэл, химийн бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэл, бичиг хэргийн болон тооцоолох техник vйлдвэрлэл, тамхи vйлдвэрлэл, кокс, шингэн болон цацраг идэвхт тvлш vйлдвэрлэл зэрэг салбарын vйлдвэрлэл 3.9 хувиас 7.3 дахин єсч, харин эмнэлгийн багаж хэрэгсэл, нарийн хэмжvvр, хараа зvйн хэрэгсэл, цаг vйлдвэрлэл, металлын хvдэр олборлолт, арьс, шир боловсруулах, ширэн эдлэл, гутал vйлдвэрлэл, нэхмэлийн vйлдвэрлэл, хувцас vйлдвэрлэл, vслэг арьс боловсруулалт, цаас, цаасан бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэл, машин тоног тєхєєрємжєєс бусад тємєр эдлэл vйлдвэрлэл зэрэг салбарын vйлдвэрлэлт 4.2-53.6 хувь буурсан байна.

Аж vйлдвэрийн мэдээнд хамрагдсан гол нэрийн бvтээгдэхvvнийг ємнєх оны мєн vетэй харьцуулбал 55.6 хувийнх нь vйлдвэрлэл єсч, 44.4 хувийнх нь vйлдвэрлэл буурсан байна. Аж vйлдвэрийн гол нэр тєрлийн бvтээгдэхvvнээс цахилгаан, нvvрс, тvгээсэн цэвэр ус, газрын тос, хайлуур жоншны баяжмал, цайрын баяжмал, малын мах, хиамны зvйл, тараг, малын тэжээл, талх, нарийн боов, чихэр, гоймон, архи, пиво, цэвэр ус, жvvс, тамхи, хивс, шахмал эм, тарилгын эм, цемент, шохой, шавардлагын зуурмаг, тємєр бетон эдлэл, бетон дэр, металл бэлдэц, металл цувимал зэрэг бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл биет хэмжээгээр єсч; харин 35 хувийн агуулгад шилжvvлсэн зэсийн баяжмал, 47 хувийн агуулгад шилжvvлсэн молибдений баяжмал, алт, гурил, жигнэмэг, спирт, дарс, єлєн гэдэс, катодын зэс, цул бетон, ган тємєр хийц, нэг удаагийн тариур, лаа зэрэг бvтээгдэхvvний vйлдвэрлэл биет хэмжээгээр буурсан байна. Аж vйлдвэрийн салбарын дvнгээр 2008 оны эхний 4 сарын байдлаар 868.3 тэрбум тєгрєгийн (оны vнээр) бvтээгдэхvvнийг дотоод, гадаадын зах зээлд борлуулав.

Тээвэр
Тємєр замаар 2008 оны эхний 4 сард 5.0 сая тонн ачаа, давхардсан тоогоор 1.4 сая зорчигч тээвэрлэсэн нь ноднингийн мєн vеийнхээс тээсэн ачаа 3.7 хувь буюу 178.5 мянган тонноор єсч, зорчигчдын тоо 2.3 хувь буюу 32.5 мянган хvнээр буурчээ. Харин 2008 оны 4 дvгээр сард ємнєх сартай харьцуулахад тємєр замаар тээсэн зорчигч 3.2 хувь буюу 11.0 мянган хvнээр нэмэгдэн, тээсэн ачаа 3.2 хувь буюу 40.5 мянган тонноор буурсан байна.

Агаарын тээврээр 2008 оны эхний 4 сард 584.4 тонн ачаа, давхардсан тоогоор 99.7 мянган зорчигч тээвэрлэсэн нь ноднингийн мєн vетэй харьцуулахад тээсэн ачаа 11.1 хувь буюу 58.2 тонноор, зорчигчдын тоо 5.3 хувь буюу 5.0 мянган хvнээр єслєє. Тємєр зам болон агаарын тээврийн салбарын нийт орлого 2008 оны эхний 4 сард 88.3 тэрбум тєгрєгт хvрч, ноднингийн мєн vеийнхээс 21.1 хувь буюу 15.4 тэрбум тєгрєгєєр нэмэгдсэн байна.

Ажилгvйчvvд
Аймаг, нийслэлийн хєдєлмєр, халамжийн vйлчилгээний хэлтэс (ХХVХ)-т бvртгэлтэй ажилгvйчvvдийн тоо 2008 оны 4 дvгээр сарын эцсийн байдлаар 31.9 мянга болж, ємнєх оны мєн vеийнхээс 5.8 хувь буюу 2.0 мян.хvнээр буурсан байна. Улсын хэмжээгээр 18.0 мянган эмэгтэй ажилгvй гэж бvртгvvлсэн нь нийт бvртгэлтэй ажилгvйчvvдийн 56.5 хувийг эзэлж байна. Бvртгэлтэй ажилгvйчvvдээс 2008 оны эхний 4 сарын байдлаар 10.0 мян.хvн ажилд орсны 19.0 хувь нь тєрийн ємчит vйлдвэрийн газар, тєсєвт байгууллагад, 81.0 хувь нь компани, хоршоо, бусад байгууллагад ажилд оржээ.

Эрvvл мэнд
Тєрсєн хvvхдийн тоо 2008 оны эхний 4 сарын байдлаар 20.2 мянга болж, ємнєх оны мєн vеийнхээс 24.7 хувь буюу 4.0 мянган хvvхдээр, амаржсан эх 20.1 мянга болж, 24.6 хувь буюу 4.0 мянган эхээр нэмэгджээ. Нэг хvртэлх насандаа 440 хvvхэд эндэж, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад 33.3 хувь буюу 110 хvvхдээр нэмэгдэж, 1-5 хvртэлх насандаа 84 хvvхэд эндэж, ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад ижил тvвшинд байна. Эхийн эндэгдэл 7 болсон нь ємнєх оны мєн vеийнхээс 63.2 хувь буюу 12 эхээр буурчээ.
2008 оны эхний 4 сард 1000 амьд тєрєлтєд ногдох нялхсын эндэгдэл 22 болж ємнєх оны мєн vеийнхээс 2 пунктээр єсч, харин 1000 амьд тєрєлтєд ногдох тав хvртэлх насны хvvхдийн эндэгдэл ємнєх оны мєн vеийнхтэй харьцуулахад ижил тvвшинд байна. Нялхсын эндэгдэл /1000 амьд тєрєлтєд ногдох/ Євєрхангай, Архангай, Дорноговь, Хэнтий, Говьсvмбэр, Увс, Сvхбаатар, Хєвсгєл, Баянхонгор аймагт улсын дунджаас дээгvvр байна.

Халдварт євчнєєр євчлєгчдийн тоо 12.8 мянга болсон нь ємнєх оны мєн vеийнхээс 11.8 хувь буюу 1.7 мянган хvнээр буурав. Вируст гепатитаар євчлєгчдийн тоо ємнєх оны мєн vеийнхээс 2.1 дахин, гонококкт халдвараар євчлєгчдийн тоо 12.3 хувь, тэмбvvгээр євчлєгчдийн тоо 8.6 хувь, салхин цэцгээр євчлєгчдийн тоо 5.9 хувь, трихомониазаар євчлєгчдийн тоо 5.1 хувиар єсч, харин цусан суулгаар євчлєгчдийн тоо 5.6 хувь, сvрьеэгээр євчлєгчдийн тоо 7.9 хувиар буурчээ. Вируст гепатит євчний дэгдэлт хvн амын дунд ялангуяа цэцэрлэг, сургуулийн насны хvvхдvvдийн дунд илvv эрчтэй тархсан байна. Нийт вируст гепатитаар євчлєгчдийн 91.6 хувь нь А хэлбэрийн вируст гепатитаар євчилсєн нь иргэдийн нийгмийн эрvvл ахуй, ариун цэврийн шаардлагыг хангаж чадахгvй байгаатай холбоотой гэсэн дvгнэлтийг мэргэжлийн байгууллагууд хийж байна. Улсын хэмжээнд 2008 оны эхний 4 сарын байдлаар нийт 5.1 мянган хvн нас барсанаас 26.7 хувь буюу 1374 нь эмнэлэгт нас баржээ. Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад нийт нас барсан хvний тоо 6.9 хувиар єсчээ.

Эмнэлэгт нийт 228.7 мянган хvн хэвтэж эмчлvvлэв. Хувийн эмнэлгvvд 2008 оны эхний 4 сард 287.6 мянган хvнд vйлчилж, 2.2 тэрбум тєгрєгийн тєлбєртэй vйлчилгээ vзvvлжээ. Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад хувийн эмнэлгээр vйлчлvvлсэн хvний тоо 1.4 хувиар буурч, vйлчилгээний тєлбєрийн хэмжээ 10.6 хувиар нэмэгджээ.

Гэмт хэрэг
2008 оны эхний 4 сард бvртгэгдсэн гэмт хэрэг 6.8 мянга болж ємнєх оны мєн vеийнхээс 5.7 хувь буюу 411 хэргээр буурчээ. Гэмт хэргийн гаралт 2007 онтой харьцуулахад Хэнтий, Говьсvмбэр, Баянхонгор, Баян-Єлгий, Орхон, Ємнєговь, Увс, Тєв, Хєвсгєл, Дорнод, Дорноговь, Дундговь, Сvхбаатар, Євєрхангай, Говь-Алтай аймагт 1.2-45.2 хувиар буурч, харин бусад аймаг, нийслэлд 0.9-19.5 хувь єссєн байна.

Ємнєх оны мєн vетэй харьцуулахад цэргийн албаны эсрэг гэмт хэрэг 27.3 хувь хvнийг санаатай алах гэмт хэрэг 25.0 хувь шvvн таслах ажиллагааны эсрэг гэмт хэрэг 25.0 хувь; бусдыг болгоомжгvй алах гэмт хэрэг 16.7 хувь; тээврийн хэрэгслийн хєдєлгєєний аюулгvй байдал, ашиглалтын журмын эсрэг гэмт хэрэг 11.6 хувь; ємчлєх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг 13.9 хувь; (vvнээс: завших vрэгдvvлэх 41.0 хувь; булаалт 27.3 хувь, залилан 13.0 хувь; хулгай 12.1 хувь; дээрэм 5.2 хувь); захиргааны журмын эсрэг гэмт хэрэг 8.8 хувь; албан тушаалын гэмт хэрэг 8.6 хувь; нийгмийн аюулгvй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 3.1 хувь; бусдыг амиа хорлоход хvргэх 2.3 хувь; аж ахуйн эсрэг гэмт хэрэг 1.6 хувиар буурчээ. Харин хvний амь бие, эрvvл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг 5.2 хувь (vvнээс: иргэдийн эрх чєлєє, эрvvл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг 9.3 хувь); хvvхэд, гэр бvл, нийгмийн ёс суртахууны эсрэг гэмт хэрэг 13.8 хувь; vндэсний аюулгvй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 14.3 хувь; хvн амын эрvvл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг 17.5 хувь; иргэдийн улс тєрийн болон бусад эрх, эрх чєлєєний эсрэг гэмт хэрэг 41.7 хувь; хvний эрх, эрх чєлєє, алдар хvнд, нэр тєрийн эсрэг гэмт хэрэг 50.0 хувь; байгаль хамгаалах журмын эсрэг гэмт хэрэг 3.3 дахин єсчээ. Гэмт хэргийн улмаас нийтдээ 9.9 тэрбум тєгрєгийн хохирол учирсны 64.6 хувь нь буюу 6.4 тэрбум тєгрєг нь иргэдийн ємчийн хохирол байна. Нийт хохирлын 17.4 хувийг нєхєн тєлvvлжээ.

Read More......

Главная внутриполитическая новость сегодняшнего дня. Дмитрий Медведев и Владимир Путин провели масштабную реорганизацию в верхних эшелонах российской власти. Последние детали Президент и Премьер обсудили сегодня на личной встрече в Кремле.

Владимир Путин, Премьер-министр РФ: "Уважаемый Дмитрий Анатольевич, как мы и договаривались, подготовлены необходимые документы, касающиеся структуры правительства и персональных назначений заместителя председателя правительства Российской Федерации и федеральных министров. Я попрошу Вас их рассмотреть, и если есть необходимость еще раз пройтись вместе по, главным образом, конечно, по структуре, но и по персоналиям, потому что здесь есть, как вы знаете, мы с вами это давно обсуждаем, есть и новые имена".

Дмитрий Медведев, Президент РФ: "Так получилось, что у нас было достаточное количество времени на подготовку структуры в правительство и проработку персональных назначений, в течение двух месяцев практически мы с вами в тесном взаимодействии эти вопросы рассматривали, поэтому сейчас мы еще раз к ним обратимся, и примем все необходимые решения".

Структура и кадровый состав Кабинета министров значительно изменились. При этом речь идeт не о простом увеличении числа вице-премьеров и распределении полномочий. Завершена реорганизация системы исполнительной власти, которая теперь в максимальной степени приспособлена к решению современных задач.

Правительство Владимира Путина сформировано, но это не единственная новость, связанная с новым кабинетом министров. Изменилась и сама структура министерств и ведомств. Первых заместителей председателя правительства осталось по-прежнему два.

Игорь Шувалов, ранее работавший в администрации президента, и, в частности гововивший ежгодные послания президента федеральному собранию, теперь, по сути, становится ключевой фигурой в экономическом блоке правительства.

Он будет курировать различные аспекты внешнеэкономической деятельности, включая переговоры по ВТО, а также государственную поддержку малого бизнеса, управление госсобственностью и социально-экономическое развитие регионов.

А бывший премьер Виктор Зубков же займется агропромышленным комплексом, включая нацпроекты по сельскому хозяйству.

А вот просто заместителей у главы кабинета теперь пять. Александр Жуков будет отвечать за реализацию приоритетных национальных проектов, и курировать различные социальные вопросы. Жуков также будет заниматься подготовкой Олимпиады в Сочи.

Игорь Сечин займется энергетикой и всей промышленностью, кроме оборонного комплекса, а также государственной политикой в области природопользования.

Сергей Собянин, бывший глава кремлевской администрации, теперь будет руководить аппаратом правительства, а также оценивать эффективность работы органов власти, и их разграничение. Также Собянину получена законопроектная работа правительства.

Алексей Кудрин, сохраняет за собой пост министра финансов и в качестве вице-премьера курировать весь финансовый блок.

Read More......

-Мөн “Атибус”, “Цахилгаан тээвэр”, “Бэрх зам” компани ч хамрагджээ-

Хууль дүрмэнд хэр барагтай захирагддаггүй тээврийн хэрэгсэл бол том оврын автобус. Салхи татуулан хурдалж, даац хэтрүүлдэг ч эрээн мод барьсан цагдаа нар дохиураа хөдлөгдөггүй. “Мөнхийн ногоон” гэрлээр хурдалж явдаг энэхүү тээврийн хэрэгсэл нь наад захын эрүүл ахуйн шаардлага хангадаггүй нь Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын газрын шалгалтаар илэрчээ. Хог хаягдлаар дүүрсэн, шал нь цөмөрсөн, сандлын бүрээс нь урагдсан, цонх нь халтардсан эдгээр автобусыг тордож, бөөцийлөх ч хүн байдаггүй.

Жолооч, кондуктор нь дөрвөн дугуй нь эргэж, мөнгө л олж байвал болох нь тэр гэх зарчмыг баримталдаг. Тэр ч бүү хэл согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодож яваад баригдсан тохиолдол ч гарсан.

Өглөө бүрийн эхлэлийг ааштай кондуктортой угтах хүн олонтаа. Мал шиг зүслүүлж, элдэв муугаар хэлүүлж байж, үйлчлүүлдэг. Хүнтэй ч эвтэйхэн харьцах соёлгүй тэд уг нь иргэдэд үйлчилэхээсээ өмнө сургалтад хамрагддаг. Жолооч ч мөн адил. 23-аас дээш насны мэргэжлээрээ гурваас дээш ажилласан байх шаардлага тавьдаг аж. Том оврын автобус барих жолоочийн хувьд нэлээд учир дутагдалтай. Хүн олддоггүй байна.

Шалгалтаар “Автобус-1”, “Атибус”, “Цахилгаан тээвэр”, “Бэрх зам” зэрэг компанийн тусгай зөвшөөрлийг түр хугацаагаар түтгэлзүүлжээ. Учир нь эдгээр компанийн автобус нь эдэлгээний хугацаа дууссан. Техникийн аюулгүй ажиллагаа гүйцэтгэлтийн норм хэмжээ дууссан байжээ. Уг нь тодорхой км яваад засвар хийх ёстой гэдэг аж. Гэтэл “Цахилгаан тээвэр” компанийн 24 тролейбус нь 700-800 мянган км явсан, “Автобус I”-ийн 85 автобус 700-1 сая км зам туулжээ. Энэ нь арав гаруй жил замын хөдөлгөөнд оролцсон гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, хүн тээвэрлэх боломжгүй, техник бүрэн бус гэх оноштой ажээ. Мөн хана, шал нь цөмөрсөн, бариул нь хагарсан гээд нийтийн тээвэрт явах стандарт хангаагүй байна. Иймд дээрх автобусны чиглэлийн иргэд эртхэн гарахгүй бол ажлаасаа хоцрох нь байна. Тухайлбал, Ханын материал-Оффицер чиглэлийнхэн үүнд хамаарна.

-Мөн том оврын автобусны жолооч, кондуктор ажлын хувцастай байх бөгөөд энгэртээ өөрийн нэр, компаниа бичсэн байх ёстой. Гэтэл энэ шаардлагыг хангах ганц ч компани байгаагүй гэнэ. Мөн өөрийн гэх компанигүй түрээсийн 14 аж ахуйн нэгж иргэдэд үйлчилдэг аж.

Read More......

Брюс Лиг нас барснаас хойш Жеки Чанааас илүү нэр хүндтэйгээр тулааны урлагийн нүүр царай болох мастер, жүжигчин хараахан тодроогүй гэдэгтэй хэн ч маргахгүй байх. Азидаа “Согтуу Мастер”, “Аймшиггүй Гиена” зэрэг киногоороо алдаршиж эхэлсэн тэрбээр тулааны урлагийн чадвараа инээдмийн өнгө аястай хослуулан өөрийн гэсэн хэв маягийг бий болгож, өдгөө холливудын алдарт жүжигчин болж чадсан юм. Тэрээр баруунд “Оргил цаг”, “Шанхайн үдэш” зэрэг киногоороо анх нэрд гарч, өнөөг хүртэл үзэгч фенүүдийнхээ хайр хүндлэлийг хүлээсээр байгаа билээ. Энэ хавар түүний тоглосон “Хориотой улс” кино шуугиан тариад байгаа. Учир нь энэ киноноос Жеки Чан, Жет Ли нарын дэлгэцийн анхны халз тулааныг үзэж болно. Жеки саяхан шинэ киноныхоо талаар товч ярилцлага өгчээ.

Read More......

Барак Обама эхнэрийн хамт

Барак Обама: Нэр дэвшүүлэлт зөвхөн цаг хугацааны асуудал уу?
“Оршуулга” өнгөрсөн мягмар гаригийн шөнө дундаас хойш NBC телевизийн тоймч Тим Рассерт “Одоо бид нар ардчилагчид хэнийг сонгохыг мэдэж байна!” гэж хэлсний дараагаас л эхлэв. “Байгаа зүйлийн нэрээр нь нэрлэх цаг болжээ” гэж шөнийн хоёр цагийн үед Боб Фрэнк хэлэхдээ “Энэ бол төгсгөл! Энэ бол төгсгөл!” гэж уулга алдаж байлаа. Бусад “ярьдаг толгойнууд” ам амандаа л “төгсгөл, төгсгөл” гээд толгой тохицгоож, өглөөгүүр энэ санаа бүр чулуужсан байлаа. “Өглөөний мэнд!” гэж NBC-ийг эхлүүлсэн Мэтт Лауэр “Энэ чинь төгсгөл үү?” гэсэн үгийг дагалдуулж байлаа. Өглөөний сонинууд үүнд тийм гэсэн хариу өгөөд сенатор Хиллари Клинтонд сенатор Барак Обамаг гүйцэх боломж үлдсэнгүй гэж байлаа.
Гэсэн хэдий ч Хиллари тэмцлээ үргэлжлүүлэхээр тангараглаж бөөн асуудал үүсгээд байна. Ардчилагчдын гол асуулгач Жон Анзалон түүнийг дайн дууссаныг мэдэхгүй Номхон далайн нэгэн аралд нуугдаж байгаа япон цэрэгтэй зүйрлэж байв. Хааяа нэг гарч ирээд уугуул иргэдийг буудчихаад “Ялалт” гэж хашгирч байгаа япон цэрэг шиг гэж. Нийтлэгч Жон Кэсс Клинтоныхныг машинд дайруулаад үхэж өгөхгүй өрөвдөлтэй дуу гарган тагтан доор хэвтэх мууртай зүйрлэсэн байв.

Юунд найдна вэ?
Сенатор Клинтон одоо ямар тооцоотой байна вэ гэдгийг хүмүүс тааварлахыг хичээж байна. Америк есдүгээр сарын 11-нийг халдлагыг өөрөө далласан, Засгийн газар нь ДОХ-ын вирусыг бий болгосон гэж хэлж байсан номын багш ламтан Жеремайи Райтыг штабаасаа хөөсөн шиг ямар нэг дуулиан өрсөлдөгчөөс нь гарна гэж Клинтон найдаж байж болох юм. Барак Обама дахиад нэг дуулиан мандуулбал Хиллари намын удирдлагаа энэ хүн арваннэгдүгээр сард Маккейнтай өрсөлдөх хүн биш гэж ятгах боломжтой болно.

Хиллари ба Билл Клинтон
Одоо Хилларид супер төлөөлөгчдийн бага зэрэг давуу дэмжлэг бий. Намын хуралд автоматаар орж ирээд хэнийг сонгохоо чөлөөтэй шийдэх удирдлага, суперүүд. Тэд ердийн төлөөлөгчдийн тоогоор давуу Баракийн тал руу хошуурна гэмээр. Гэвч эргэлзэж буй хүн олон. Тэд Обамагийн санал авч чадаагүй уламжлалтай мужуудын конгрессменүүд. Тэдний мужид өнгөт арьстнууд ч цөөн. Супер төлөөлөгчид Обамагийн талд санал өгөх эсэхийг харах хүртлээ Хиллари тэмцлээ зогсоохгүй. Гэвч цаг нь хараахан болоогүй байна. Түүний талынхан том мужуудад Хиллари ялсан, арваннэгдүгээр сарын сонгуульд тус болох төдийлэн баян биш олон тооны цагаан арьстан сонгогчдыг татна гээд л хурал дээрээ ярих нь мэдээж. Түүний зөвлөх Пол Бегалагийн хэлснээр Африк гаралтнууд ба өндгөн толгойтнуудаар (боловсролтой нийгмийн давхарга) Барак Обама хол явахгүй гэнэ. Клинтоны зөвлөх байсан Дик Моррис бас нэг бардам санааг гарган Хиллари аль хоёрдугаар сард 11 мужид дараалан ялагдсныхаа дараа өрсөлдөөнөөс гараагүйг “Хиллари 2012 оны сонгуулийг онилж байгаа” гэж тайлбарлав. Моррисийн хэлснээр Хиллари аль болохоор Обамаг сулруулан Маккейныг ялуулаад дараагийн сонгуулиар 76 настай болох Маккейныг ялахаар бодсон гэнэ. Энэ үеэр Барак Обама анх удаагаа супер төлөөлөгчдийн тоогоор Хилларигаас давсан байна.

Read More......

ТАТВАРЫН ОРЛОГО 65.5 ХУВЬ НЭМЭГДЛЭЭ
Vндэсний сгатистикийн хороо Монгол Улсын нийгэм, эдийн засгийн оны эхний сарын дvн мэдээг нэгтгэн гаргажээ.

Улсын нэгдсэн тєсвийн нийт орлого, тусламжийн дvн 2008 оны нэгдvгээр сарын байдлаар 175.4 тэрбум тєгрєг, нийт зарлага ба эргэж тєлєгдєх цэвэр зээл 137.0 тэрбум тєгрєг болж, нийт тэнцэл 38.4 тэрбум тєгрєгийн ашигтай гарсан байна. Тєсвийн урсгал орлого 173.7 тэрбум тєгрєг, урсгал зардал 134.6 тэрбум тєгрєг болж, урсгал тэнцэл 39.1 тэрбум тєгрєгийн ашигтай гарсан нь єнгєрсєн оны мєн vеийнхээс 48.7 хувь буюу 37.2 тэрбум тєгрєгєєр буурчээ. Татварын нийт орлого єнгєрсєн оны мєн vеийнхээс 65.5 хувь, vvний дотор гадаад худалдааны татварын орлого 20.7 хувь, нэмэгдсэн єртгийн албан татвар 13.9 хувь, онцгой албан татвар 25.6 хувиар тус тус єсєв.

ТЄГРЄГИЙН ХАНШ СУЛАРЧЭЭ
Монголбанкны мэдээгээр мєнгєний нийлvvлэлт 2008 оны нэгдvгээр сарын эцэст ємнєх сарынхаас 2.6 хувь буюу 63.4 тэрбум тєгрєгєєр буурч, 2007 оны мєн vетэй харьцуулахад 50.2 хувь буюу 781.7 тэрбум тєгрєгєєр єссєн байна. Гvйлгээнд байгаа бэлэн мєнгє 338.5 тэрбум тєгрєгт хvрчээ. Иргэд, байгууллагын тєгрєгийн хугацаат хадгаламж ємнєх сарынхаас 2.0 хувь буюу 21.9 тэрбум тєгрєгєєр, 2007 оны мєн vетэй харьцуулахад 54.5 хувь буюу 400.7 тэрбум тєгрєгєєр тус тус нэмэгдэж 1135.6 тэрбум тєгрєгт хvрсэн байна. Гадаад валютын хадгаламж 380.8 тэрбум тєгрєгт хvрчээ. Тєгрєгийн ам.доллартай харьцах нэрлэсэн ханш 1171.77 тєгрєг байгаа нь 2007 оны мєн vетэй харьцуулахад 0.5 хувь сулрав. Европтой харьцах нэрлэсэн ханш 1731.06 тєгрєг болж 12.7 хувь, юаньтай харьцах ханш 162.92 тєгрєг болж 8.0 хувь тус тус суларсан байна.

ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ИНДЕКС ЄСЄВ
Vндэсний сгатистикийн хороо нь хэрэглээний vнийн улсын индексийг Улаанбаатар хотын хэрэглээний vнийн индексээр тооцож байсан аргачлалаа шинэчилж аймаг, нийслэлийн єрхийн хэрэглээний 2005 оны зардлын жигнэсэн дундаж vзvvлэлтээр тооцох аргачлалд шилжиж байна. Хэрэглээний vнийн улсын индекс нэгдvгээр сард ємнєх оны 12 дугаар сарынхаас 2.0 хувиар єсєв. Хvнсний бараа, ундаа, усны бvлгийн vнийн индекс ємнєх оны 12 дугаар сартай харьцуулахад 4.0 хувь нэмэгдсэн нь улсын нэгдсэн индекс 2.0 хувь єсєхєд нєлєєлжээ. Тээврийн болон боловсролын vйлчилгээний бvлгийн дvнгээр vнэ тогтвортой байсан бєгєєд тэдгээрээс бусад бvлгийн vнэ дvнгээрээ 0.1-1.4 хувь єсчээ.

ИМПОРТ, ЭКСПОРТЫН ЗЄРVV ХОЛДОВ
Гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт нэгдvгээр сард 431.2 сая ам.доллар, vvнээс экспорт 216.5 сая, импорт 214.7 сая ам.доллар болж, гадаад худалдааны тэнцэл 1.8 сая ам.долларын ашигтай гарч ємнєх оны мєн vеийнхээс 51.2 сая ам.доллараар буурлаа. Нийт бараа эргэлт ємнєх оны мєн vеийнхээс 52.7 хувь, экспорт 29.1 хувь, импорт 87.2 хувиар тус тус єслєє. Зэсийн баяжмалын экспортын биет хэмжээ єнгєрсєн оны мєн vеийнхээс 2.7 хувь, vнийн дvн нь 16.5 хувиар єссєн байна. Жилийн ємнє нэг тонн зэсийн баяжмалын vнэ дунджаар 1127.7 ам.доллар байсан бол энэ оны нэгдvгээр сард 13.5 хувиар єсч 1280.0 ам.доллар болжээ. Ємнєх оны мєн vеэс автобензиний импорт 6.3 сая ам.доллараар, хєнгєн тэрэгний импорт 4.5 сая ам.доллараар, гурилын импорт 7.0 сая ам.доллараар єсч, цахилгааны импорт 0.1 сая ам.доллараар буурлаа.

Read More......

Инфляци гэж vнийн тєвшний ерєнхий єсєлтийг хэлнэ. Харин эдийн засгийн хэт хурдан єсєлт гэж юуг хэлэх вэ?

Энгийнээр хэлбэл эдийн засгийн бодит хvчин чадал нь бараа, vйлчилгээний эрэлтийн хурдыг гvйцэж чадахгvй байгааг хэлнэ.

Монгол Улс инфляцийн vе шатандаа явж байна уу? Эдийн засаг нь хэт хурдацтай єсєж байна уу? Дvгнэлт хийхээс ємнє гол шинж тэмдгийг авч vзье. Эдгээр гол шинж тэмдгvvдэд: (i) инцляцийн єсєлт, ялангуяа арилжааглагддаггvй зvйлс (ii) харилцах дансны алдагдал нэмэгдэж байгаа байдал; (iii) мєнгє болон хєрвєх эд хєрєнгийн єсєлт их байгаа, болон (iv) эдийн засаг дах хєгжлийн саад тотгорууд нэмэгдэж байгаа зэрэг орно. Эдгээр шинж тэмдгvvд Монгол улсад байна уу? Одоо шинжилж vзье.

Инфляци єсєж байна. 2007 оны 9 дvгээр сарын тєгсгєлд Хэрэглээний vнийн индекс (ХVИ)-ээр инфляцийн тєвшнийг хэмжиж vзэхэд ємнєх жилтэй харьцуулсан vзvvлэлт 13.1% (ЄЖХV), 2007 оны эхний vзvvлэлттэй харьцуулахад 12.2% буюу 2000 оноос хойш Монгол улсад инфляцийн хамгийн єндєр vзvvлэлттэй 9 дvгээр сар ажиглагдсан. 2007 оны 1 дvгээр сард инфляцийн тєвшин (ЄЖХV) 4.2 хувьтай байсан. 9 дvгээр сарын эцэст боловсролын салбар, хувийн болон улсын их дээд сургуулиудын сургалтын тєлбєр ЄЖХV-ээр 20-иос илvv хувиар єссєн байсан. Энэ хугацаанд эмнэлгийн vйлчилгээ (ор хоногийн тєлбєр) даруй 76 хувиар єссєн vзvvлэлттэй гарсан. 2007 оны 4 дvгээр сард усны тарифыг дунджаар 74 хувиар єсгєсєн. Тvvнчлэн хувийн хэвшлийн цалингийн жишиг болдог тєрийн албан хаагчдын цалинг нэмэгдvvлсэн нь эдийн засагт нийт цалинг нэмэгдvvлэх суурь нь болж єгсєн. Энэ нь хєдєлмєрийн хєлс, орлогыг ерєнхийд нь нэмэгдvvлсэн гэсэн vг юм.

Хэрэглээ єсєж байна. 2007 оны 9 дvгээр сард ЄЖХV олон жилийн дунджаар тооцсон vнийн єсєлтийн vзvvлэлт 70 хувьтай (13.1 хувийн vзvvлэлтээс 9 нь гэх мэт) байгааг хvнсний бvтээгдэхvvний vнийн єсєлтєєр тайлбарлаж болно. Ялангуяа дотооддоо vйлдвэрлэсэн мах, махан бvтээгдэхvvний vнэ 2007 оны 9 дvгээр сард ажиглагдсан инфляцийн тєвшний 3-аас илvv хувийг эзэлж байсан (махны vнэ 9 дvгээр сард ЄЖХV-ээр 21 хувиар єссєн байсан). Ємнєх жилvvдэд Монгол улсад гарч байсан нийлvvлэлт талын гэнэтийн цочирдол (зуд гэх мэт)-оос болон махны нийлvvлэлт буурч, эрэлт нэмэгдсэнээс махны vнэ єссєн байх магадлалтай. Бензин болон тээврийн зардал нэмэгдэж байгаа нь vнийн тєвшний ерєнхий єсєлтєд бас нєлєєлж байна. Ихэвчлэн ОХУ-аас импортлон оруулж ирж байгаа талх, овьёосны буудай 9 дvгээр сарын ЄЖХV-ийн 3.3 хувийг эзэлж байна. Хэнтий, Сэлэнгэ, Тєв аймаг гэх мэт хєдєє аж ахуйн бvсvvдэд ган болсон учраас vр тарианы vйлдвэрлэл 2007 оны намар буурч, нийлvvлэлтийг багасган, улмаар vнийн єсєлтєд нєлєєлсєн.

Энэхvv хэрэглээний єсєлт тогтворжих хандлагатай байна, vvнд (i) тєр нийгмийн шилжилт хєдєлгєєн, тєрийн албан хаагчдын цалинг нэмэгдvvлэх замаар засгийн газрын хэрэглээг нэмэгдvvлж байгаа; (ii) гадаадад ажиллаж байгаа монголчууд байнга эх орон руугаа мєнгє шилжvvлж байгаа; (iii) 2007 оны эхнээс НЄАТ-ыг 5 хувиар бууруулж, хvн амын орлогын албан татварыг ємнє мєрдєж байсан татварын хамгийн бага хэмжээ (10 хувь )-гээр болгож бууруулсан явдал нєлєєлсєн. Гэхдээ хэрэглээний vнийн инфляцийн тєвшин єндєр байх нь худалдан авах чадвар болон бодит хэрэглээг бууруулах хандлагатай байдаг.

Тєрийн албан хаагчдын цалинг нэмэгдvvлэх замаар Засгийн газар зарлагаа єсгєж, улмаар инфляцид нєлєєлж байгаа нь цэвэр тєрийн байгууллагуудын нийт эрэлтэд нєлєєлєх байдлыг хязгаарлагдмал болгож байна. 2006 онд Засгийн газрын тєсєв ашигтай гарч байсан хэдий ч 2007 онд цэвэр тєсвийн нийт зарлага хязгаарлагдмал байна. Засгийн газрын тєсвийн алдагдал ойролцоогоор 2 хувь байхаар тооцоолсон байна.

Мєнгєний нийлvvлэлтийг нэмэгдvvлэх. Энэ нь урт хугацааны турш инфляцийн сайн vзvvлэлт байдаг. Мєнгєний нийлvvлэлтийг юу бvрдvvлдэг вэ? Хоёр энгийн тодорхойлолт байна. Vvнд: 1-рт М1 буюу бага мєнгє, єєрєєр хэлбэл гvйлгээг хийж болох мєнгєн хєрєнгє (валют + 1 шєнийн хадгаламж), 2-рт М2 буюу нийт мєнгє, єєрєєр хэлбэл эргэлтэнд байгаа бэлэн мєнгє болон бvх хадгаламж орно. Гадаадын шууд хєрєнгє оруулалтын урсгал нэмэгдэж байгаа нь мєнгєний бэлэн байдлыг нэмэгдvvлж байгаа тєдийгvй гадаад валютын цэвэр нєєц єнгєрсєн 8 дугаар сард ЄЖХV-ээр даруй 2 дахин (+132 хувь) нэмэгдсэн нь эдийн засаг дахь мєнгєний хєрвєх чадвар нэмэгдэж, гадаадаас монгол ажилчид шилжvvлэг ихээр хийх болсонтой холбоотой: М2 2001 онд ДНБ-ний 26 хувийг эзэлж байсан бол 2006 оны эцэст ДНБ-ний 41 хувийг эзэлж байна. Энэ нь эдийн засаг дах мєнгєжvvлэлт нэмэгдсэнтэй тодорхой хэмжээгээр холбоотой. Бусад хєгжиж буй орнуудтай харьцуулбал Монгол улсын мєнгєжилтийн тєвшин бага юм. Тухайлбал 2006 онд бага орлоготой орнуудын М2-ын ДНБ-тай харьцах харьцаа дунджаар 52 хувьтай байсан.
Тиймээс Монгол улсын эдийн засагт инфляцийн гол шинж тэмдгvvд байсаар байна. Гэвч энэ нь тvр зуурынх уу эсвэл удаан хугацааны асуудал уу? Vvнийг сайн ойлгохын тулд бидэнд Монгол улс бизнесийн аль цикльд явна вэ? гэдгийг мэдэх хэрэгтэй. Дэлхийн бусад орнуудад юу болж байгаа болон хєрш орнууд бас юу хийж байна вэ гэдгийг мэдэх хэрэгтэй.

Монгол улсын бизнесийн цикль хурдан єсєлтийн vе шатанд явж байна.
Тодорхой хэмжээний бvтээгдэхvvнийг vйлдвэрлэн гаргадаг vйлдвэрлэл нь мєнгєн болон эд хєрєнгє, хvн хvч, технологи дээр vндэслэсэн байдаг. Vvнийг бvтээгдэхvvний гарцын хандлагын тєвшин гэж нэрлэдэг. Гэхдээ аль ч vед бvтээгдэхvvний гарц, хандлагын утгатай тэнцvv байх албагvй. Байгууллагууд хэрэв бvрэн хvчин чадлаараа эсвэл vр ашигтай ажиллаж чадахгvй тохиолдолд бvтээгдэхvvний гарц, хандлагын тєвшнєєс доогуур байна. Хэрэв байгууллагууд орлого єснє гэж мэдэрч чадвал тэд ажилчдаа илvv цагаар ажиллахыг ятгаж, машин тоног тєхєєрємжийг хvчин чадлаас нь илvvтэйгээр ажиллуулж чадна. Гэвч энэ байдал удаан vргэлжилж чадахгvй. Хэсэг хугацаанд хvчин зvйлс буюу vйлдвэрлэлийг эрчимтэй явуулбал бvтээгдэхvvний гарц хандлагаас илvv байна. Хандлагын эргэн тойронд байгаа бvтээгдэхvvний гарцын эдгээр хувьсал нь бизнесийн циклийг тодорхойлж байдаг. Бvтээгдэхvvний гарцын зєрvv буюу тєлєвлєгдсєн бvтээгдэхvvний гарц, одоогийн ДНБ-ний хоорондын зєрєє нь бас бизнесийн циклийн хэмжvvр болдог. Бvтээгдэхvvний гарцын зєрєє нь эерэг, их байвал ДНБ нь тєлєвлєгдсєн бvтээгдэхvvний гарцаас их хэмжээгээр илvv байдаг. Яагаад гэвэл машин, тоног тєхєєрємжийг илvv эрчимтэйгээр ашиглан, хvмvvсийг илvv ажиллуулсан ба нэмэлт эрэлт нь байгууллагуудыг илvv цагаа нэмэгдvvлж, єндєр цалин єгч, эсвэл машинуудыг бvрэн хvчин чадлаас нь илvv ажиллуулахыг шаарддаг. Тэгснээр байгууллагууд энэхvv нэмэгдэл зардлаа vнэ єсгєж шингээдэг. Ийм нєхцєлд инфляци єсєх хандлагатай байдаг. Дээрхи хvснэгтээс харвал Монгол улсад бvтээгдэхvvний гарцын зєрєє сvvлийн гурван жилд эерэг байсан байна.

Нийт эрэлтийн єсєлт нэмэгдэж, єсєлт нь хурдацтай байна. Хєрєнгє оруулалтын баримтаас харвал хєрєнгє оруулалт хурдацтай нэмэгдэж байна. Vvнд: (i) vйлдвэрлэлийн бvтээгдэхvvний єсєлт хvчтэй байна, vнэ тогтмол буюу 13.6 хувьтай, vйлдвэрлэл бараг 34 хувиар нэмэгдсэн (8 дугаар сард ЄЖХV); (ii) гадаадын шууд хєрєнгє оруулалт тогтворжиж байгаа; (iii) зээлийн хvvгийн хэмжээ буурч байгаа (дээр Зураг 5-ыг vзнэ vv) бєгєєд энэ нь дотоодын хувийн хэвшлийн хєрєнгє оруулалтад нєлєєлж байна; (iv) 2007 оны 1 дvгээр сараас эхлэн хvчин тєгєлдєр болсон, аж ахуйн нэгжийн орлогын 2 тєрлийн татварыг тус бvр 5 хувиар бууруулсан (татварын єндєр тєвшнийг 30 дахин нэмэгдvvлсэн босго тогтоосон) нь хувийн хэвшлийн хєрєнгє оруулалт, тэдний зарлагаа нєхєх байдлыг нэмэгдvvлэх юм; (v) эцэст нь тєсвийн хєрєнгє оруулалтын хєтєлбєр нь 2006 онд 7 хувьтай байсан ДНБ-ыг 2007 онд 13 хувьтай байлгахаар тєлєвлєгдсєн байна.

Нийтийн хэрэглээний зvйлс болон vндсэн vйлчилгээний тарифын зохицуулалт хийгдсэн нь Хэрэглээний vнийн индекс єсєхєд бас нєлєєлсєн. 9 дvгээр сарын эцэст боловсролын салбарт хувийн болон улсын их дээд сургуулиудын сургалтын тєлбєр 20-иос илvv хувиар єссєн vзvvлэлттэй байна. Мєн энэ хугацаанд эмнэлгийн vйлчилгээ (ор хоногийн мєнгє) 76 хувиар єсчээ. 2007 оны 4 дvгээр сард усны тарифиыг дунджаар 74 хувь болгож нэмэгдvvлсэн.

Гадаад хадгаламжийн урсгал Монгол улс руу орж ирж байгаа нь нийт эрэлт болон инфляцын дарамтыг нэмэгдvvлж байна. Харилцах данс нь 2-р улиралд алдагдалтай байгаа бєгєєд импорт нэмэгдсэнээр хєрєнгє оруулалт, хэрэглээ нэмэгдэх тєлєвтэй байна. Гадаад худалдааны тэнцэл нь экспорт багассаныг харуулж байна. Энэ нь алтны албан ёсны экспортын тонноор илэрхийлэгдэх хэмжээ (ЄЖХV-ээр -21 хувьтай байна), vнэ (ЄЖХV-ээр -17 хувьтай байна) буурсантай холбоотой. Импортын хэмжээ нэмэгдсэн нь гадаадын шууд хєрєнгє оруулалт нэмэгдсэнтэй холбоотой (2 дугаар улиралд 128 сая ам.доллар байгаа нь ЄЖХV-ээр +30 хувьтай байна). Импортын єсєлт нь дэд бvтцийн хєгжилд саад болж байгаа зvйл (ялангуяа тємєр замын тээвэр)-ийг сайжруулах талтай. Жишээлбэл: тємєр замаар орж ирж байгаа тээврийн эргэлт эрс нэмэгдсэн (8 дугаар сард ЄЖХV-ээр 19-тай байсан). 8 дугаар сард гадаад валютын цэвэр нєєц даруй 2 дахин нэмэгдэж (+132 хувь), улмаар эдийн засаг дахь мєнгєний эргэлтийг нэмэгдvvлсэн (Зураг).

Нийлvvлэлтийн тал дээр хєгжлийн саад болж байгаа зvйлс нэмэгдэж байна. Дотоодын зах зээлд, хэдийгээр жилийн цалин, орлогын мэдээ байхгvй байгаа ч дараахь мэдээллээс харахад эдийн засаг дахь хєдєлмєрийн хєлсний хэмжээ нэмэгдэхээр байна: хувийн секторын цалингийн жишиг болдог тєрийн байгууллагуудын цалин нэмэгдэж байгаа нь цаашид эдийн засаг дахь нийт цалинг нэмэгдvvлэх тєлєвтэй байна.

Тvvнчлэн байгаа vзvvлэлтvvдээс харвал ажиллах хvчний эрэлт нэмэгдэхээр байна: бvртгэлтэй ажилгvй байгаа хvмvvсийн тоо 3.5 хувиар буурч, vйлдвэрт ажиллагсдын тоо 2007 оны 8 дугаар сард (ЄЖХV) 7 хувиар єссєн байна. Барилгын салбарын vйлдвэрлэлийн зардал єссєн нь богино хугацаанд цементийн хомсдол vvссэнтэй холбоотой бєгєєд энэ нь 6 дугаар сараас хойш vнийг 70-аас дээш хувиар єсєхєд хvргэсэн. Энэхvv огцом єсєлт нь 3 хvчин зvйлээс шалтгаалсан. Vvнд: (i) БНХАУ экспортын цемент, ган палка-ны экспортын татварыг нэмэгдvvлэх шийдвэр саяхан гаргасан; (ii) богино хугацааны дотоодын vйлдвэрлэлийн хомсдол гарсан (энэ нь дотоодын цементийн vйлдвэрийг шинэчилснээс болсон), (iii) БНХАУ-ын хилээр дамжин єнгєрєх асуудлаас болон цементийн импорт саатсан . Олон улсын хvрээнд саяхан гадаадын томоохон хамтрагчдын валютын эсрэг валютын нэрлэсэн ханш суларсан нь импортын барааны зардал єсєхєд тодорхой vvрэг гvйцэтгэсэн (дээрхийг vзнэ vv). Хятадын Юанийн ханш чангарч байгаа нь Монголын vнийн єсєлтєд цаашид нєлєєлсєн хэвээр байх тєлєвтэй байна.

Хурдан єсєж байгаа бусад орнуудад юу болж байна вэ? БНХАУ-ыг авч vзье. Зээлийг багасгаж, хєрєнгє оруулалтыг бууруулж байна. Хятадын эрх баригчид дотоодын болон гадаадын банкуудыг жилийн эцэст тєлєгдєхєєр хvлээгдэж байгаа зээлийн хэмжээг 10 дугаар сарын 31-ны хэмжээнээс хэтрvvлэхгvй байхыг шаардсан. Яагаад? Энэ жилийн эхний 9 сарын турш ДНБ-ий єсєлт 11.5 хувьтай байсан ба хvнсний бvтээгдэхvvн болон бензиний vнэ нэмэгдсэнээр 10 дугаар сарын эцэст инфляцийн тєвшинг 6.5 хувьд хvргэсэн нь сvvлийн 10 жилд байхгvй єндєр vзvvлэлт байсан. Vл хєдлєх хєрєнгийн хєрєнгє оруулалт єнгєрсєн оны мєн vетэй харьцуулбал 27 хувиар их байсан ба М2-ын єсєлт єнгєрсєн онтой харьцуулахад 18.4 хувьтай байсан. БНЭУ-д гэхэд гадаадын шууд хєрєнгє оруулалтын хэмжээ нэмэгдсэнээр єнгєрсєн 1 дvгээр сараас хойш тус улсын валют 10 хувиар чангарахад нєлєєлсєн (9.5 хувьтай байна гэж тооцоолсон байсан) тєдийгvй мєнгєний нийлvvлтийг єнгєрсєн оны мєн vетэй харьцуулж vзэхэд 22 хувьд хvргэсэн нь Энэтхэгийн албаны хvмvvсийг анхаарлаа улам их хандуулахыг харуулж байгаа юм. Мєнгє болон хєрвєх хєрєнгийг цуглуулж авахын тулд Энэтхэгийн тєв банк нєєцийн харьцаа (Тєв банкинд хадгалуулах ёстой мєнгєний хэмжээ)-г нэмэгдvvлж, бонд гарган капиталын орж ирэх урсгалыг хянахын тулд хориглосон арга хэмжээнvvд авсан.

Нийлvvлэлтийн зарим дарамтууд дэлхийн хэмжээний хvнсний бvтээгдэхvvний vнийн єсєлтєєс vvдэлтэй бєгєєд сvvлийн 3 жилд био-тvлш гарган авах vр тарианы хэрэглээ огцом нэмэгдсэнээс болж хvнсний бvтээгдэхvvний vнэ 26 хувиар єссєн.
• Эрдэнэ шиш (40 хувиар єссєн), ногооны тос, тухайлбал дал модны тос (55 хувиар єссєн), сояа буурцагны тос (30 хувиар єссєн) гэх мэт био тvлшний бэлдмэл болох vр тарианы vнийн єсєлт хамгийн их байсан. Мєн эрдэнэ шиш, тосны ургамлуудтай адил ихээхэн талбай шаарддаг буудай (53 хувиар єссєн) vvнд орно.
• Хєгжиж буй орнуудад эрэлтийн огцом єсєлт, эрчим хvчний vнэ, бордооны vйлдвэрлэлийн зардал нэмэгдсэний улмаас бага арилжаалагддаг хvнсний бvтээгдэхvvн: мах, жимс, ногооны vнэ нэмэгдсэнээс дэлхийн хэмжээнд хvнсний бvтээгдэхvvний vнийн єсєлт бий болоход хvргэсэн.

Хэдийгээр дэлхийн хvнсний бvтээгдэхvvний vнийн нийт индекс сvvлийн гурван жилд 26 хувиар єссєн ч vр тариа, тосны ургамал, элсэн чихрийн vнэ улам ихээр нэмэгдсэн.
• Эрдэнэ шишийн vнэ ойролцоогоор 40 хувиар єссєн, зєвхєн АНУ-ын тvлшний этанолын vйлдвэрлэлийн хэмжээ 11-ээс 25 хувь болж єссєн (дэлхийн хэмжээнд 5-11 хувиар єссєн)
• Дал модны болон сояа тосыг био тvлшинд ашигладаг бєгєєд тэдгээрийн vнэ 55 ба 30 хувиар тус тус єссєн байна.
• Элсэн чихрийн vнэ 41 хувиар єссєн нь био тvлшний хэрэглээ нэмэгдсэн, мєн Бразил, Тайланд гэх мэт ихэнх vйлдвэрлэгч улс орнуудад ган гачиг тохиолдсонтой холбоотой.
• Ихэнх хvнсний бvтээгдэхvvний vнийн єсєлт био тvлшнинд ордог vр тарианы vнийн єсєлтєєс болсон ч vvнд буудайны vнийн єсєлт 53 хувиар нэмэгдсэн бас орно. Энэ нь буудайны оронд эрдэнэ шиш, тосны ургамлууд тариалах болсон, буудай экспортлодог томоохон улс орнуудад ган гачиг тохиолдсоны улмаас дэлхийн хэмжээнд буудайн нєєц багассантай холбоотой юм.
• Будаа нь био тvлшинд ордог хvнсний vр тарианы єсєлтийн нєлєєнд автаагvй ч будааны vнэ 36 хувиар єссєн vзvvлэлттэй байгаа нь Тайландын бахт, Тайландын засгийн газрын нєєцийн бодлого, болон Зvvн ємнєд Азийн импортын єсєлттэй холбоотой юм.

Эцсийн дvгнэлт, ажиглалтууд:
Дээрх ярьсан бvх зvйлийг нэгтгээд бид ямар дvгнэлтэд хvрч болох вэ?

Vvнээс нэг гол дvгнэлт хийж болох бєгєєд энэ нь ХVИ-ийн єсєлт болон инфляцийн мэдрэмж нь vнийн харьцангуй єєрчлєлттэй ихээхэн холбоотой байна. Хvнсний хэрэглээний єсєлт нь эрэлтийн гэнэтийн цочрооноос vvсдэг (vр тариаг био тvлшинд ашиглах) бол нийлvvлэлт нь Тосны хувьд мєн л эрэлт, нийлvvлэлтийн гэнэтийн цочроо (Иракийн дайн, дэлхийн хэмжээний єсєлт)-гоор хязгаарлагддаг. Vvнийг vнийн ерєнхий єсєлтєєс ялгаж ойлгох хэрэгтэй. Мєн тvvнчлэн арилжаалагддаггvй зvйл жишээлбэл эмнэлгийн vйлчилгээ, сургалтын тєлбєрийн єсєлт, болон бусад хураамжууд нь ихэвчлэн удирдлага захиргаатай холбоотой болохоос инфляцитай холбоогvй. Зvгээр ХVИ-ийг харах юм бол асуудлыг хэтрvvлж болох юм. Vнийн харьцангуй єсєлт нь хэмжиж байгаа ХVИ-д єсєж байгаа мэтээр гарах боловч харьцангуй хямд vнэтэй бараа руу шилжиж байгаа эрэлтийг сайн оруулж тооцоогvй байдаг.

Харилцах дансны алдагдал харьцангуй бага байдаг. Мєнгєний нийлvvлэлтийн єсєлт л ихэд анхаарч vзvvштэй. Тєсвийн бодлого агшаахаас илvv тэлэх (єдєєх) хандлагатай байгаа нь цагаа олсон бодлого биш бололтой, гэхдээ vvнийг єєрчлєхєд хэцvv. Жишээлбэл: татварын бодлогын арга хэмжээ гэх мэт.

Эрэлтийн дарамтыг хадгалахын тулд Засгийн газарт дараахь сонголтууд байна: (i) зарлагыг багасгах (тєсвийн хєрєнгє оруулалтын хєтєлбєрийн єргєтгєлийг багасгах); (ii) тєгрєгийг чангаруулснаар импортын инфляцийг удаашруулж, мєнгє болон хєрвєх эд хєрєнгийн нэмэгдлийг удаашруулах; (iii) нєєцийн их єндєр хэмжээний шаардлагыг бий болгох буюу нээлттэй зах зээлийн vйл ажиллагааг явуулах замаар мєнгєний орж ирэх урсгалын муу нєлєєг багасгахад (ингэснээр зээлийн хvv єсєж, хувийн хэвшлийн зарлага багасна) тусална. Хамгийн чухал нь Монгол улсад єнєєдєр эдийн засгийн єргєтгєлийг тогтвортой байдлаар хийж, хэрэгжvvлэх хэрэгтэй байна.

Read More......